แก้ไขปัญหาน้ำ : แก้ไขปัญหาชาติ

หากรัฐบาลใหม่จะแก้ไขปัญหาความขัดแย้งจนต้องปฏิวัติรัฐประหาร ซึ่งเกิดจากช่องว่างทางเศรษฐกิจระหว่างคนจนกับคนรวย คนในเมืองกับชนบท ไม่ต้องไปเสียเวลาและใช้เงินไปจัดมหกรรมปรองดองที่ไม่เกิดประโยชน์ เพราะไม่ได้แก้ปัญหาอะไรเลย

รัฐบาลควรจะจัดลำดับความสำคัญของงานที่จะทำและนโยบายที่จะแถลงต่อ สนช.ให้ชัดเจนว่าจะแก้ไขปัญหาในระยะเวลาอันสั้นอย่างไร ที่จะฟื้นฟูเศรษฐกิจอย่างไรที่จะทำให้ไม่เกิดช่องว่างทั้งทางเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งจะทำให้บ้านเมืองสงบเรียบร้อย

โครงการกระตุ้นเศรษฐกิจที่ คสช.ให้ความสำคัญเร่งด่วนลำดับแรก คือการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางด้านการคมนาคมที่ต้องใช้เงินหลายล้านล้านบาท แต่ไม่ให้ความสำคัญกับเรื่องของน้ำเป็นลำดับแรก เพราะมองไม่เห็นถึงความจำเป็นเร่งด่วนและไม่เข้าใจว่าการแก้ไขปัญหาเรื่องน้ำคือการกระตุ้นเศรษฐกิจแบบกระจาย ไม่กระจุก เป็นการลงทุนเพื่อสร้างงาน สร้างอาชีพ สร้างรายได้ และเป็นการแก้ไขปัญหาช่องว่างทางเศรษฐกิจและสังคมแบบยั่งยืน โดยที่ไม่เป็นภาระกับสังคมและรัฐบาลที่จะต้องหาเงินมาจ่ายเพื่อทดแทนการขาดทุนและซ่อมแซม เช่น โครงสร้างด้านคมนาคม โดยเฉพาะระบบราง

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงให้ความสำคัญกับน้ำมากที่สุด เพราะพระองค์ท่านทรงรับสั่งเสมอว่า “น้ำคือชีวิต” เพราะพระองค์ท่านทรง “เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา” แบบครบวงจรตลอดมา โครงการพระราชดำริและศูนย์ศึกษาพัฒนาหลายแห่งเป็นตัวอย่างแนวทางที่ดีและชัดเจน

ที่ผ่านมายังไม่มีรัฐบาลไหนที่เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา ได้ถูกต้องตรงประเด็น เข้าใจไม่ได้หมายความเพียงว่ารู้สภาพปัญหาอย่างที่เราคิดหรือเราเห็น แต่ต้องเข้าใจวิถีชีวิต วัฒนธรรม สังคม เศรษฐกิจ และต้องเข้าถึงจิตใจของประชาชน จึงจะรู้ซึ้งว่ารากเหง้าของปัญหาที่แท้จริงคืออะไร เขาคิดอะไร ต้องการอะไร ต้องแก้ไขอย่างไร ต้องทำให้เขาเข้าใจ รู้ถึงความตั้งใจ จริงใจ และไว้วางใจเรา ยอมรับให้เราเข้าไปนั่งอยู่ในใจเขา เมื่อเข้าใจ เข้าถึงแล้ว จึงร่วมกันพัฒนา ไม่ใช่แต่เพียงเศรษฐกิจ สังคม และโครงสร้างพื้นฐาน แต่ต้องพัฒนาจิตใจร่วมกันให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันให้ได้

น้ำดี ชีวิตก็ดีด้วย เพราะถ้าประชาชนทุกหลังคาเรือนมีน้ำสะอาดเพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภคอย่างเพียงพอก็จะทำให้สุขภาพดี มีน้ำเพื่อการเกษตรก็จะมีกินมีใช้อย่างพอเพียงไม่อดอยากและยากจน มีงานทำ มีรายได้ที่สม่ำเสมอตลอดปี ถ้ารัฐบาลรู้จักการบริหารแบบครบวงจร และทำที่เดียวเพื่อให้ใช้งานได้อย่างสมบูรณ์ ไม่ต้องรอการก่อสร้างทีละอย่าง เช่น สร้างอ่างเก็บน้ำก่อนแล้วต้องรองบประมาณอีกหลายปีกว่าจะได้ก่อสร้างระบบส่งน้ำให้เกษตรกรใช้ ผู้บริหารต้องเข้าใจเรื่องจำเป็นเร่งด่วน ความเดือดร้อนของประชาชนและความเสียหายทางเศรษฐกิจจากการเสียโอกาส กระบวนการบริหารจัดการแบบนี้ควรเลิกเสียที รัฐบาล ข้าราชการ สำนักงบประมาณ กระทรวงการคลังต้องปรับเปลี่ยนวิธีคิด วิธีทำงานใหม่

