กกต.จ่อปรับวิธีเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร

กกต.เล็งปรับวิธีการลงคะแนนเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรหลังพบปัญหาหลายข้อ

เมื่อวันที่ 21 ส.ค. นายสมชัย ศรีสุทธิยากร กกต.ด้านกิจการบริหารงานเลือกตั้ง กล่าวบรรยายหัวข้อ"แนวโน้มและทิศทางการเลือกตั้งของไทย"ให้กับแก่ผู้แทนจากสถานเอกอัครราชทูตไทยประจำประเทศไทยและผู้แทนสถานกงสุลใหญ่ไทยประจำประเทศต่างๆ จำนวน 92 ประเทศ ว่า ตามแผนโรดแมปของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช. ) ระยะที่2 เมื่อกระบวนการสรรหาสมาชิกสภาปกิรูปแห่งชาติ (สปช.) เสร็จสิ้นในช่วงเดือนต.ค. กระบวนการจากนี้ไปก็จะเริ่มกระบวนการปฏิรูปประเทศ และยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งจะดำเนินการไปเรื่อยๆ จนถึงเดือนกรกฏาคม ปี 2558 ถึงจะมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ โดยไม่มีการทำประชามติถามความคิดเห็นของประชาชน เพราะการทำประชามติไม่ได้ก่อให้เกิดประโยชน์ใด อีกทั้งยังทำให้สูญเสียงบประมาณไปโดยเปล่าประโยชน์ และประชาชนส่วนใหญ่ก็ยังไม่มีความเข้าใจในตัวรัฐธรรมนูญอย่างแท้จริง

ทั้งนี้ เมื่อรัฐธรรมนูญมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการแล้ว ก็เชื่อว่าจะมีการจัดการเลือกตั้งภายใน เดือนตุลาคมและจัดตั้งรัฐบาลได้ประมาณเดือนพ.ย. ปี 2558

นายสมชัย กล่าวว่า สำหรับรูปแบบการจัดการเลือกตั้งในอนาคต กกต. และสปช.จะต้องเสนอแนวคิดร่วมกัน เพื่อให้ได้บุคลากรที่มีคุณภาพเข้าสู่ระบบการเมืองของประเทศ โดยโครงสร้างของส.ส.กกต.เห็นควรให้คงไว้ทั้ง2 ประเภทคือส.ส.แบบบัญชีรายชื่อและแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง แต่จะลดจำนวนส.ส.แบบแบ่งเขตลงมาโดยกำหนดให้เขตเลือกตั้งส.ส.แต่ละจังหวัดมีขนาดใหญ่ขึ้น เพื่อแก้ไขปัญหาการซื้อสิทธิขายเสียง

ส่วนภารกิจของกกต.หลังจากนี้ แม้จะไม่มีการเลือกตั้งทั้งระดับชาติและท้องถิ่น แต่กกต.ก็ยังต้องทำหน้าที่พิจารณาสืบสวนสอบสวนคำร้องคัดค้านการเลือกตั้งที่ค้างการพิจารณาอยู่ทั้งส.ส., ส.ว.และการเลือกตั้งท้องถิ่น ซึ่งการที่หลายคนตั้งข้อสังเกตว่าเมื่อการเลือกตั้งส.ส.วันที่ 2 ก.พ. 2557 เป็นโมฆะแล้ว เหตุใดกกต.ต้องพิจารณาสืบสวนต่อไป คงต้องชี้แจงว่าแม้การเลือกตั้งจะโมฆะแต่การทำผิดกฎหมายยังอยู่กกต.ก็ต้องดำเนินการอยู่ตามความผิดที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นไปตามระเบียบและข้อกฎหมาย อย่างไรก็ตาม คาดว่าการสืบสวนสอบสวนคำร้องคัดค้านต่างๆ กกต.น่าจะพิจารณาแล้วเสร็จทั้งหมดภายในเดือนพฤศจิกายนหรือธันวาคมปีนี้แน่นอน

"เมื่อกกต.ไม่ต้องจัดการเลือกตั้งหรือทำกิจกรรมเกี่ยวกับพรรคการเมือง ก็ควรใช้โอกาสและจังหวะนี้ปรับปรุงสิ่งต่างๆที่เป็นข้อบกพร่องหรือเป็นปัญหาอุปสรรคที่ส่งผลต่อการทำงานให้กลับมามีประสิทธิภาพ อย่าให้เหตุการณ์ซ้ำรอยเดิม เพราะจะไม่มีคำแก้ตัวให้กับกกต.อีกแล้วว่าเป็นมือใหม่หัดขับ"กกต.ด้านกิจการบริหารเลือกตั้ง กล่าว

