ควบคุมโดยสังคม

ไม่น่าแปลกใจที่มีคนไม่น้อยชื่นชมบทบาทของทหารในการจัดระเบียบสังคมด้านต่างๆ เห็นผลเป็นรูปธรรมในเวลาอันรวดเร็ว ทั้งรถตู้โดยสารสาธารณะ จักรยานยนต์รับจ้าง หาบเร่แผงลอยบนทางเท้า รวมทั้งการบุกรุกที่สาธารณะ เช่น ล่าสุดกรณีผู้ประกอบการร่มและเตียงชายหาดป่าตอง จ.ภูเก็ต

อันที่จริง ปัญหาดังกล่าวข้างต้นนั้น มีกฎหมายและหน่วยงานที่คอยกำกับดูแลให้เป็นไปอย่างมีระเบียบเรียบร้อยอยู่แล้ว แต่ทว่าอำนาจของหน่วยงานตามกฎหมายถูกแทรกแซงจนทำให้ไม่อาจทำหน้าที่ควบคุมระเบียบสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพจากหลากหลายปัจจัยภายใต้ระบบอุปถัมภ์ ที่ยึดมั่นความสัมพันธ์ส่วนตัวมากกว่าหน้าที่และความรับผิดชอบ และยิ่งไปกว่านั้นคือ หน่วยงานกำกับดูแลตามกฎหมายปล่อยปละละเลย แลกกับผลตอบแทนที่ผู้กระทำผิดเสนอมาให้

ไม่น่าแปลกใจที่ค่าเสื้อวินจักรยานยนต์รับจ้าง ค่าเข้าคิวรถตู้โดยสาร ค่าเซ้งต่อแผงลอยหาบเร่บนทางเท้า จะมีมูลค่าถึงหลักหมื่น หลักแสนบาท ชายหาดซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณะ แต่ใช่ว่าประชาชนทั่วไปจะสามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเสมอภาคเท่าเทียมกัน กิจการที่รุกล้ำที่สาธารณะชายหาดกลับเป็นมรดกตกทอดของคนเพียงไม่กี่ครอบครัว และผู้ที่ได้ประโยชน์ก็มีเพียงไม่กี่คน ขณะที่ประชาชนทั่วไปต้องจ่ายค่าบริการเหล่านี้ในอัตราที่ถือว่าค่อนข้างแพง

เรื่องดังกล่าวเหล่านี้มีผู้ได้ประโยชน์จำนวนไม่มากนัก แต่การจราจรที่ติดขัดเพราะรถโดยสารสาธารณะยึดครองพื้นที่จุดรับส่งผู้โดยสารริมทาง ทำให้ผู้คนที่มีจำนวนมากกว่านับร้อยเท่าต้องเสียเวลา เสียค่าเชื้อเพลิงพลังงานจากการที่รถติด และเสี่ยงต่ออันตรายจากอุบัติเหตุบนท้องถนนจากความไร้ระเบียบของรถโดยสารเหล่านี้

การที่กฎหมายจะเป็นเครื่องมือเพื่อควบคุมระเบียบสังคมได้นั้น ใช่เพียงแค่การบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพจากเจ้าหน้าที่ซึ่งตรงไปตรงมา แต่สิ่งที่สำคัญไม่น้อยไปกว่ากันคือ จิตสำนึกของพลเมืองในการเคารพกฎหมาย ซึ่งหมายถึงการเคารพข้อตกลงร่วมกันของสังคมเพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข ไม่ละเมิดข้อตกลงเพียงหวังประโยชน์ส่วนตน

การจัดระเบียบของฝ่ายทหาร ภายใต้การใช้อำนาจพิเศษ อาจช่วยพลิกเปลี่ยนให้กฎหมายหรือกติกาสังคมได้มีโอกาสทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพอีกครั้ง แต่อำนาจพิเศษดังกล่าวไม่สามารถจะคงอยู่ต่อไปอย่างถาวร เมื่อกลับสู่ภาวะปกติเมื่อใด ไม่แน่ว่าความโกลาหลไร้ระเบียบอาจกลับมาอีกครั้ง หากคาดหวังถึงความสงบเรียบร้อยในระยะยาว สังคมซึ่งหมายถึงกลไกในทุกด้าน ตลอดจนสมาชิกของสังคมต้องออกแบบการมีส่วนร่วมในการใช้อำนาจ และตรวจสอบถ่วงดุลการใช้อำนาจ ซึ่งเป็นเรื่องสามัญพื้นฐานของสังคมประชาธิปไตย

เพื่อมิให้หน่วยงานตามกฎหมายใช้อำนาจไปตามอำเภอใจหรือผลประโยชน์ ภายใต้ระบบอุปถัมภ์จนสร้างความเดือดร้อนไร้ระเบียบอย่างที่เคยเกิดขึ้นอีก