ธุดงค์พีอาร์หรือสร้างปัญหา

มีคำกล่าวของนักประชาสัมพันธ์ในอดีต แต่ยังใช้ได้ในปัจจุบันว่า การประชาสัมพันธ์ที่ดีต้องสุดขอบ คือ ดีที่สุด หรือแย่ (มีปัญหา) ที่สุด จึงจะดังสร้างกระแสได้ ทั้งทางบวกและทางลบ

กรณีวัดพระธรรมกายจัดเดินธุดงค์ธรรมชัย โดยมีพระภิกษุสงฆ์ 1,130 รูป ร่วมธุดงค์ เป็นเวลา 1 เดือน ตั้งแต่วันที่ 2–31 ม.ค. 2558 ตามเส้นทางปราบมาร ผ่านจังหวัดต่างๆ 7 จังหวัด ประกอบด้วย จ.ปทุมธานี นนทบุรี พระนครศรีอยุธยา สุพรรณบุรี นครปฐม สมุทรสาคร และกรุงเทพมหานคร ระยะทางรวม 485 กิโลเมตร  เป็นเรื่องทอล์กออฟเดอะทาวน์ เมื่อพระธุดงค์นับพันธุดงค์เข้าเมืองหลวง สร้างปัญหาแก่ประชาชนที่ใช้ถนน เพราะทำให้จราจรที่มีปัญหาอยู่แล้วกลายเป็นปัญหาหนักขึ้น ก่อให้เกิดประเด็นที่พูดถึงความถูกต้องเหมาะสมของธุดงค์ผ่านสื่อมวลชนและโซเชียลมีเดียตลอด

เมื่อตั้งสติพิจารณาข่าวสารจากทั้งสองฝ่าย ก็พบว่าคนเดือดร้อนจริงเพราะจราจรติดขัด ส่วนกรณีความเหมาะสมหรือไม่ที่ธุดงค์เข้าเมือง คือการประชาสัมพันธ์กิจกรรมสร้างบุญของวัดพระธรรมกายอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งสร้างกระแสได้ด้วย

ก่อนอื่นมารู้จักธุดงค์ว่าคืออะไร ธุดงค์ แปลว่า องค์คุณเครื่องกำจัดกิเลส หรือหมายถึงวัตรปฏิบัติอย่างเคร่งครัดของพระภิกษุสามเณร

ส่วนผู้ที่จะถือธุดงค์ ต้องขอสมาทานจากพระอาจารย์ที่มีความรู้ความสามารถก่อน เรียกว่า ธุดงค์สมาทาน มี 13 ข้อ แต่จะเลือกปฏิบัติข้อใดข้อหนึ่งเพื่อประหารกิเลสของตนก็ได้ ไม่ได้บังคับว่าต้องสมาทานทั้งหมด

 คนเฒ่าคนแก่ที่เป็นญาติของผู้เขียนเคยบวชและเคยธุดงค์ เล่าให้ฟังว่า เมื่อบวชอยู่ที่วัดแห่งหนึ่งใน อ.เมือง จ.สุพรรณบุรี ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หลังจากออกพรรษารับกฐินแล้ว ผู้ที่จะอยู่ในสมณเพศต่อไปจะออกเดินธุดงค์ เพื่อไปนมัสการและบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวพุทธทั่วไปต้องไปบูชาเป็นประจำปี นั่นคือพระพุทธบาท จ.สระบุรี แต่กว่าจะถึงที่หมาย ต้องใช้เวลาธุดงค์หลายสัปดาห์ เพราะเส้นทางเดินเป็นทุ่งนา ต้องฟันฝ่าอากาศที่มีทั้งหนาว ร้อน และพายุฝนตลอด ทำให้ฝึกทั้งความอดทนและความเพียรพยายามควบคู่ไปกับประสบการณ์แปลกใหม่ โดยเฉพาะสังคมชาวพุทธ ชาวไทยที่ผ่านไปแต่ละชุมชนและหมู่บ้าน

