ชาญณรงค์ พรรุ่งโรจน์ กางดัชนีวัดคุณภาพสถาบันการศึกษา

8...ธเนศน์ นุ่นมัน

สํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ สมศ. จัดตั้งขึ้นเพื่อพัฒนาเกณฑ์และวิธีการประเมินคุณภาพภายนอกและประเมินผลการจัดการศึกษา เพื่อให้มีการตรวจสอบคุณภาพของสถานศึกษา โดยคำนึงถึงความมุ่งหมาย หลักการ และแนวทางการจัดการศึกษาในแต่ละระดับตามที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยการศึกษาแห่งชาติ ชาญณรงค์ พรรุ่งโรจน์ ผู้อำนวยการ สมศ. กล่าวว่า การประเมินคุณภาพภายนอกสถานศึกษารอบ 3 ระหว่างปี 25542558 ซึ่งได้มีการกำหนดดัชนีบ่งชี้เป็น 3 ชุด ประกอบด้วย ตัวบ่งชี้พื้นฐานหรือตัวบ่งชี้ขั้นต่ำที่ไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งเป็นเกณฑ์มาตรฐานที่ทุกสถาบันต้องมีอยู่แล้วเบื้องต้น โดยพิจารณาจากอดีต ซึ่งในข้อนี้หากจะมีการเพิ่มเติมหลักการจะต้องมีการแจ้งให้แต่ละสถาบันทราบล่วงหน้า

ชุดต่อมาคือ ตัวบ่งชี้ส่งเสริมอัตลักษณ์ ในส่วนนี้แต่ละสถาบันสามารถนำเสนอความโดดเด่นของแต่ละแห่งที่มีอยู่ โดยกำหนดตามปรัชญา ปณิธาน พันธกิจ ซึ่งจะมีลักษณะที่มีความต่างในแต่ละสถาบัน และแต่ละที่สามารถเสนอความโดดเด่นที่มีได้โดยผ่านสภาสถาบัน

ชุดสุดท้ายคือ ตัวบ่งชี้มาตรการส่งเสริม ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ที่ปรับเปลี่ยนตามยุคสมัย นโยบายภาครัฐ หรือสภาพปัญหาบ้านเมือง เพื่อสามารถตอบสนองนโยบายการขับเคลื่อนคุณภาพโดยรวม เช่น หากมีการส่งเสริมเรื่องนโยบายเศรษฐกิจแบบพอเพียง สถานศึกษาใดที่บริหารโดยยึดหลักการดำเนินการดังกล่าว ก็จะได้คะแนนประเมินเพิ่มเติม

ทั้งนี้ เกณฑ์ในข้อนี้จะยึดสังคมเป็นหลัก เพื่อให้สถาบันการศึกษาเข้าไปมีส่วนร่วมอย่างกลมกลืน

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่การประเมินไม่อาจสร้างได้ก็คือ ผลซึ่งเป็นที่น่าพอใจสำหรับทุกฝ่าย ดังที่ได้เคยปรากฏในทุกๆ ครั้งที่ สมศ. ประกาศคะแนนออกมา และมีบางแห่งออกมาโต้แย้ง ซึ่งในเรื่องนี้ถือเป็นธรรมชาติหรือเป็นเรื่องปกติของการประเมินที่มีตัวแปรมากมาย

ทั้งนี้ ในการประเมินรอบ 3 จะมีสถานศึกษาเข้ารับประเมินทั้งสิ้น 61,510 แห่ง ซึ่ง สมศ. ทดลองนำร่องใช้ระบบหลักเกณฑ์ไปบ้างแล้วพบว่ายังต้องปรับปรุง เช่น การเก็บข้อมูลย้อนหลัง 3 ปี บางสถานศึกษาไม่มีข้อมูลประกอบการประเมิน

ดังนั้น สมศ. นำข้อค้นพบและข้อเสนอแนะมาปรับปรุงตัวบ่งชี้ใหญ่ โดยจะลดประมาณตัวบ่งชี้เหลือที่จำเป็นและวัดในสิ่งที่เป็นไปได้ ให้สอดคล้องกับการปฏิรูปการศึกษาในทศวรรษที่ 2 และสถานการณ์บ้านเมืองต่อไป