ปฏิรูปประเทศไทย 8 เรื่อง

ขณะนี้มีความตื่นตัวเรื่องปฏิรูปประเทศไทยกันอยู่ทั่วไปด้วยทัศนะต่างๆ กัน สำหรับผมการปฏิรูปประเทศเป็น “เนื้อหา” ของการเปลี่ยนแปลงประเทศ ไม่ใช่การต่อสู้เพื่อให้ได้อำนาจทางการเมือง เพราะอำนาจที่ปราศจาก “เนื้อหา” ก็ยังไม่สามารถสร้างศานติสุขได้ ดังที่เราต่อสู้ทางการเมืองกันตลอดมาตั้งแต่ปี 2475 และมีรัฐธรรมนูญถึง 18 ฉบับแล้ว

หรือแม้แต่ฟิลิปปินส์ที่พลังประชาชนโค่นมาร์กอสลงได้และยกคอราซอน อาคิโน ขึ้นเป็นประธานาธิบดี และอาคิโนก็เป็นคนดี แต่ก็แก้ปัญหาพื้นฐานของฟิลิปปินส์คือความยากจนและความอยุติธรรมในสังคมไม่ได้

ในแอฟริกาใต้ที่ผ่านการต่อสู้ครั้งประวัติศาสตร์ภายใต้การนำของเนลสัน แมนเดลา สามารถปลดแอกจากคนขาวที่เข้ามาปกครองอย่างกดขี่ได้ ซึ่งก็สำคัญมาก ขณะนี้ก็ยังเผชิญปัญหาความยากจน ปัญหาสังคม โรคเอดส์ ความรุนแรง

ไม่ต้องพูดถึงเขมรแดงที่ฆ่ากันตายเป็นล้านคน ก็ยังแก้ปัญหาพื้นฐานคือความยากจนและความอยุติธรรมในสังคมไม่ได้ หรือแม้ประเทศที่มีประชาธิปไตยที่มีวุฒิภาวะแล้วอย่างสหรัฐและอังกฤษก็เกิดความเหลื่อมล้ำอย่างสุดๆ

ฉะนั้น ไม่ว่าใครจะเป็นรัฐบาลคนไทยควรร่วมกันขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศไทยที่เป็น “เนื้อหา” ของการเปลี่ยนแปลงประเทศไทย อันจะนำไปสู่ศานติสุขได้อย่างแท้จริง

มีข้อเสนอการปฏิรูป 8 เรื่อง แต่ขอให้ถือเป็นการเสนอให้คิดเท่านั้น อย่ายึดถือตายตัว ดังนี้

1.ปฏิรูประบบการปกครอง ถือเป็นสิ่งสำคัญที่สุด เพราะระบบการปกครองโดยรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลางมากเกินและนานเกิน เป็นต้นตอของปัญหาเกือบทุกชนิดในประเทศ ตลอดจนทำให้ทำรัฐประหารได้ง่าย จึงจำเป็นต้องปฏิรูประบบการปกครอง โดยคืนอำนาจให้ประชาชนปกครองตนเองในรูปชุมชนจัดการตนเอง ท้องถิ่นจัดการตนเอง จังหวัดจัดการตนเอง ที่ประชาชนในจังหวัดต่างๆ กำลังเคลื่อนไหวอยู่ในขณะนี้ ซึ่งจะทำให้เกิดพลังพลเมืองขึ้นทั้งประเทศ เป็นพลังสมานฉันท์ที่ก้าวข้ามสีเสื้อต่างๆ

ขณะที่ภาครัฐควรปรับตัวจากการทำเองไปสนับสนุนการจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่นและจังหวัด โดยการปลดล็อกกฎหมาย ปฏิรูปงบประมาณ ถ้าได้ทำตามนี้บ้านเมืองจะสงบเย็นไปเป็นอันมาก และทำให้ประชาธิปไตยมีคุณภาพ

2.ปฏิรูประบบการเมืองและระบบราชการ ระบบรัฐไทยอันประกอบด้วยระบบการเมืองและระบบราชการมีปัญหามากและถ่วงความเจริญของประเทศ เพราะเป็นระบบอำนาจที่มีสติปัญญาน้อย แต่มีความฉ้อฉลคอร์รัปชั่นมาก มีการทุ่มเทขนาดใหญ่เข้ามาใช้ทางการเมือง มีระบบการเมืองครอบงำระบบราชการหมดทั้งเนื้อทั้งตัว ทำให้เกิดการเล่นพรรคเล่นพวก และยิ่งทำให้คอร์รัปชั่นระบาดและรุนแรงมากขึ้น