ส่วนการออกธุดงค์สมัยก่อน พระสงฆ์มักนัดแนะไปกันเป็นกลุ่มอย่างน้อย 2 รูป และเลือกเดินทางตามแนวป่าหรือชายทุ่ง ผ่านละแวกบ้านที่มีผู้คนอาศัย เมื่อถึงเวลาค่ำก็หาทำเลปักกลด ที่ไม่เปลี่ยวจนถึงกับเป็นอันตรายจากสัตว์ร้าย ท่านสอนกันมาตลอดในการเลือกที่ปักกลด ให้เลือกที่ดอนและใกล้ต้นไม้ใหญ่ ท่านจึงเรียกการเดินธุดงค์อีกชื่อหนึ่งว่า รุกขมูล แปลว่า อยู่โคนไม้ นอกจากนั้นต้องดูที่ไม่มีมดไม่มีปลวก ไม่ห่างหรือใกล้หมู่บ้านจนเกินไป เพื่อความสะดวกที่ชาวบ้านจะมาปรนนิบัติและถวายอาหารบิณฑบาตในตอนเช้า เพราะการถวายอาหารพระธุดงค์เป็นบุญอย่างหนึ่ง คล้ายกับทำบุญกับผู้ที่ออกจากการบำเพ็ญฌาน ท่านว่าได้บุญที่เหนือบุญอื่นๆ

 ส่วนการฉันอาหารของพระธุดงค์ ถือเป็นธรรมเนียมว่าต้องฉันอาหารในบาตร ปัจจุบันจึงเห็นพระป่านิยมฉันอาหารในบาตร แม้จะอยู่ในวัดก็ตาม เพื่อจะบอกความเคร่งเหมือนพระธุดงค์

การที่พระธุดงค์ฉันอาหารในบาตร ก็เพราะภาชนะที่พระธุดงค์ติดตัวไปมีแต่บาตรใบเดียว ตอนเช้าใช้เป็นภาชนะขออาหารจากชาวบ้าน สาย บ่าย เย็น ใช้ตักน้ำดื่ม และเมื่อฝนตกใช้เป็นที่เก็บผ้าจีวรได้ด้วย

เมื่อเดินทางจากสุพรรรณบุรี ผ่าน จ.พระนครศรีอยุธยา หรืออ่างทอง แล้วแต่เส้นทางก็จะถึงพระพุทธบาท สระบุรี ตรงกับวันตรุษจีน เป็นส่วนมาก สถานที่แห่งนี้จึงเป็นที่ชุมนุมพระธุดงค์ทุกปี เมื่อไหว้พระเสร็จก็เดินทางกลับ หรือจะไปต่อยังจังหวัดอื่นๆ ก็ไม่ขัดข้อง ทำให้พระธุดงค์บางรูปไปช่วยฟื้นฟูวัดร้าง ให้เป็นวัดที่มีพระอยู่ประจำก็มี ขึ้นอยู่กับบารมีของพระรูปนั้น และศรัทธาของชาวบ้าน

ทำไมต้องธุดงค์ ตอบว่า ธุดงค์เป็นการปฏิบัติตามพุทธดำรัส และตามหลักธรรมวินัย เพื่อประหัตประหารกิเลสเพื่อให้เบาบางลง มีให้เลือก 13 ข้อตามที่กล่าวแล้ว แต่จะสมาทานธุดงค์ข้อใด อยู่ที่ความสามารถเฉพาะตัว และตามที่พระอาจารย์แนะนำ เมื่อสมาทานธุดงค์แล้วส่วนมากจะต้องออกเดินทางไปตามทิศต่างๆ หรือไปเพื่อบูชาแห่งใดแห่งหนึ่ง ส่วนจะเดินผ่านบ้านผ่านเมืองก็ทำได้ แต่ไม่ให้ปักกลดใกล้บ้านจนเกินไป

ส่วนการเดินธุดงค์ของวัดพระธรรมกาย พอจะอนุโลมว่า ปฏิบัติตามวัฒนธรรมประเพณีของพระภิกษุในภาคกลาง ที่เลือกเวลาหลังจากออกพรรษาและรับกฐินแล้ว เพียงแต่เส้นทางที่เดินธุดงค์ รูปแบบ และวิธีการเปลี่ยนไป รวมทั้งจำนวนพระที่ร่วมธุดงค์ก็มากนับจำนวนพันรูป

