เทศบาล ‘ซื่อตรง โปร่งใส’

โดย...พล.อ.อ.วีรวิท คงศักดิ์

เมื่อเริ่มการปฏิรูปประเทศครั้งนี้มีผู้เสนอให้ยุบองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือ อปท. เนื่องจากมีการทุจริตคอร์รัปชั่นมาก ทำให้ไม่สามารถสร้างประโยชน์สุขให้กับประชาชนได้ตามเจตนารมณ์ของการจัดตั้ง

ข้อเสนอดังกล่าวอาจไม่เป็นธรรมนัก เพราะ อปท.ในประเทศไทยมีทั้งหมด 7,853 แห่ง แบ่งเป็น องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) 76 แห่ง เทศบาล 2,440 แห่ง องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) 5,335 แห่ง และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ 2 แห่ง ได้แก่ กรุงเทพมหานครและพัทยา

เทศบาลมี 2,440 แห่ง แบ่งเป็น เทศบาลนคร 30 แห่ง เทศบาลเมือง 176 แห่ง และเทศบาลตำบล 2,234 แห่ง อปท.ที่ไม่ดีอาจจะมีตามข้อกล่าวหา แต่ อปท.ที่ดีและสร้าง “ประโยชน์สุข” ให้กับประชาชน ทำให้ท้องถิ่นมีการพัฒนาได้เป็นอย่างดีก็มี ซึ่งหนึ่งในนั้น คือ เทศบาลตำบลหนองบัว อ.เมือง จ.กาญจนบุรี

เทศบาลตำบลหนองบัว กาญจนบุรี เกิดจากได้รับการยกฐานะตามพระราชบัญญัติเปลี่ยนแปลงฐานะสุขาภิบาลเป็นเทศบาลตำบลเมื่อวันที่ 25 พ.ค. 2542

เป็นเรื่องแปลกที่ตลอดระยะเวลาเกือบ 16 ปี เทศบาลตำบลหนองบัวมีผู้บริหารที่ประชาชนเลือกตั้งมาเพียงคนเดียว คือ ปัญญา สัตยกาญจน์ นายกเทศมนตรีและหัวหน้าฝ่ายข้าราชการคนเดียว คือ สวนาลีนะกุล ปลัดเทศบาล

หลายคนมักด่วนสรุปว่าอยู่ในอำนาจนานมักจะ “ใช้อำนาจโดยมิชอบเพื่อประโยชน์ของตนและพวกพ้อง” แต่ผู้บริหารเทศบาลตำบลหนองบัวกลับตรงกันข้าม และเป็นจุดแข็งในการพัฒนาท้องถิ่นของตน

อาจเป็นด้วย “จริต” หรือพื้นฐานทางจิตที่เป็น “ญาณจิต” หรือพุทธจิต ที่ตรงกันของผู้บริหารจากการเมืองและฝ่ายข้าราชการ กล่าวคือ เป็นผู้มีปกติหนักไปทางชอบคิด พิจารณาตามความเป็นจริง ไม่เชื่ออะไรโดยไม่มีเหตุผล ยึดมั่นในความซื่อสัตย์สุจริต เห็นประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตน จึงนำระบบธรรมาภิบาลหรือการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี (Good Governance) มาใช้ในการบริหารเทศบาลตั้งแต่เริ่มจัดตั้ง

หลักการสำคัญของธรรมาภิบาลที่เทศบาลตำบลหนองบัวใช้ คือ หลักการมีส่วนร่วมในการ “ร่วมคิด ร่วมทำ” และผู้บริหารรับผิดชอบ (Accountability) โดยยึดกฎระเบียบที่ทางราชการกำหนดเป็นหลักปฏิบัติแผนยุทธศาสตร์ที่ชาวหนองบัวร่วมกันจัดทำ ได้กำหนดวิสัยทัศน์ 2555-2560 ของท้องถิ่นว่า “หนองบัวเมืองน่าอยู่ เชิดชูวัฒนธรรม น้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีการบริหารโปร่งใส ใส่ใจอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม พร้อมสนับสนุนการท่องเที่ยว”

หลังจากเรียนรู้ ลองผิด ลองถูก มาระยะหนึ่ง เทศบาลหนองบัวได้นำ “ความซื่อตรง” (Integrity) ของผู้บริหาร มาพัฒนาการบริหารแบบ “โปร่งใส” ทำให้เกิดหลักการปฏิบัติงาน “ซื่อตรง โปร่งใส” ของเทศบาล

