ผ่าตัด

หนึ่งสัปดาห์ก่อนผ่าตัด เป็นเวลาตระเตรียมตนเอง

ผมมอบหมายงานในหน้าที่ให้ผู้อื่นปฏิบัติแทน และยังเลิกนัดหมายส่วนตัวในช่วงที่ไปผ่าตัดและพักฟื้นต่ออีกอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ทางด้านการตรวจสอบร่างกายมีการตรวจสอบกลุ่มเลือดให้ชัดเจนอีกครั้ง เพื่อโรงพยาบาลจะได้เตรียมเลือดที่ต้องใช้ทดแทนเลือดที่เสียไประหว่างผ่าตัด และการตรวจ CT Scan เส้นเลือดบริเวณลำคอที่ไปเลี้ยงสมองว่าแข็งแรงและเรียบร้อยดีหรือไม่

กรรมวิธีการตรวจเส้นเลือดบริเวณลำคอไปเลี้ยงสมองนั้น คล้ายๆ กับการไปตรวจหัวใจโดยวิธี CT Angiogram ซึ่งฉีดสีผ่านข้อมือก่อนทำ Scan แต่สำหรับเส้นเลือดบริเวณลำคอนั้นจะทำโดยฉีดสีผ่านข้อเท้าเข้าสู่เส้นเลือดที่ผ่านไปบริเวณลำคอ

ผลการตรวจสอบเป็นที่พอใจ ถึงแม้ว่าเส้นเลือดจะแข็งตัวตามวัยก็ตาม ไม่น่าเป็นอุปสรรคในการผ่าตัดและกระทบกระเทือนส่วนสมอง

นอกจากนี้ คุณหมอยืนยันว่าเลือดที่ได้รับจากการบริจาคและมาใช้ในการผ่าตัดนั้นได้รับการตรวจสอบอย่างเข้มงวดตามกระบวนการทุกประการและวางใจได้ ผมนึกขอบคุณผู้ที่มีจิตศรัทธาบริจาคเลือดเพื่อสาธารณประโยชน์เป็นอย่างยิ่ง

ลูกสาวซึ่งมีกลุ่มเลือดเดียวกับผมประสงค์จะบริจาคเลือดเพื่อการผ่าตัดของผมโดยเฉพาะ ถึงแม้ว่าจะเป็นเพียงส่วนน้อยก็ตาม แต่ปรากฏว่าโรงพยาบาลไม่รับบริจาค เพราะลูกสาวมีโรคประจำตัวไทรอยด์

23 ก.พ. 2551

เข้าห้องพักที่ศูนย์หัวใจเพื่อเตรียมตัวสำหรับการผ่าตัดในวันรุ่งขึ้น กรรมวิธีการตรวจสอบเบื้องต้นคล้ายๆ กับตอนไปทำการฉีดสี คือ สอบประวัติอีกครั้ง ตรวจสอบความดัน ชั่งน้ำหนักตัว และอื่นๆ เพื่อความรอบคอบด้านข้อมูล จากนั้นบุรุษพยาบาลจะมาโกนขนทั้งตัว ตั้งแต่คอถึงเท้า

ผมถามว่า ทำไมต้องโกนทั้งตัว ได้รับคำตอบว่าถ้าการผ่าตัดมีปัญหาและต้องผ่าตัดบริเวณอื่นในร่างกายจะได้ไม่มีปัญหา คนไทยขนร่างกายไม่ค่อยมาก จึงไม่เสียเวลามากสำหรับเรื่องนี้ ผมนึกถึงพวกแขกหรือชาวต่างชาติที่มีขนตัวมากๆ คงต้องใช้เวลามากพอควร

ตอนบ่าย ศ.พญ.อังกาบ ปราการรัตน์ ซึ่งเป็นหมอวิสัญญี หรือหมอควบคุมการวางยานอนหลับ เพื่อการผ่าตัด ซึ่งทำงานร่วมกับอาจารย์สมชายมานานกว่า 30 ปี ได้มาพบและอธิบายกรรมวิธีต่างๆ ให้ฟัง คุณหมอเป็นคนน่ารักมาก ใช้เวลาอธิบายเรื่องต่างๆ อย่างละเอียด อดทน เพื่อช่วยคลายความกังวลของผู้ป่วย

