แต่งรายได้รัฐบาลรีดภาษีได้แต่ลม

โดย...เกียรติศักดิ์ ผิวเกลี้ยง

ปัญหาการเก็บภาษีของรัฐบาลกำลังกลายเป็นโรคเรื้อรังข้ามปี หาทางแก้ได้ยาก โดยเฉพาะในช่วงรัฐบาลรักษาการที่ไม่สามารถออกนโยบายใหม่มาบริหารเศรษฐกิจชะลอตัวรุนแรงได้ ส่งผลกระทบการเก็บรายได้มีปัญหาหนักตามไปด้วย

กระทรวงการคลังประเมินการเก็บรายได้ปีงบประมาณ 2557 จะต่ำกว่าเป้าถึง 1.5 แสนล้านบาท หลังจากที่การเก็บรายได้ในรอบครึ่งปีแรกงบประมาณต่ำกว่าเป้า 2 หมื่นล้านบาท โดยเป็นการเก็บภาษีต่ำกว่าเป้าถึง 6 หมื่นล้านบาท แต่กระทรวงการคลังมีการดึงรายได้รัฐวิสาหกิจมาชดเชย ทำให้การเก็บรายได้ภาพรวมต่ำกว่าเป้ายังไม่มาก

ในส่วนของการเก็บภาษีทั้งปีคาดว่าจะมีการเก็บต่ำกว่าเป้าถึง 1.7 แสนล้านบาท เป็นการเก็บภาษีของกรมสรรพากรต่ำกว่าเป้า 1.1 แสนล้านบาท การเก็บภาษีกรมสรรพสามิต 34 หมื่นล้านบาท และกรมศุลกากรประมาณ 2 หมื่นล้านบาท

สาเหตุสำคัญมาจากการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่ได้รับผลกระทบจากการเมือง โดยการเก็บรายได้ปีงบประมาณ 2557 คาดว่าเศรษฐกิจจะขยายตัวได้ถึง 45% แต่ตอนนี้เศรษฐกิจจะขยายตัวได้จริง 12% ทำให้การเก็บภาษีต่ำกว่าเป้าจำนวนมาก โดยเฉพาะภาษีมูลค่าเพิ่มจากการนำเข้าที่ต่ำกว่าเป้าอย่างรุนแรง จากมูลค่าการนำเข้าในรอบครึ่งปีแรกของงบประมาณหายไปถึง 2.58 แสนล้านบาท ซึ่งในส่วนนี้ยังส่งผลกระทบการเก็บภาษีของกรมศุลกากรอย่างมากอีกด้วย

ขณะที่การเก็บภาษีรายได้บุคคลธรรมดา ภาษีนิติบุคคล ก็เก็บต่ำกว่าเป้าจำนวนมาก จากการลดอัตราภาษี ส่วนภาษีสรรพสามิตรถยนต์ก็ต่ำกว่าที่ตั้งไว้ เนื่องจากได้รับผลกระทบจากโครงการรถยนต์คันแรกที่มีการเร่งซื้อรถไปก่อนหน้านี้ ทำให้ยอดการซื้อขายรถยนต์ในปีนี้ตกลงอย่างมาก

การหาทางแก้ปัญหาเก็บภาษีที่ต่ำกว่าเป้าในช่วงรัฐบาลรักษาการแทบทำไม่ได้ โดยเฉพาะการเพิ่มอัตราภาษี ยิ่งแย่กว่านั้นในส่วนของภาษีมูลค่าเพิ่ม (แวต) ที่มีการลดอัตราจาก 10% เป็น 7% และจะสิ้นสุดการลดอัตราในวันที่ 30 ก.ย. 2557 ก็มีแนวโน้มต้องขยายเวลาการลดออกไปอีกอย่างน้อย 1 ปี เนื่องจากสภาพเศรษฐกิจไม่เอื้ออำนวยที่จะให้เพิ่มอัตราภาษี เพราะจะทำเศรษฐกิจมีปัญหามากขึ้น

จากการประเมินของกระทรวงการคลัง การเพิ่มภาษีแวตทุก 1% จะเก็บภาษีได้เพิ่ม 67 แสนล้านบาท เมื่อเพิ่มกลับไปเป็นอัตราเดิมไม่ได้ ก็ทำให้กรมสรรพากรเสียภาษีไปอีกปีละ 2 แสนล้านบาท