ความซื่อตรงและโปร่งใสได้ถูกนำมาใช้ในการจัดซื้อจัดจ้างของเทศบาล โดยนายกเทศมนตรีใช้เวทีประชาคมและสภาเทศบาลกำหนดโครงการที่ใช้งบประมาณของเทศบาลตาม “ความต้องการของประชาชน” “ไม่ใช่” บริหารงานตามความต้องการของนายกเทศมนตรี ซึ่งมักจะเอื้อประโยชน์ให้กับตนเองและพวกพ้อง

จากความต้องการของประชาชนนี้ ปลัดเทศบาลนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ โดยยึดหลักปฏิบัติตามระเบียบของทางราชการและกำหนดวิธีปฏิบัติ (Practices) ในการจัดซื้อจัดจ้างจากความเห็นร่วมกัน ตั้งแต่ได้รับการยกฐานะให้เป็นเทศบาลเมื่อปี พ.ศ. 2542 และพัฒนาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน สรุปได้ดังนี้

1) มีการจัดทำบัญชีรายชื่อผู้มาขอรับเอกสารสอบราคา ประกวดราคา เป็นรายตัวเฉพาะราย ไม่รวมอยู่ในบัญชีเดียวกัน เพื่อป้องกันการเผยแพร่ข้อมูลผู้ซื้อเอกสาร ซึ่งอาจเป็นจุดเริ่มต้นของการ “ฮั้ว”

2) ดำเนินการประทับตราหน่วยงานของเทศบาลที่จัดทำพิเศษเป็นการเฉพาะ กำกับไว้บนกระดาษใบเสนอราคาทุกใบ เพื่อป้องกันการนำเอกสารอื่นมาสอดแทรกและไม่รับเอกสารที่ถ่ายสำเนามายื่น

3) ดำเนินการตั้งคณะกรรมการกำหนดราคากลางจากเจ้าหน้าที่และประชาชนที่มีความรู้ ความชำนาญ พร้อมทั้งมีการเปิดเผยข้อมูลรายละเอียดการคำนวณราคากลาง

4) แต่งตั้งชุมชนเข้าร่วมเป็นกรรมการจัดซื้อจัดจ้าง โดยผ่านกระบวนการคัดเลือกจากเวทีประชาคม

5) จัดประชุมให้ความรู้แก่คณะกรรมการจัดซื้อจัดจ้างทุกครั้ง

6) มีการถ่ายภาพกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างทุกขั้นตอน และทุกฎีกาเบิกเงินมีภาพถ่ายพัสดุที่จัดซื้อ จัดจ้าง แนบติดฎีกาทุกครั้ง เพื่อความโปร่งใสและง่ายในการตรวจสอบ

จากการสนทนากับสวนา ลีนะกุล ปลัดเทศบาลหนองบัว ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า เทศบาลได้ปิดจุดอ่อนในการจัดซื้อจัดจ้างที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะการกำหนดราคากลาง ด้วยการยึดราคากลางที่ทางราชการกำหนด หากไม่มีจะตั้งคณะกรรมการพิจารณาราคากลางโดยเชิญผู้เชี่ยวชาญและประชาชนมาร่วมกันกำหนด

สำหรับการสรรหาคู่สัญญาของเทศบาลในการจัดซื้อจัดจ้าง เธอกล่าวว่า ตลอดเวลากว่า 15 ปี นายกเทศมนตรีและสมาชิกสภาที่มาจากการเมือง “ไม่เคย” แนะนำให้จัดซื้อจัดจ้างจากบริษัทใดๆ เลย

สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า ฝ่ายการเมืองที่มาจากการเลือกตั้งของหนองบัว มี“มารยาท” ไม่ก้าวก่ายงานของฝ่ายประจำเพื่อแสวงหาประโยชน์ให้กับตนเองและพวกพ้อง ซึ่งเป็นเรื่องที่ถูกต้องในระบอบประชาธิปไตย

