ระบบดี คนไม่ดี ก็ทำให้องค์กรเสียหายได้

คุณผู้อ่านต้องอยู่กับดิฉันอีก 1 สัปดาห์ เพราะคุณอรุณ จิรชวาลา เจ้าของคอลัมน์ตัวจริงจะเสร็จสิ้นภารกิจในต่างประเทศ และจะกลับมาประจำการอีกครั้งในวันพฤหัสบดีหน้า

เดิมทีดิฉันตั้งใจจะเขียนเรื่องแท็กซี่สุวรรณภูมิเพราะมีคนบ่นมากในเรื่องการถูกเอารัดเอาเปรียบจากการใช้บริการแท็กซี่แบบมัดมือชก เมื่อเดินทางเข้าเมืองบางคนหนักข้อไม่ยอมเปิดมิเตอร์ หรือไม่พอใจที่ขอเหมา แต่ผู้โดยสารไม่ยอมก็ขับรถกระชากราวกับจะพาไปตาย แต่ก็เปลี่ยนใจเพราะมีเรื่องที่อยากเขียนถึงมากกว่า คือเรื่องกรณีการฉ้อโกงเงินของสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง หรือ สจล.

เรื่องนี้ดิฉันถือว่าเป็นเรื่องใหญ่ เพราะการยักยอกเงินของสถาบันมหาศาลถึง 1,600 ล้านบาท ที่ควรจะนำไปใช้ในการพัฒนาการศึกษานั้น เป็นเรื่องที่น่าอนาถใจ เงินมหาศาลขนาดนี้สามารถนำไปสร้างอาคารเรียน และพัฒนาการเรียนการสอน พัฒนาคุณภาพบุคลากรในชาติได้มากมาย

การสอบสวนสืบสวนของเจ้าหน้าที่ตำรวจและเรื่องของคดีความนั้น เป็นเรื่องที่เจ้าหน้าที่จะต้องไปสอบสวน ว่ากันไปตามหลักฐานและข้อเท็จจริง แต่สิ่งที่ดิฉันสงสัยก็คือ ได้เกิดกรณีคล้ายคลึงกับ สจล.เกิดขึ้นอีกหรือไม่ แต่ยังไม่มีใครจับได้เลยยังไม่มีการเปิดเผยออกมา แต่ก็หวังว่ากรณีนี้จะเกิดแค่สถานศึกษาแห่งเดียว อย่าได้ไปเกิดซ้ำกับสถาบันอื่นเลย

เมื่อสองสามวันก่อน ดิฉันได้สนทนากับผู้บริหารธนาคารไทยพาณิชย์ จึงได้สอบถามเรื่องการจัดตั้งทีมงานเฉพาะกิจขึ้นเพื่อเดินสายพบผู้บริหารมหาวิทยาลัยต่างๆ ที่มีเงินฝากกับธนาคารเพื่อชี้แจงกรณีของ สจล. ผู้บริหารท่านนี้บอกว่า สิ่งที่ทำนี่ไม่ได้ทำเพื่อไปแก้ตัวหรือไปปรักปรำใคร ไม่เกี่ยวกับคดีนี้ แต่จะเล่าถึงกระบวนการว่าการฉ้อโกงเกิดขึ้นในลักษณะใด

เจตนารมณ์ก็เพื่อจะให้ความรู้แก่ผู้บริหารของสถาบันการศึกษาต่างๆ ให้หมั่นสังเกตว่าหากมีการกระทำในลักษณะใด ให้ตั้งข้อสังเกตไว้ก่อนว่า มีพิรุธส่อว่าจะมีการผิดปกติขึ้น และรีบตรวจสอบ เพื่อไม่ให้เกิดความเสียหายขึ้น หรือเสียหายก็พบได้เร็ว

การแนะนำวิธีการสังเกตว่ามีการเบิกจ่ายเงินผิดปกติหรือไม่ เป็นเรื่องที่น่าสนใจ เพราะบางครั้งผู้ที่ไม่มีความรู้ในเรื่องของบัญชีและการเบิกจ่าย อาจจะไม่รู้ว่ากรณีเช่นไรเป็นการกระทำที่ผิดระเบียบ กรณีใดที่ไม่ควรทำ ปล่อยให้ผู้มีอำนาจทำไปโดยไม่มีการท้วงติง หรือท้วงติงแต่มีการให้เหตุผลที่ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกัน ก็อาจจะไม่รู้เรื่อง การมีผู้เชี่ยวชาญมาชี้เป้า ให้ความรู้นับว่าเป็นสิ่งที่ดี

สำหรับกรณี สจล.นั้นทำให้ธนาคารได้บทเรียนและเห็นข้อบกพร่องของการให้บริการลูกค้ารายใหญ่และลูกค้าสถาบัน ที่การดำเนินการจะต้องมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรและจะต้องเก็บหลักฐานไว้อย่างดี กรณีเกิดปัญหาก็จะต้องนำออกมาชี้แจง และธนาคารอาจจะต้องไปทบทวนว่า ควรจะให้มีการเบิกถอนเงินก่อนแล้วมาลงลายเซ็นในใบคำขอเบิกเงินในภายหลังอีกหรือไม่