เมื่อเป็นเช่นนี้ ทำให้กระทรวงการคลังดิ้นหนีตาย เร่งขยายฐานเก็บภาษีมากขึ้น เพราะเป็นหนทางเดียวที่จะทำได้ในขณะนี้

รังสรรค์ ศรีวรศาสตร์ ปลัดกระทรวงการคลัง ออกมาระบุว่า ได้สั่งการให้กรมสรรพากรขยายฐานภาษีบุคคลธรรมดาและภาษีนิติบุคคลให้ได้ไม่น้อยกว่า 3 แสนราย ในปีงบประมาณปี 2558 เพื่อแก้ปัญหาที่เก็บได้ต่ำกว่าเป้า เพราะในปีงบประมาณ 2558 รายได้ที่เก็บได้ต่ำมาจากปัญหาเก็บภาษี หากไม่เร่งหาทางแก้ก็จะทำให้การเก็บรายได้ปีงบประมาณ 2558 มีปัญหาด้วย

เพราะหากดูการขยายตัวทางเศรษฐกิจ มีการประเมินกันว่าจะขยายตัวได้น้อยกว่าที่มีการประมาณกันไว้ เพราะคาดว่าปัญหาการเมืองมีแนวโน้มสูงที่จะหาทางออกไม่ได้ข้ามปี ส่งผลให้การบริโภค การลงทุนชะงักอย่างรุนแรง การนำเข้าติดลบ การเก็บภาษีก็ยังทรุดหาทางขึ้นไม่เจอ

ดังนั้น การขยายฐานภาษีเพื่อเก็บภาษีให้มากขึ้นมาโปะรายได้ จึงเป็นงานเร่งด่วนที่กระทรวงการคลังงัดออกมาแก้ปัญหาเฉพาะหน้าไปก่อน

อย่างไรก็ตาม การขยายฐานภาษีและจะได้เงินมากขึ้นตามฐานที่โตขึ้นหรือไม่ ยังเป็นเรื่องต้องติดตามอย่างใกล้ชิด

หากย้อนกลับไปดูการเก็บภาษีของกรมสรรพากร จะพบว่ามีการขยายฐานเพิ่มขึ้นทุกปี แต่การเก็บภาษีก็ไม่ได้เพิ่มขึ้นตามฐานที่มากขึ้น เพราะการขยายฐานของกรมสรรพากรเป็นการนำคนที่มีรายได้ถึงตามประมวลรัษฎากร คือ เกิน 3 หมื่นบาทต่อปี ต้องยื่นแบบ แต่คนที่ยื่นแบบและต้องเสียภาษีจะต้องเป็นคนที่มีรายได้ไม่ต่ำกว่า 2 หมื่นบาทต่อเดือน หรือไม่น้อยกว่า 2.4 แสนบาทต่อปี ซึ่งจะเห็นว่ายอดรายได้คนที่จะต้องเสียภาษี กับยอดรายได้ของคนที่ต้องยื่นแบบห่างกันลิบลับ ทำให้การขยายฐานภาษีไม่ได้ทำให้เงินภาษีที่เก็บได้เพิ่มขึ้น

ในปีงบประมาณ 2556 มีคนยื่นแบบ 10.2 ล้านราย มีผู้ยื่นแบบเพิ่มขึ้น 4 แสนราย แต่ปรากฏว่าการเก็บภาษีของบุคคลธรรมดาลดลง 25% จากปีก่อนหน้า ส่วนหนึ่งมาจากการลดอัตราภาษีบุคคลธรรมดา ซึ่งทำให้การเก็บภาษีบุคคลธรรมดาหายไปประมาณ 2 หมื่นล้านบาท แต่การเก็บภาษีบุคคลธรรมดาปี 2556 ต่ำกว่าถึง 5 หมื่นล้านบาท แสดงให้เห็นว่าการขยายฐานภาษีเพิ่มไม่ได้ช่วยให้การเก็บภาษีได้มากขึ้น