ทั้งนี้จากการดูงานในประเทศญี่ปุ่น พบว่า 1.) การเลือกตั้งล่วงหน้าไม่มีการกำหนดเวลาในแต่ละวัน 2.) เปิดให้มีการเลือกตั้งล่วงหน้า รวม 7 วัน 3.) มีบัตรสำหรับแสดงเมื่อไปใช้สิทธิ ไม่ต้องใช้บัตรประชาชน ซึ่งการเลือกตั้งของญี่ปุ่นไม่ใช้วิธีทำสัญลักษณ์เพื่อเลือกบุคคลหรือพรรค แต่ใช้วิธีเขียนชื่อแทน แล้วใช้เครื่องอ่านลายมือ ซึ่งอาจมีข้อผิดพลาดอยู่บ้าง แต่เครื่องจะส่งกระดาษที่ไม่สามารถตรวจได้ คืนออกมาให้เจ้าหน้าที่สอบรายชื่อที่เขียน นอกจากนั้นยังมีการจำกัดเงินเลือกตั้งอย่างจริงจัง กำหนดจำนวนโปสเตอร์ในแต่ละชุมชนชัดเจน อนุญาตให้ใช้รถหาเสียง 1 คัน ต่อ 1 เขต เป็นต้น

สำหรับข้อถกเถียงในส่วนของกกต. แบ่งเป็น 2 แนวทาง ต่อกรณีที่จะให้การเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรหรือไม่ นายสมชัย กล่าวว่า  ส่วนหนึ่งเห็นว่า การเลือกตั้งที่ดี จะต้องเปิดโอกาสให้คนไทยใช้สิทธิมากสุด จึงต้องการให้คนไทยในต่างประเทศได้ใช้สิทธิในการเลือกตั้ง ส่วนที่ 2 คือต้องการยกเลือกการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร เพราะสถิติการเลือกตั้งมีผู้ใช้สิทธิน้อยลงเรื่อยๆ ขณะที่มีต้นทุนสูงขึ้น อย่างไรก็ตามยังเป็นสิ่งที่ถกเถียงอยู่ ว่าจะเปลี่ยนแปลงไปในลักษณะใด ถ้าจะให้คงอยู่จะต้องมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการเลือกตั้งมากข้น

รูปแบบที่อาจนำมาใช้ คือ 1.) การตั้งจุดเลือกตั้ง ให้ผู้ใช้สิทธิมายังหน่วยเลือกตั้ง ข้อเสียคือมีต้นทุนสูง ประชาชนต้องเสียค่าใช้จ่ายในการเดินทาง 2.) ออกไปหาผู้ใช้สิทธิตามสถานที่สำคัญ เช่น แหล่งแรงงาน โรงเรียน วัด ฯลฯ แต่ในทางปฏิบัติไม่สามารถทำได้ทุกจุด ถ้าหากเป็นพื้นที่ของกลุ่มหัวคะแนน จะยิ่งสร้างความไม่เป็นธรรมให้กับผู้สมัครเลือกตั้ง 3.) การลงคะแนนผ่านไปรษณีย์ อาจไม่สะดวก เพราะต้องส่งผ่านหลายหน่วยงาน เช่น ไปรษณีย์ สถานทูต ระบบส่งเอกสารระหว่างประเทศ ช่องทางนี้ยุ่งยาก แต่ต้นทุนต่ำสุด อย่างไรก็ตามไม่ว่าจะนำรูปแบบใดมาปรับใช้ จะต้องเลือกรูปแบบหลัก 1 ช่องทาง โดยส่วนตัวคิดว่าไปรษณีย์เป็นช่องทางที่เหมาะสมที่สุด

"ผมคิดว่าไปรษณีย์ แต่คิดว่าจะทำอย่างไรให้สถานทูตวุ่นวาย หรือกระบวนการส่งกลับไม่ต้องผ่านสถานทูต กลับมาไทยเลยได้ไหม อันนี้คือแนวทางเลือกตั้งของคนไทยในต่างประเทศ ผมไปดูก็เห็นใจ จะต้องช่วยกันคิดและออกแบบ แต่ยังไม่มีข้อยุติ แต่จะมีผลสรุปหลังมีรัฐธรรมนูญ"นายสมชัย กล่าว