ส่วนขั้นตอนการปฏิบัติ เทศบาลได้ถ่ายรูปการจัดซื้อจัดจ้างไว้ทุกขั้นตอน เพื่อเป็นหลักฐานในการตรวจสอบอย่างโปร่งใส ซึ่งเธอกล่าวในตอนท้ายว่า “การทำงานที่ซื่อตรง โปร่งใส ทำให้เธอมีความสุขในการทำงาน สามารถนอนหลับสนิทได้ทุกวัน เพราะไม่ต้องกังวลว่าจะมีใครมาพบว่าเธอทุจริตต่อหน้าที่”

ปัญญา สัตย์กาญจน์ นายกเทศมนตรี ได้ให้ความเห็นว่า การเชิญชวนประชาชนเข้ามาร่วมในการกำหนดความต้องการและตรวจสอบการทำงานของเทศบาลนั้น เป็นมาตรการที่ทำให้เกิดความโปร่งใส พร้อมกับอธิบายว่า การที่ประชาชนเข้ามาร่วมตรวจสอบการทำงานของเทศบาล เป็นการสร้างระบบการเรียนรู้ร่วมกัน โดยเทศบาลออกค่าใช้จ่ายที่จำเป็นให้ตามระเบียบของทางราชการแต่ประชาชนไม่ต้องรับผิดหากมีความผิดเกิดขึ้น และสรุปในตอนท้ายว่า การทำงานที่ซื่อตรง โปร่งใส ด้วยการให้ประชาชนมีส่วนร่วมนั้น “เป็นการหาเสียงด้วยความดี” ทำให้เขาได้รับการเลือกตั้งตลอดมาโดยไม่ต้อง “ซื้อเสียง”

จากผลงานที่น่าภาคภูมิใจของเทศบาลหนองบัวนี้ สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ได้มอบเกียรติบัตรแสดงว่า เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้นแบบด้านการป้องกันการทุจริต ปีงบประมาณ 2557-2559 เมื่อวันที่ 4 ก.ย. 2556 และได้รับรางวัล “องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการบริหารจัดการที่ดี” ประจำปี 2557 จากคณะกรรมการส่งเสริมการ
กระจายอำนาจให้ อปท.

นอกจากนั้น ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ได้มอบรางวัลคุณธรรมแห่งชาติและโล่เกียรติคุณ “โครงการส่งเสริมความซื่อตรงโปร่งใส การบริหารงานพัสดุด้านการจัดซื้อจัดจ้าง” ในงานสมัชชาคุณธรรมแห่งชาติ
ครั้งที่ 6 เมื่อวันที่ 25 ก.ค. 2556

หลังจากการได้รับรางวัลคุณธรรมแห่งชาติ เทศบาลหนองบัวได้จัดทำโครงการคุณธรรมหลายโครงการในปี 2556-2557 เช่น กิจกรรมเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดองค์ความรู้ด้านคุณธรรมความโปร่งใสในชุมชนเทศบาลหนองบัว โครงการสานสัมพันธ์ครอบครัวอบอุ่น โครงการจักรยานคุณธรรม โครงการเด็กเยาวชนหนองบัวหัวใจสุจริต และโครงการส่งเสริมความซื่อสัตย์สุจริต ปลอดคอร์รัปชั่น เป็นต้น

พัฒนาการด้านการสร้างสังคมคุณธรรมของเทศบาลตำบลหนองบัวที่เกิดจากความจริงใจของคณะผู้บริหารนี้ ได้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงกับประชาชนใน ต.หนองบัว จนเกิดความภาคภูมิใจว่าตำบลของตน “ซื่อตรง โปร่งใส” และพร้อมที่จะรักษา “คุณธรรม” หรือคุณงามความดีนี้ตลอดไป

มาถึงวันนี้ ผู้บริหารเทศบาลตำบลหนองบัว ทั้งฝ่ายการเมืองและฝ่ายข้าราชการประจำ มีความมั่นใจในการสร้างคุณธรรมความดีให้กับท้องถิ่นของตน จึงเริ่มวางโครงการพัฒนาหนองบัวให้เป็น “เทศบาลคุณธรรม” ที่ใช้หลักธรรมาภิบาลบริหารองค์กรอย่างสมบูรณ์แบบ เพื่อสร้าง “ประโยชน์สุขของประชาชน” อย่างแท้จริง

ให้โอกาสพวกเขาสร้าง “องค์กรคุณธรรม” ต่อไปเถิดครับ อย่าเพิ่งคิดยุบ อปท.ทั้งหมดเลย