ดังนั้น การที่กระทรวงการคลังให้กรมสรรพากรขยายฐานภาษีในปีงบประมาณ 2558 เพิ่มอีก 3 แสนล้านบาท เชื่อว่าในแง่ของจำนวนผู้เสียภาษีไม่ยากเย็นที่จะทำได้ตามเป้า แต่ในแง่ของเม็ดเงินภาษีที่จะเก็บได้เพิ่มเป็นเรื่องที่ห่างไกลความจริง

เหตุผลสำคัญ ปีงบประมาณ 2556 กรมสรรพากรขยายฐานภาษีบุคคลธรรมดาได้ถึง 4 แสนราย ยังเก็บภาษีพลาดเป้า การขยายฐานภาษีในปีงบประมาณ 2558 ตั้งเป้าเพิ่มขึ้นเพียง 3 แสนราย ทั้งบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล ซึ่งเป็นการขยายฐานเพิ่มที่น้อยกว่า จึงเป็นการยากที่จะทำให้การเก็บภาษีได้เพิ่ม

นอกจากนี้ การขยายฐานภาษีในส่วนของนิติบุคคล ก็ไม่ต่างกับการขยายฐานภาษีบุคคลธรรมดา กรมสรรพากรหนีไม่พ้นไปต้อนผู้ประกอบการรายเล็กรายน้อยให้เข้ามาอยู่ในระบบภาษี แต่ไม่ได้ทำให้เก็บภาษีได้เพิ่ม เพราะผู้ประกอบการที่ต้อนเข้ามาในระบบภาษีส่วนใหญ่ไม่มีกำไร ยังประสบปัญหาขาดทุนจากปัญหาเศรษฐกิจ ทำให้ไม่มีภาระต้องเสียภาษี

หากย้อนกลับไปดูเมื่อครั้งรัฐบาลเข้ามาบริหารประเทศ 2 ปีที่แล้ว และมีการลดภาษีนิติบุคคลจาก 30% เหลือ 20% และอ้างว่าจะขยายฐานภาษีได้มากขึ้น แต่ในความเป็นจริงพบว่าการขยายฐานภาษีนิติบุคคลไม่เพิ่มขึ้นอย่างที่คาดไว้ ไม่ต้องพูดถึงการเก็บภาษีเพิ่มขึ้น เพราะตั้งแต่ลดภาษีนิติบุคคลมา การเก็บภาษีเก็บได้ต่ำกว่าเป้าที่ตั้งไว้ตลอด

วิกฤตการเก็บรายได้เป็นเรื่องที่กระทรวงการคลังประเมินข้ามช็อตไปแล้วว่าแก้ยากในระยะเวลาอันสั้น จึงมีการเตรียมทางเลือกการทำงบประมาณปี 2558 ให้มีการขาดดุลมากถึง 5 แสนล้านบาท ส่วนหนึ่งเพื่อขยายการลงทุน อีกส่วนหนึ่งเพื่อกู้มาโปะรายได้ที่มีแนวโน้มว่าจะเก็บได้น้อยกว่าปีงบประมาณ 2557 ซึ่งจะเป็นปีแรกที่การเก็บรายได้ของรัฐบาลถอยหลัง

อย่างไรก็ตาม ปัญหาการเมืองส่งผลให้การทำงบประมาณปีงบประมาณ 2558 ล่าช้าออกไปเป็นเวลานาน ทำให้เวลาเบิกจ่ายเหลือน้อย ทำให้ไม่จำเป็นต้องตั้งขาดดุลจำนวนมากถึง 5 แสนล้านบาท

ทว่าในด้านของการเก็บรายได้รัฐบาล การที่ปัญหาการเมืองยืดเยื้อไม่เห็นอนาคต ทำให้เศรษฐกิจตกอับ รายได้ของประเทศก็ไม่พ้นจากวิกฤต การขยายฐานภาษีเป็นการแก้ปัญหาที่ไม่เข้าเป้า เพราะจำนวนผู้เสียภาษีเพิ่ม แต่ไม่ได้เงินภาษีเพิ่มตาม ก็ไม่มีประโยชน์ ฐานะการเงินคลังของประเทศก็ยังติดหล่มปัญหาชักหน้าไม่ถึงหลังอยู่ดี