ถึงแม้ว่าท่านไม่ได้เป็นหมอผ่าตัด แต่จากประสบการณ์ที่ทำงานเป็นทีมกับหมอผ่าตัดมาตลอด ทำให้มีความรอบรู้เรื่องต่างๆ เป็นอย่างดี

อธิบายว่าทีมผ่าตัดจะประกอบด้วยอาจารย์สมชาย และคุณหมอผู้ช่วยอีก 2 คน ทีมวางยาก็จะประกอบด้วยคุณหมออังกาบ และผู้ช่วยอีกหนึ่งคน ที่เหลือก็เป็นพยาบาลที่มาช่วยตามจำนวนจำเป็น

คุณหมอได้นำรูปภาพหัวใจที่เป็น model และภาพถ่าย X-ray ของหัวใจผมมาอธิบายประกอบ ชี้ให้เห็นว่าเส้นเลือดไหนขอดหรืออุดตัน และการทำ bypass ก็จะนำเส้นเลือดจากส่วนอื่นของร่างกายมาเชื่อมต่อ เพื่อให้ทางเดินเลือดสะดวกผ่านจุดขอดหรืออุดตันนั้น ซึ่งโดยทั่วๆ ไปเส้นเลือดที่จะนำมาใช้นั้นมาจาก 3 ส่วนด้วยกัน เส้นแรกที่จะนำมาใช้เป็นเส้นเลือดแดงที่อยู่ในทรวงอก ซึ่งดีที่สุด ส่วนที่ 2 ก็จะเป็นเส้นเลือดแดงจากแขนและ/หรือเส้นเลือดดำจากบริเวณขาซ้ายหรือขวาก็ได้

สำหรับกรณีของผมนั้น คาดว่าต้องใช้เส้นเลือดจากทั้ง 3 ส่วน เพราะมีจุดต่อหลายแห่ง ผมสอบถามด้วยความกังวลใจว่าเส้นเลือดที่เอามาจากแขนและขานั้นจะไม่ทำให้แขนและขาอ่อนแรงไปหรือ ได้รับคำตอบว่าแรกๆ จะเป็นเช่นนั้น แต่ภายหลังร่างกายจะปรับระบบหมุนเวียนเลือดเอง จนได้ความสมดุลและไม่น่าเป็นปัญหา

ผมได้รับการอธิบายต่อไปว่า ในวันรุ่งขึ้นซึ่งเป็นวันผ่าตัด พยาบาลจะเอายานอนหลับมาให้ก่อนเข้าห้องผ่าตัด หลังจากนั้นจึงวางยานอนหลับ และเข้ากรรมวิธีผ่าตัดต่อไป

หลังจากทานยานอนหลับไม่นาน ก็ไม่รู้สึกตัวแล้ว เข้าห้องผ่าตัดเมื่อไรไม่ทราบ มาตื่นอีกทีหลังผ่าตัดแล้วตอนบ่ายแก่ๆ ของวันเดียวกัน แต่จะสะลึมสะลือไปอีกหลายชั่วโมง

ก่อนผ่าตัดหมอเจาะรู 3 รู บริเวณใต้ลิ้นปี่ เพื่อใส่ท่อ 3 สายไว้สำหรับดูดน้ำหรือของเหลวที่มีในบริเวณปอดและหัวใจในขณะผ่าตัด ท่อ 3 ท่อนี้จะถอดออกได้ภายใน 1-2 วัน แล้วแต่ว่าอาการผู้ผ่าตัดเป็นอย่างไร

