ระเบิดเวลาเศรษฐกิจจีนธนาคารเงา (ตอนที่ 2)

ในบทความครั้งก่อน ผมได้เล่าถึงรายละเอียดความเป็นมาของธนาคารเงา หรือ Shadow Banking ของประเทศจีน ซึ่งกำลังเป็นประเด็นเศรษฐกิจที่ทุกคนกังวลในเวลานี้ว่าจะส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจการเงินของจีน และเสี่ยงที่จะลุกลามกระทบต่อเศรษฐกิจโลกได้

บทความครั้งนี้ ผมจึงจะขออธิบายในรายละเอียดของประเด็นความน่ากังวลของ Shadow Banking และ Shadow Banking ส่งผลกระทบต่อภาคการเงินของจีนอย่างไรครับ

ผมคิดว่าประเด็นความน่ากังวลของ Shadow Banking ที่มาจากความแตกต่างในการกำกับดูแลจากธนาคารกลางและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนี้เองที่อาจนำไปสู่ความเสี่ยงต่อภาคเศรษฐกิจจริงได้ เนื่องจากการระดมเงินทุนของธนาคารเงา มักจะมีลักษณะเป็นการระดมทุนระยะสั้นคล้ายกับการระดมเงินทุนผ่านเงินฝากของธนาคารแบบดั้งเดิม จึงทำให้มีความเสี่ยงจากการไหลออกของเงินทุนพร้อมกันอย่างฉับพลันมากกว่าธนาคารในระบบ

เพราะไม่จำเป็นต้องตั้งเงินสำรองเหมือนดังเช่นธนาคารเหล่านี้ ในขณะที่ธุรกรรมส่วนใหญ่ของธนาคารเงานั้น มีระดับการทำ Financial Leverage ค่อนข้างสูง เนื่องจากมีการระดมเงินทุนจากการแปลงสินทรัพย์ให้เป็นหลักทรัพย์เกิดเป็นวงจรอีกหลายครั้ง โดยที่สินทรัพย์ที่อ้างอิงหลักทรัพย์ดังกล่าวส่วนใหญ่มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกับสินทรัพย์ของธนาคารเงาแห่งอื่นอีกหลายทอด

แต่ในทางกลับกัน การกำกับในส่วนของภาคธนาคารเงากลับมีความเข้มงวดไม่มากนัก ซึ่งส่วนหนึ่งอาจจะเกิดจากโครงสร้างวิศวกรรมทางการเงินที่มีความซับซ้อนสูงเกินกว่าความเข้าใจของผู้เล่นทั่วไป

และอีกส่วนจากโครงสร้างกฎหมายทางการเงินที่ยังไม่ครอบคลุมเพียงพอทำให้ภาคธนาคารเงาเกิดแรงจูงใจในการทำธุรกรรมที่ขาดความรับผิดชอบต่อสังคมโดยรวม (Moral Hazard) ส่งผลให้ภาคการเงินที่มีภาคธนาคารเงาขนาดใหญ่เกิดความเปราะบางเพิ่มขึ้น

นอกจากนี้ ความแตกต่างในการกำกับดังกล่าวยังสร้างแรงจูงใจให้ธนาคารในระบบมีการทำธุรกรรมที่เป็นการหลีกเลี่ยงข้อบังคับมากขึ้นอย่างเช่นการโอนความเสี่ยงออกไปนอกธนาคารผ่านการขายบัญชีลูกหนี้เงินกู้ออกไปยังกลุ่มธนาคารเงาในเครือเพื่อนำไปแปลงเป็นหลักทรัพย์ขายให้กับนักลงทุน การให้สินเชื่อโดยตรงกับธนาคารเงาในเครือเพื่อเพิ่มความคล่องตัวในการปล่อยสินเชื่อไปยังผู้ขอสินเชื่อที่มีความเสี่ยงสูงกว่าปกติ

หรือแม้แต่การใช้ข้อได้เปรียบของระบบธนาคารในการเข้าถึงผู้ใช้บริการเพื่อสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันของธนาคารเงาในเครือ ซึ่งธุรกรรมเหล่านี้จะทำให้มีการประเมินความเสี่ยงของธนาคารในระบบต่ำกว่าความเป็นจริง ซึ่งหากเกิดวิกฤตในภาคธนาคารเงาขึ้นมาก็จะส่งผ่านมายังธนาคารในระบบอย่างรวดเร็วและลุกลามเกิดเป็นวิกฤตเศรษฐกิจในที่สุด

ต่อคำถามที่ว่า Shadow Banking ส่งผลกระทบต่อภาคการเงินของจีนอย่างไร

ผมขออธิบายว่า เนื่องจากโครงสร้างของธนาคารในระบบของจีนนั้นจะกระจุกตัวอยู่กับธนาคารขนาดใหญ่ที่เป็นของรัฐ ทำให้สภาพคล่องที่ธนาคารกลางจีน (People’s Bank of China) ปล่อยออกมาผ่านการทำธุรกรรมกับธนาคารในระบบตกอยู่กับธนาคารเหล่านี้เป็นจำนวนมาก

ขณะที่ในช่วงที่ผ่านมารัฐบาลจีนได้ใช้แผนกระตุ้นเศรษฐกิจมูลค่าราว 4 ล้านล้านหยวน โดยผลักดันให้ธนาคารขนาดใหญ่ของรัฐปล่อยสินเชื่อให้กับธุรกิจขนาดใหญ่ที่รัฐบาลให้การสนับสนุน

ดังนั้น ธนาคารในระบบขนาดเล็กจำเป็นต้องพึ่งพาสภาพคล่องจากการทำธุรกรรมกู้ยืมระหว่างธนาคาร (Interbank Transactions) และจากการออกผลิตภัณฑ์บริหารความมั่งคั่งส่วนบุคคล (Wealth Management Products : WMPs) ที่มีลักษณะคล้ายกับการฝากเงินที่ได้รับอัตราผลตอบแทนสูงกว่าเงินฝากทั่วไป โดยจะอ้างอิงจากหลักทรัพย์ที่มีความหลากหลาย แต่ไม่มีความแน่ชัดของแหล่งที่มา จึงเกิดความเสี่ยงต่อนักลงทุนทั่วไปที่หันมานำเงินฝากไปลงทุนในผลิตภัณฑ์ดังกล่าว

ขณะที่ธนาคารในระบบขนาดใหญ่ได้ให้การสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำกับธุรกิจขนาดใหญ่เพื่อนำไปปล่อยกู้แก่ธุรกิจขนาดเล็กที่ไม่สามารถเข้าถึงสินเชื่อจากธนาคารได้โดยตรง ซึ่งจะส่งผลให้ธนาคารในระบบเกิดความเสี่ยงเพิ่มขึ้น และยังทำให้เกิดการบิดเบือนตลาดเนื่องจากธุรกิจขนาดใหญ่ที่ไม่มีประสิทธิภาพยังคงแย่งทรัพยากรไปจากธุรกิจขนาดเล็กในบางอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพสูงกว่า

ในระยะต่อจากนี้ไป เราก็ได้แต่หวังว่าธนาคารกลางจีนจะได้เริ่มการติดตามสถานการณ์และกำกับดูแลภาคธนาคารเงาอย่างเป็นจริงเป็นจังมากขึ้นนะครับ มิฉะนั้นอาจจะซ้ำรอย Subprime Crisis เหมือนสหรัฐเมื่อปี 2551 ครับ