พระจำนวนมากไปในที่เดียวพร้อมๆ กันคงเป็นไปไม่ได้ในสมัยก่อนๆ เพราะญาติโยมที่จะใส่บาตรให้ฉันตอนเช้ามีจำกัด คงหาอาหารให้เพียงพอไม่ได้แน่นอน แต่ปัจจุบันวัดพระธรรมกายทำได้ จัดติดต่อกันเป็นปีที่ 4 ไม่ได้แค่เพื่อธุตังคะ หรือกำจัดกิเลส ก่อให้เกิดมักน้อยเท่านั้น แต่มีเป้าหมายเพื่อส่งบุญให้ประชาชนตามเส้นทางที่ผ่านทั้งในเมืองและชนบทอีกต่างหาก

วัดพระธรรมกายเผยแพร่ข้อมูลว่า ทุกย่างก้าว เป็นย่างแก้วของพระธุดงค์ธรรมชัย ธรรมยาตราเพื่อฟื้นฟูศีลธรรมโลก จาริกตามรอยเส้นทางผู้ปราบมาร พระมงคลเทพมุนี (หลวงพ่อสด จนฺทสโร) ระหว่างวันที่ 2-31 ม.ค. 2558 ทุกวันเต็มไปด้วยพุทธศาสนิกชนหลากหลายสาขาอาชีพและเชื้อชาติ ต่างปลื้มปีติยินดีมาต้อนรับพระธุดงค์ ธรรมยาตรา เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา สืบสานวัฒนธรรมชาวพุทธ เสริมสิริมงคลต้อนรับศักราชใหม่ สร้างบุญใหญ่ให้แผ่นดิน เมื่อจบโครงการ พบว่ามีคนเข้าร่วมกว่า 2 ล้านคน

เมื่อการเดินธุดงค์ของพระนับพันรูปผ่านเมืองหลวง กระแสที่ได้ยินตามสื่อมีแต่เสียงบ่นและตำหนิว่าไม่เหมาะสม สร้างปัญหาให้ชาวบ้าน เช่น การจราจรติดขัด เป็นต้น ทั้งนี้เพราะทุกคนเข้าใจตรงกันว่า ธุดงค์ต้องเดินในป่า ปักกลดปลีกวิเวก เพื่อบำเพ็ญภาวนา ไม่ใช่เข้าเมืองหลวง ในเรื่องนี้ พระสนิทวงศ์ วุฑฺฒิวํโส ประชาสัมพันธ์โครงการพระธุดงค์ธรรมชัย ได้พูดในรายการเจาะข่าวเด่น ทางช่อง 3 วันที่ 4-5 ก.พ. 2558 กับ ผศ.ดนัย เพิ่มปรีชาประสิทธิ์ ประธานโครงการปริญญาโท สาขาวิชาพุทธศาสนศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยมี สรยุทธ สุทัศนะจินดา ดำเนินรายการ ในหัวข้อ “2 มุมมอง ธุดงค์ธรรมกาย”

เมื่อฟังพระสนิทวงศ์ ที่มีความเป็นนักประชาสัมพันธ์ตามแนวพุทธ ไม่ได้ยินการแก้ต่าง หรือตอบโต้กับกระแสวิพากษ์วิจารณ์ หากยอมรับความจริงที่เกิด และจะนำข้อคิดเห็นต่างๆ ไปแก้ไขปรับปรุงในโอกาสต่อไป

การที่สื่อกระแสหลักและประชาชนบางส่วนออกมาตำหนิติเตียนธุดงค์ธรรมชัย ถ้าไม่ชั่งน้ำหนักดู ก็จะเห็นว่าวัดพระธรรมกายเสียหายมาก แต่เมื่อชั่งน้ำหนักดูแล้ว พบว่าไม่เสียหาย แต่กลับได้มากอย่างเหลือเชื่อ ตรงกับหลักประชาสัมพันธ์ที่ดีต้องสร้างกระแสได้ วัดพระธรรมกายทำแล้ว จึงไม่ต้องหาคำตอบว่าตั้งใจหรือไม่