นอกจาก 3 ท่อที่บริเวณทรวงอก ยังมีอีก 2 ท่อ บริเวณลำคอ เพื่อคอยถ่ายน้ำและของเหลวที่อาจไหลไปสมองด้วย 2 ท่อนี้ก็จะถอดออกพร้อมกับ 3 ท่อบริเวณทรวงอก ในระหว่างผ่าตัดจะมีเครื่องช่วยหายใจที่ใส่เข้าไปในลำคอและช่วยหายใจทางปากจนกว่าคนไข้จะแข็งแรงพอที่จะหายใจเองได้ จึงจะเอาออก

ในช่วง 2-3 วันหลังผ่าตัด คนไข้ยังลุกนั่งไม่ได้ ดังนั้นการขับถ่ายปัสสาวะต้องใช้ท่อที่ใส่เข้าไปทางช่องปัสสาวะและให้น้ำไหลผ่านท่อนี้จนกว่าคนไข้แข็งแรงพอจะขับถ่ายด้วยตนเองได้

หลังผ่าตัดพยาบาลจะต้องวัดน้ำที่ออกจากร่างกายผ่านท่อปัสสาวะเทียบกับปริมาณน้ำ (เกลือ) ที่ผ่านเข้าร่างกายเพื่อควบคุมไม่ให้น้ำเหลือเกินในร่างกาย มิฉะนั้นจะเป็นปัญหาน้ำท่วมปอดได้

นึกภาพหลังผ่าตัดแล้วจะเห็นว่าร่างกายเต็มไปด้วยอุปกรณ์ทางการแพทย์นานาชนิด จนกระดุกกระดิกแทบไม่ได้ ตอนที่ได้รับคำอธิบายก็ไม่ได้คิดอะไรมาก จนได้รับประสบการณ์จริงหลังผ่าตัด จึงรู้ถึงความรู้สึกว่ามันอึดอัดและทารุณพอสมควร โชคดีที่ผมสามารถถอดชิ้นส่วนเกินต่างๆ เหล่านี้ได้ในวันที่ 2 หลังผ่าตัด จึงไม่ได้ทรมานอยู่นานนัก

24 ก.พ. 2551 วันผ่าตัด

พยาบาลมารับตัวผมไปเกือบๆ 09.00 น. ทราบจากภรรยาว่าใช้เวลาผ่าตัดอยู่ประมาณ 4 ชม.เศษ เริ่มจริงๆ ตั้งแต่ 10.00 น. และภรรยาและลูกเข้าพบตอนเริ่มฟื้นตัวเมื่อบ่ายแก่ๆ เวลาที่ใช้ 45 ชั่วโมง ถือว่าปกติ ไม่มีปัญหาแทรกซ้อนอะไร เคยมีบางกรณีเป็น 10 ชั่วโมงก็มี ถ้ามีปัญหาที่ต้องแก้ไข ถือว่าโชคดีไป ผ่านขั้นตอนสำคัญโดยไม่มีอุปสรรคพิเศษ เหลือจากนี้ก็จะเข้ากระบวนการพักฟื้น

ก่อนเข้าผ่าตัดภรรยาคุยให้ฟังว่า เพื่อนๆ เขาเล่าว่าคนที่ตื่นจากการวางยาใหม่ๆ จะเหมือนถูกสะกดจิต จะพูดปดไม่เป็น ถ้าถามอะไรจะบอกความจริงหมด เธอบอกว่า จะทดลองวิธีนี้กับผมดู พอผมตื่นขึ้นมาจะถามว่า มีลูกเมียกี่คน

ผมยิ้มๆ แล้วตอบว่า เราอยู่กันมา 40 ปีเศษ ความชั่วไม่มี ความดีไม่ปรากฏ อย่าเสี่ยงเลย เอาไว้วันตายค่อยรู้ความจริงดีกว่า ถูกลูกเล่นนี้เข้าไป ภรรยาเลยอึ้งกิมกี่ไป

คืนแรกที่ออกมาจากห้องผ่าตัด หมอก็จัดให้นอนพักในห้อง ICU เผื่อถ้าต้องการความช่วยเหลืออะไรก็มีหมอ พยาบาลและอุปกรณ์พร้อม จำได้ว่าคืนแรกไม่มีอุปสรรค เพราะฤทธิ์ยาต่างๆ ยังมีผลอยู่ หลับๆ ตื่นๆ จนสว่าง พลิกตัวไม่ได้ เพราะสายต่างๆ ตามร่างกายที่ได้บรรยายไว้แล้ว