ครม.ชุดใหม่กำลังจะแถลงนโยบายต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ขอให้เอาเรื่องน้ำเป็นนโยบายการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเร่งด่วนอันดับแรกและเป็นวาระแห่งชาติ

ปัญหาเรื่องน้ำในประเทศไทยแก้ไขกันมายาวนาน แต่ปัญหาก็ยังมีแนวโน้มที่จะมากขึ้น เพราะเรามีแต่การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าในเวลาน้ำท่วมหรือน้ำแล้ง ใช้เงินภาษีประชาชนอย่างมากมายทุกปี โดยที่ปัญหายังคงอยู่และมากขึ้นอีกด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาวะโลกร้อนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศแปรปรวน ฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล สถิติฝน 100 ปี บางทีก็ไม่ตอบโจทย์ เพราะบางปีปริมาณน้ำฝนไม่เพิ่มขึ้น แต่ผลกระทบเรื่องน้ำท่วมรุนแรงขึ้น ภัยแล้งก็ยังคุกคาม เพราะฝนแทนที่จะตกกระจาย กลายเป็นตกกระจุก คือฝนตกมากในระยะที่สั้นลงและทิ้งช่วงไม่ตกในระยะเวลาที่ยาวขึ้น การป้องกันน้ำท่วมที่ทำไว้ก็กลายเป็นต้นเหตุที่ทำให้น้ำท่วมมากขึ้น เพราะเราไปเน้นการก่อสร้างเฉพาะพื้นที่ โดยไม่มองผลกระทบโดยรวมทั้งระบบตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ

ไม่มีใครเอาชนะธรรมชาติได้ เราต้องปรับตัวเพื่ออยู่กับธรรมชาติให้ได้

สาเหตุที่สำคัญคือ การแก้ไขปัญหาที่ผ่านมาไม่ได้ดำเนินการอย่างเป็นระบบและครบวงจรไม่มีการบริหารจัดการที่ดีมีความเป็นเอกภาพ หน่วยงานที่เกี่ยวกับน้ำอยู่กระจัดกระจายหลายกระทรวง ทบวง กรม งานที่ทำก็ซ้ำซ้อนกันไม่มีประสิทธิภาพ ถึงแม้จะมีคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติก็ไม่ได้ช่วยทำให้นโยบายและการทำงานมีการบูรณาการกันอย่างแท้จริง จะเห็นได้จากประสบการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2554 แบบที่ไม่เคยมีมาก่อน แม้กระทั่งดอนเมืองน้ำยังท่วมและขังเป็นเวลานาน ไม่ใช่ว่าน้ำในปีนั้นมากกว่าปีที่มีน้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลเลย แต่เป็นเพราะการบริหารจัดการไม่ดี ไม่มีประสิทธิภาพ ไม่มีการเตรียมการล่วงหน้า ผู้บริหารระดับนโยบายและฝ่ายปฏิบัติการไม่มีประสบการณ์ ผู้มีประสบการณ์และหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรง เช่น กระทรวงเกษตรและสหกรณ์กรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ำ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร และกรมอุตุนิยมวิทยา ต่างไม่กล้าเสนอความเห็น รองนายกรัฐมนตรีที่รับผิดชอบใช้อำนาจและอารมณ์ โดยไม่ฟังเหตุผลให้ครบถ้วนเสียก่อน

