เจ้าจอมมารดาเที่ยง ในรัชกาลที่ 4 (1)

เจ้าจอมมารดาเที่ยงในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกิดเมื่อปี 2374 เป็นธิดาคนโตของพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) และขรัวยายคล้าย มีน้องสาวที่เข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วยกัน คือ เจ้าจอมมารดาชุ่ม และเจ้าจอมมารดาทับทิม (ธิดาขรัวยายอิ่ม) และเจ้าจอมมารดาแส (ธิดาขรัวยายบาง) เจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดปรานและไว้วางพระราชหฤทัยยกย่องเป็นพระสนมผู้ใหญ่ โปรดเกล้าฯ ให้บัญชาการห้องพระเครื่องต้น เจ้าจอมมารดาเที่ยงให้พระประสูติการพระราชโอรส พระราชธิดา ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึง 10 พระองค์ คือ

1.พระองค์เจ้าหญิงโสมาวดี (ปี 2395-2474) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมาวดี ศรีรัตนราชธิดา กรมหลวงสมรรัตนสิริเชษฐ์

2.พระองค์เจ้าชายเสวตรวรลาภ (ปี 2399-2402) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสวตรวรลาภ

3.พระองค์เจ้าหญิงศรีนาคสวาดิ (ปี 2398-2456) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาควาดิ

4.พระองค์เจ้าชายกมลาสเลอสรรค์ (ปี 2399-2474) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากมลาสเลอสรรค์ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร

5.พระองค์เจ้าหญิงกนกวรรณเลขา (ปี 2400-2461) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากนกวรรณเลขา

6.พระองค์เจ้าหญิง (ประสูติเมื่อวันที่ 30 พ.ย. 2402 สิ้นพระชนม์เมื่อมีพระชันษาได้ 8 วัน)

7.พระองค์เจ้าชายไชยานุชิต (ปี 2404-2478) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยานุชิต กรมหมื่นพงศาดิศรมหิป

8.พระองค์เจ้าหญิงแขไขดวง (ปี 2406-2472) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแขไขดวง

9.พระองค์เจ้าชายจรูญฤทธิเดช (ปี 2408 สิ้นพระชนม์เมื่อมีพระชันษาได้ 9 วัน) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญฤทธิเดช

10.พระองค์เจ้าหญิงพวงสร้อยสอางค์(ปี 2409-2493) พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์

 

พระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) ผู้เป็นบิดาของเจ้าจอมมารดาเที่ยง นอกจากจะเป็นขรัวตาในสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ(ต้นราชสกุลดิศกุล) แล้วยังมีเชื้อสายเกี่ยวพันกับนายจำปา ณ เวียงจันทน์ ซึ่งเป็นพระญาติของเจ้าจอมมารดาทองสุก พระราชธิดาของพระเจ้าอินทวงศ์แห่งเวียงจันทน์ ซึ่งได้ถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และมีพระราชธิดาพระนามเจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี พระมารดาในเจ้าฟ้าอาภรณ์และเจ้าฟ้ามหามาลา (ต้นราชสกุลมาลากุล) ด้วย เจ้าจอมมารดาเที่ยงมีพระราชธิดาที่ได้รับราชการสนองพระเดชพระคุณพระราชบิดาอย่างใกล้ชิด คือ พระองค์เจ้าโสมาวดี ศรีรัตนราชธิดา เป็นที่สนิทเสน่หาและไว้วางพระราชหฤทัยในสมเด็จพระบรมราชชนกยิ่งนัก ด้วยเหตุที่ทรงเป็นพระเจ้าลูกเธอพระองค์เจ้ารุ่นแรก ได้มีโอกาสรับใช้ในพระราชกิจมากมาย แม้แต่ในเวลาที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประชวรหนัก ดังความว่า

“...และในวันอังคาร เดือน 11 ขึ้น 6 ค่ำนั้น มีรับสั่งให้ภูษามาลาเชิญหีบพระเครื่องมาถวายแล้วทรงเลือกประคำทองสาย 1 อัน เป็นของพระบาทสมเด็จฯ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก กับพระธำมรงค์เพ็ชรองค์ 1 ให้พระราชโกษา เชิญตามเสด็จพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าหญิงโสมาวดี ไปพระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมขุนพินิตประชานาถ พระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีเสด็จออกมาทูลกรมหลวงวงศาธิราชสนิท และบอกให้เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ ซึ่งพร้อมกันอยู่ที่ท้องพระโรงพระที่นั่งอนันตสมาคมให้ทราบตามกระแสรับสั่ง กรมหลวงวงศาธิราชสนิท และเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ก็ไปยังพระตำหนักสวนกุหลาบ ด้วยเวลานั้นปิดความไม่ให้สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอฯ ทรงทราบว่าสมเด็จพระบรมชนกนาถประชวรพระอาการมาก เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์จึงแนะพระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีให้ทูลสมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ ว่าพระอาการที่ประชวรค่อยคลายขึ้น เมื่อพระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีไปทูล สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอฯ ดำรัสถามว่า ของขวัญเหตุใดจึงพระราชทานพระประคำของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกด้วย แต่ก็ไม่มีผู้ใดทูลตอบว่ากระไร เมื่อถวายสิ่งของแล้วต่างก็กลับมา...”

“...ในเวลานั้นเห็นจะเป็นด้วยเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์เห็นว่า พระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีได้เสด็จออกไปทอดพระเนตรเห็นการที่จัดตั้งกองล้อมวงแล้ว กลับเข้าไปข้างในก็คงจะกราบทูลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้นเมื่อกลับมาถึงพระที่นั่งอนันตสมาคม เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์กับกรมหลวงวงศาธิราชสนิท ปรึกษากันว่าควรจะกราบทูลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้ทรงทราบถึงการที่จัดไว้จึงสั่งพระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีเข้าไปกราบทูล ว่าเจ้านายผู้ใหญ่กับเสนาบดีปรึกษากันเห็นว่า พระอาการที่ทรงพระประชวรมากอยู่ ไม่ควรจะประมาทแก่เหตุการณ์ ได้สั่งให้จัดการ ปิดช่องล้อมวงรักษาพระบรมมหาราชวังให้กวดขันขึ้น และได้ตั้งกองล้อมวงรักษาสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอฯ ที่พระตำหนักสวนกุหลาบด้วย เมื่อพระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีกราบทูลความนี้ให้ทรงทราบ มีรับสั่งถามว่าได้เห็นผู้คนล้อมวงที่สวนกุหลาบจริงหรือ และมีผู้หลักผู้ใหญ่ใครดูแลการล้อมวงอยู่ที่นั่น เมื่อได้ทรงทราบแล้วจึงดำรัสสั่งให้พระองค์เจ้าหญิงโสมาวดีกลับออกไปทูลกรมหลวงวงศาฯ แล้วแจ้งแก่เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ว่า การที่จะสืบสนองพระองค์นั้น ขอให้คิดมุ่งหมายเอาแต่ความเรียบร้อย มั่นคงของพระราชอาณาจักรเป็นประมาณ พระองค์ไม่ได้ตั้งพระราชหฤทัยมักใหญ่ใฝ่สูงอย่างไรดอก ผู้ที่จะรับราชสมบัติจะเป็นน้องยาเธอก็ได้ หลานเธอก็ได้ ขอแต่ให้ได้ร่มเย็นเป็นสุขแก่ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอฯ พระชันษายังทรงพระเยาว์นัก จะทรงบังคับบัญชาราชการบ้านเมืองได้และหรือขอให้คิดกันดูให้ดี...”