คืนที่สองใน ICU เป็นคืนที่ทรมานที่สุด เพราะความเจ็บของบาดแผลจุดต่างๆ เริ่มออกฤทธิ์ จะพลิกตัวก็ไม่สะดวก ต้องเรียกพยาบาลช่วย แต่ละครั้งที่ขยับตัวก็จะปวดแผลไปทั้งตัว หมอต้องให้ยาแก้ปวดช่วยจึงหลับไปได้บ้าง การหายใจมีปัญหาเพราะไม่คุ้นเคยกับการหายใจทางปาก โดยออกซิเจนที่ฉีดเข้าไป มีความพยายามจะหายใจทางจมูกแข่งกับการฉีดออกซิเจนเข้าไป ทำให้เกิดความเหนื่อยและนอนไม่ค่อยได้ อีกอย่างหนึ่งท่อระบาย 3 ท่อที่ทรวงอกก็ทำให้การหายใจติดขัดอยู่บ้าง เป็นอันว่าคืนนั้นเกือบไม่ค่อยได้หลับเท่าไร

ระหว่างนี้เริ่มมีเสลดออกจากปอดสู่ลำคอ ยิ่งทำให้การหายใจขัดข้องมากขึ้น จนถึงขั้นพยาบาลต้องทำการดูดเสลดออกผ่านเครื่องดูดเสมหะ เป็นวิธีกรรมที่ทารุณพอควรสำหรับผู้ที่ไม่คุ้นเคย ทำให้คิดว่าผู้ป่วยที่ต้องนอนบนเตียงนานๆ จนปอดมีปัญหาในการทำงานและการขับเสลดออกต้องทำการดูดเป็นประจำนั้นเป็นเรื่องที่น่าเห็นใจมาก ขอภาวนาว่าในอนาคตอย่าได้เจ็บป่วยถึงขั้นที่ต้องเจาะคอให้อาหารและดูดเสมหะอย่างที่เคยเห็นมาก่อนเลย

วันรุ่งขึ้นหมอสมชายมาเยี่ยมดูอาการและบอกว่า วันรุ่งขึ้นน่าจะออกจาก ICU ไปพักผ่อนในห้องพักที่เตรียมไว้ได้ ผมก็มีกำลังใจขึ้น นอนแซ่วอยู่อีก 1 วัน 1 คืน ภรรยาและลูกหมุนเวียนมาเยี่ยมและให้กำลังใจ

เช้าวันที่ 26 ก.พ. 2551

พยาบาลได้รับอนุญาตจากหมอให้ปลดเครื่องช่วยหายใจ และถอดท่อระบายน้ำจากทรวงอกทั้ง 3 ท่อ และท่อระบายที่ลำคอออกได้ ทำให้หายใจได้สะดวกและสบายขึ้นมาก เมื่อปลดเครื่องช่วยหายใจแล้ว พยาบาลจะต้องตรวจสอบระดับของออกซิเจนในร่างกายเป็นประจำ ให้แน่ใจว่าการหายใจด้วยตัวเองนั้นพอเพียง ในช่วงนี้จะมีสายออกซิเจนมาใส่ไว้ตรงจมูก เพื่อช่วยเสริมออกซิเจน 100% เข้าร่างกายพร้อมๆ กับการหายใจปกติ ใน 3-4 วันแรก หลังผ่านการผ่าตัด พยาบาลจะแนะนำให้ใส่สายออกซิเจนไว้ตรงจมูกในระหว่างที่นอนพักผ่อน

ตอนบ่ายถอดท่อปัสสาวะออกและพร้อมที่จะออกจาก ICU ไปพักผ่อนที่ห้องพักฟื้นได้

26 ก.พ.-2 มี.ค. 2551

พักฟื้นในห้องพักจนกลับบ้านได้