ระบบสัดส่วนแก้อะไร

คะแนนเสียงที่ให้กับผู้สมัครท่านหนึ่งท่านใดนั้น มีความสำคัญเช่นไร เมื่อยามที่ไปเลือกตั้งแล้วท่านไม่ได้ลงคะแนนให้กับผู้ที่ได้รับเลือกด้วยคะแนนเสียงลำดับที่หนึ่ง บางท่านอาจจะคิดว่าไม่เป็นไร ในเมื่อให้เลือกได้เพียงหนึ่งคน และได้เลือกไปแล้ว เมื่อคนที่เลือกไม่ได้คะแนนเป็นลำดับที่หนึ่ง ก็ไม่เป็นไร ทัศนคติในกรณีทั้งหลายเหล่านี้ ในแง่มุมของการยอมรับ เป็นสิ่งที่ดี เป็นการแสดงออกซึ่งน้ำใจนักกีฬา คือ รู้แพ้ รู้ชนะ รู้อภัย

เมื่อประเด็นในทางที่คะแนนของผู้ที่ได้รับเลือกในลำดับที่ไม่ใช่ลำดับที่หนึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้ผู้คนรู้สึกว่าการที่ตนออกมาใช้สิทธิเลือกตั้งนั้น เสมือนหนึ่งว่าไม่เกิดผลอันใด และเมื่อมองให้ลึก การไปใช้สิทธิเลือกตั้ง รวมถึงผู้ที่ลงสมัครรับเลือกตั้ง แม้จะมีกฎ กติกา มารยาท อยู่ในกิจกรรมดังกล่าว แต่ก็ไม่ใช่การแข่งขันกีฬาเพื่อเอาแพ้ เอาชนะ หรือเสมอก็ครองถ้วยร่วมกันไปได้เสียทีเดียว ดังนั้นจึงมีผู้คิดวิธีแก้ปัญหา เนื่องจากประเด็นที่ว่าไปนั้นเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างชัดเจนในกรณีการใช้ระบบเลือกตั้งแบบที่เรียกว่า คะแนนนำกำชัย (First Past the Post – FPTP) หรือผู้ชนะได้ไปทั้งหมด

การแก้ปัญหาอย่างหนึ่งคือ ให้มีการเลือกตั้งแบบคะแนนเสียงเป็นพวง (Block Vote – BV) ผู้มีสิทธิเลือกตั้งสามารถเลือกผู้สมัครรับเลือกตั้งได้มากกว่าหนึ่งคน คะแนนของผู้สมัครจะถูกนับเรียงไป คนที่ได้คะแนนสูงสุดจำนวนลำดับตามที่กำหนดจะถือว่าเป็นผู้ที่ได้รับการเลือกตั้ง การเลือกแบบนี้ไม่ต้องมีการระบุความพึงพอใจ นั่นคือ กาลงในช่อง โดยไม่ต้องกำหนดหมายเลขว่าใครเป็นคนที่ผู้เลือกชอบลำดับที่เท่าใด อาจจะมีผู้ที่เลือกเพียงหนึ่งคน หรือเลือกไม่เต็มจำนวนอยู่บ้างเหมือนกัน แต่ระบบนี้จะมีผู้ได้รับเลือกตั้งในเขตหนึ่งหลายคน (เว้นแต่เขตที่มีผู้มีสิทธิได้รับเลือกตั้งเพียงคนเดียว) ผู้ที่ได้รับเลือกตั้ง ก็จะไปตรงกับที่คนทั้งเขตได้เลือกมากกว่าระบบคะแนนนำกำชัย

ระบบสัดส่วน (Proportional Representation – PR) เป็นระบบหนึ่งเพื่อแก้ปัญหาระบบคะแนนนำกำชัย และแก้ปัญหาระบบคะแนนเสียงเป็นพวงด้วย ระบบสัดส่วนมีทั้งแบบเขต แบบบัญชีรายชื่อ และแบบผสม หากพิจารณาในแบบเขต การแก้ปัญหาของคะแนนนำกำชัย เนื่องจากเป็นระบบที่มีที่นั่งหลายที่ในแต่ละเขต หรือเขตเดียวหลายเบอร์ เมื่อเลือกได้หลายคน ก็สามารถเลือกคนที่ชอบได้มากกว่าหนึ่งคน ทำให้มีส่วนแก้ปัญหาของคะแนนนำกำชัย เช่นเดียวกับการแก้ปัญหาระบบคะแนนเสียงเป็นพวง โดยมีการเกลี่ยคะแนน รูปแบบโควตาในการกำหนดผู้ที่จะได้รับเลือก เมื่อมีคนที่ผ่านโควตาครบจำนวนที่กำหนด ก็ถือว่าการประมวลผลเสร็จสิ้นลง ซึ่งการคำนวณคะแนนเสียงของระบบนี้อาจจะซับซ้อน ซึ่งจะได้หาโอกาสอธิบายต่อไป

ทุกคะแนนต้องไม่ถูกทิ้ง และมีผลในการได้มาซึ่งผู้แทน เพราะคะแนนทุกคะแนนมีค่า นี่คือพื้นฐานที่ต้องคำนึง