การเบิกเงินหรือโอนเงินก่อน แล้วมาเซ็นชื่อในคำขอเบิกภายหลังของลูกค้ารายใหญ่ เป็นเรื่องปกติที่ธนาคารทุกแห่งให้บริการพิเศษกับลูกค้ารายใหญ่ที่มีเงินฝากกับธนาคารเยอะ และบางครั้งอาจไม่มีเวลาเดินทางมายังธนาคารก็จะมีพนักงานนำเอกสารไปให้เซ็นถึงบ้าน คนธรรมดาสามัญอย่างดิฉันและอีกหลายๆ คน ไม่มีโอกาสได้สัมผัสบริการแบบนี้ นอกจากจะไปเข้าคิวยาวรอใช้บริการที่เคาน์เตอร์ธนาคารเอง

ฉะนั้น การนำเอาประเด็นนี้มาชี้ว่าธนาคารบกพร่องก็ไม่ชัดเจน หากลูกค้ามีข้อตกลงกับลูกค้าไว้ บางรายมีการส่งหนังสือมาที่ธนาคารด้วยว่าให้ดำเนินการตามที่ขอ ไม่ต้องมายุ่งเกี่ยวสอบถามอะไรก็มี ฉะนั้นการจะชี้ว่าใครผิดหรือถูกก็จะต้องพิจารณาอย่างละเอียด และบางกรณีอาจจะพบสิ่งที่คาดไม่ถึง เช่น ลูกค้ากับพนักงานสมคบกับเพื่อสร้างความเสียหายให้กับธนาคารก็มี

แต่เพื่อปิดความเสี่ยง ดิฉันว่าธนาคารควรเลิกข้อตกลงนี้กับลูกค้า ก็จะได้ไม่ต้องมาปวดหัวหากเกิดความไม่ชอบมาพากลและเป็นคดีความกัน เพราะเกิดคดีความขึ้นมาแค่คดีเดียว ก็ไม่คุ้มค่ากับชื่อเสียงของธนาคารที่สั่งสมมานานจะเสียหายไปในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

กรณีธนาคารไทยพาณิชย์ดิฉันเห็นข้อผิดพลาดคือ พบว่าผู้จัดการสาขามีพฤติกรรมไม่ชอบมาพากล ไม่ปฏิบัติตามระเบียบของธนาคาร มีแนวโน้มจะทำให้ธนาคารเสียหาย ก็ได้ไล่ออกพนักงานออก แต่เห็นว่าไม่ได้มีความเสียหายเกิดขึ้นในธนาคารจึงไม่ได้แจ้งความต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจ ทำให้บุคคลนี้ไม่มีประวัติอาชญากรรม และได้ไปสมัครงานที่ธนาคารอื่น และไปสร้างความเสียหายมหาศาลให้ในที่สุด

ดิฉันว่าหากธนาคารจะกำจัดคนไม่ดีออกไปจากระบบ ก็ควรจะขึ้นบัญชีดำพนักงานเหล่านี้ และแลกเปลี่ยนข้อมูลกันเองภายใน เพื่อไม่ให้คนไม่ดีไปสร้างความเสียหายให้กับลูกค้าอีก การดำเนินการเช่นนี้ดิฉันเห็นว่าไม่ได้เข้าข่ายละเมิดสิทธิแต่อย่างใด เพราะไม่ได้นำไปเผยแพร่ต่อสาธารณะ เพียงใช้ตรวจสอบเพื่อลดความเสี่ยง น่าจะเป็นหนึ่งในเรื่องการบริหารความเสี่ยงของธนาคารพาณิชย์ได้

การฉ้อโกงธนาคารของพนักงานนั้น ส่วนใหญ่เกิดจากความโลภ ปัญหาหนี้สินที่เกิดจากการเล่นการพนัน โดยเฉพาะช่วงที่มีเทศกาลแข่งขันฟุตบอลที่ได้รับความนิยมอย่าง ฟุตบอลลีกของอังกฤษ ฟุตบอล
ชิงแชมป์ยุโรป ฟุตบอลโลก บางธนาคารถึงขั้นต้องออกประกาศห้ามพนักงานธนาคารเล่นพนันบอล หากตรวจสอบพบว่าละเมิดกฎก็มีโทษถึงขั้นไล่ออก เพราะทางธนาคารเห็นว่าการเล่นการพนันเป็นต้นเหตุสำคัญของการทุจริต

อย่างไรก็ดี ดิฉันเห็นว่า แม้ระบบจะดีอย่างไร แต่หากคนไม่ดี ก็มีโอกาสที่จะสร้างความเสียหายให้องค์กรได้ คนโกงจะคอยหาช่องโหว่ที่จะทำผิด ในขณะที่ผู้บริหารก็พยายามปิดช่องโหว่ด้วยการวางระบบให้เข้มงวด ไม่เปิดโอกาสให้มีการทุจริตได้ง่ายๆ

ฉะนั้น การที่ธนาคารไทยพาณิชย์ส่งทีมไปชี้แจงและให้ความรู้กับผู้บริหารสถาบันการศึกษาทั้งหลายนั้น เป็นวิธีการที่ถูกและอาจช่วยป้องกันไม่ให้เกิดมหกรรมการโกงขึ้นในสถาบันการศึกษาอื่นอีก