ทั้งนี้ การบริหารจัดการต้องฟังข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดังกล่าว และให้เขาได้เสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาที่ต้องอาศัยประสบการณ์ กลับอาศัยข้อมูลจากหน่วยงานใหม่ที่อยู่ในความรับผิดชอบเฉพาะของตัวเองที่ไม่มีประสบการณ์ จนทำให้เกิดความผิดพลาดเสียหายอย่างใหญ่หลวงที่สุดเท่าที่ประเทศไทยเคยประสบมา ทั้งที่ความเสียหายที่เกิดขึ้นสามารถควบคุมได้และไม่มากไปกว่าที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในอดีต เพราะแนวทางการแก้ไขที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานไว้เมื่อน้ำท่วมใหญ่ ปี 2539 และปี 2549 ยังคงสามารถแก้ไขได้ดีและมีประสิทธิภาพ ทรงใช้ธรรมชาติเป็นเครื่องมือที่สำคัญ หากเราเข้าใจว่าธรรมชาติเป็นอย่างไร รู้ว่าน้ำทุ่งน้ำท่าคืออะไร ถ้าไม่ไปทำคันกั้นน้ำริมตลิ่งหรือขุดลอกดินมาทำคันรอบบ่อ ห้วย หนอง คลอง บึง เมื่อน้ำมามากมันก็จะล้นตลิ่งเข้าไปตามทุ่ง ลงไปเก็บอยู่ในห้วย หนอง คลอง บึง ท้องไร่ ท้องนา เอาปุ๋ยมาเติมให้ เอาปลามาให้จับ พื้นที่ลุ่มบางแห่ง เช่น บางระกำ พิษณุโลก ที่เราบอกว่าน้ำท่วมซ้ำซากชาวบ้านเดือดร้อน แต่ที่จริงแล้วมันเป็นธรรมชาติ เป็นวิถีชีวิตที่เขาอยู่กับมันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ บ้านเขาจะยกสูงใต้ถุนโล่งเพื่อให้น้ำผ่านได้ ทุกบ้านมีเรือเป็นพาหนะ มีอุปกรณ์การจับปลาหารายได้และไว้บริโภคช่วงฤดูน้ำหลาก ไม่ใช่น้ำท่วมอย่างที่เป็นข่าวและเข้าใจกัน ลดค่าปุ๋ยเพราะธรรมชาตินำมาให้ น้ำไหลจากที่สูงไปสู่ที่ต่ำ ถ้าน้ำทะเลหนุนพระองค์ทรงให้ทำประตูน้ำและตั้งเครื่องสูบน้ำไว้ช่วย โดยการปิดประตูไม่ให้น้ำดันกลับเข้ามาแล้วก็สูบน้ำออกไป เมื่อน้ำลดก็เปิดประตูให้น้ำไหลออกไป

แต่การเตรียมพร้อมต้องมีตั้งแต่ก่อนเข้าฤดูฝน ขุดลอกผักตบชวา ตรวจตราไม่ให้มีสิ่งกีดขวางทางน้ำ เครื่องสูบน้ำต้องพร้อม ประตูน้ำต้องปิดเปิดได้ ในเขตกรุงเทพฯ ต้องมีการพร่องน้ำเพื่อรองรับน้ำเหนือและน้ำฝนที่จะต้องไหลผ่านกรุงเทพฯ กรมชลประทานต้องผันน้ำเข้าตามท้องทุ่งแม่น้ำลำคลองที่ต้องมีแผนการผันน้ำออกไปเพื่อลดปริมาณน้ำที่จะทำให้เกิดน้ำท่วมในเขตเศรษฐกิจ ตั้งแต่ต้นน้ำที่ผ่านหลายจังหวัดจนออกทะเล ทั้งนี้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตฯ ที่ดูแลเขื่อนขนาดใหญ่ และกรมชลประทานที่ดูแลเขื่อน อ่างเก็บน้ำขนาดกลางและขนาดเล็ก ต้องดูว่าพื้นที่เก็บน้ำได้อีกหรือไม่ หากมีฝนตกลงมาอีกจะต้องปล่อยน้ำหรือเก็บน้ำไว้เพื่อใช้ในฤดูแล้งและกรณีฝนทิ้งช่วง

ทางภาคเหนือกำลังมีปัญหาน้ำกำลังมา ครม.จะต้องมอบหมายให้มีคอมมานเดอร์ที่มีอำนาจในการสั่งการทุกหน่วยงาน รู้เรื่องและมีประสบการณ์ในการบริหารจัดการน้ำ รับผิดชอบเรื่องนี้โดยตรง และต้องมีผู้เกี่ยวข้องอย่างน้อยที่กล่าวข้างต้นมาร่วมประชุมด้วยทุกวันจันทร์ เพื่อมอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับไปดำเนินการ และสรุปผลรายงาน ครม. เพื่อให้รัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องได้ไปกำชับให้หน่วยงานในสังกัดเร่งรัดและติดตามผลต่อไปในวันอังคาร

เมื่อน้ำเป็นวาระแห่งชาติแล้ว คงต้องลงรายละเอียดอีกมาก เอาเฉพาะหน้าที่น้ำกำลังมาและหน้าแล้งที่จะถึงให้รอดเสียก่อน รวมทั้งเรื่องการแถลงนโยบายของรัฐบาลแล้วค่อยมาว่ากัน ปัญหาของชาติจะหมดไปถ้าแก้ไขเรื่องน้ำได้