จึงควรปฏิรูปการเมือง ลดอำนาจเงิน โครงสร้างพรรคควรเป็นประชาธิปไตยไม่ใช่นายทุนเป็นเจ้าของพรรค พรรคต้องเป็นสถาบันที่มีความรู้ ความดี ให้การศึกษาประชาชน สามารถคัดคนดีมีความสามารถเข้าไปทำหน้าที่มีความโปร่งใสที่ตรวจสอบได้ การแบ่งฝ่ายรัฐบาลฝ่ายค้านตายตัวเป็นของล้าสมัย บุคคลควรสมัครรับเลือกตั้งได้โดยไม่จำกัดพรรค สส.ควรมีของตัวเอง

ควรจัดความสัมพันธ์ระหว่างการเมืองกับระบบราชการใหม่

การเมืองทำแต่นโยบาย ห้ามไปล้วงลูกระบบราชการ ระบบราชการควรเป็นอิสระ มีศักดิ์ศรี มีความรู้ มีสมรรถนะ สามารถสนองนโยบายของการเมืองและสนับสนุนชุมชนท้องถิ่นได้ ถ้าระบบราชการเป็นหลักของบ้านเมืองได้ แม้ฝ่ายการเมืองจะยังด้อยความรู้ไปบ้าง บ้านเมืองก็ยังไม่เป็นไร

3.ปฏิรูปการขจัดคอร์รัปชั่น คอร์รัปชั่นที่มากมายมหาศาลบ่อนทำลายเศรษฐกิจ สังคม ชื่อเสียงของประเทศ รวมทั้งบ่อนทำลายรัฐบาลด้วย ขณะนี้สังคมไทยมีอารมณ์ร่วมในการต่อต้านคอร์รัปชั่นมาก ควรใช้เป็นเรื่องที่จะสร้างพลังพลเมืองและประเด็นนำเข้าไปสู่การทำความเข้าใจโครงสร้างอำนาจที่ไม่ถูกต้อง

ความริเริ่มของภาคธุรกิจในการก่อตั้งองค์กรต่อต้านคอร์รัปชั่นที่มีคุณประมนต์ สุธีวงศ์ เป็นประธาน ได้รับการตอบรับเป็นอย่างดี

ควรมีเครือข่ายคนไทยต่อต้านคอร์รัปชั่นอย่างกว้างขวางทั่วประเทศ ที่ประกอบด้วยเครือข่ายภาคธุรกิจ มหาวิทยาลัย นักศึกษา สื่อมวลชน คนรุ่นใหม่ ฯลฯ องค์การต่อต้านคอร์รัปชั่นได้วางยุทธศาสตร์ต่อต้านคอร์รัปชั่นไว้ว่าควรจะต้องทำอะไรบ้าง ซึ่งถ้าได้ทำตามนั้นจะมีพลังมาก

4.ปฏิรูปการจัดสรรทรัพยากรให้เป็นธรรม

รัฐไม่สามารถจัดการการใช้ทรัพยากรอย่างเป็นธรรมและยั่งยืน ขาดความเป็นธรรม ประเทศไทยมีที่ดินมากพอที่จะจัดสรรให้ทุกครอบครัวมีที่ดิน 23 ไร่ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทยมีโครงการ “1 ไร่ 1 แสนบาท” ที่ดิน 1 ไร่ ก็สามารถทำได้พอกินทั้งครอบครัว การจัดสรรที่ทำกินจะทำให้หายจนอย่างถาวรทั้งประเทศ ต่างจากโครงการประชานิยมที่แก้จนไม่ได้จริง เมื่อชาวบ้านมีความมั่นคงเรื่องที่อยู่อาศัยและอาหารก็จะไปเชื่อมโยงเกื้อกูลเศรษฐกิจมหภาค

คำว่า “ทรัพยากร” มีความหมายกว้าง ยังหมายถึงเรื่องภาษี ค่าภาคหลวงและอื่นๆ การปฏิรูปการจัดสรรทรัพยากรให้เป็นธรรม จึงเป็นเรื่องใหญ่เรื่องหนึ่งของการปฏิรูปประเทศไทย

5.การปฏิรูประบบความยุติธรรม

ความยุติธรรมเป็นธรรมให้สังคมอยู่ร่วมกันด้วยความผาสุก ในระบบความยุติธรรมของรัฐ ซึ่งประกอบด้วย ตำรวจจับ อัยการส่งฟ้อง ศาลตัดสิน คนจนไม่มีทางเข้าถึงความยุติธรรม มีกรณีชาวไร่ชาวนาถูกฟ้องดำเนินคดีและถูกจำคุกก็มีด้วยข้อหาบุกรุกที่ดินของตัวเอง การไม่ได้รับความยุติธรรมสะสมความแค้นไว้ในสังคม อัยการก็ดี ตำรวจก็ดี ถูกครอบงำด้วยอำนาจทางการเมืองได้ง่าย บางครั้งก็มีปรากฏการณ์เหมือนรัฐตำรวจ ถ้าอำนาจทางการเมืองเข้ามาครอบงำระบบความยุติธรรม ความยุติธรรมก็จะบิดเบือนไป เพิ่มความขัดแย้งและความรุนแรงให้สังคม

6.ปฏิรูประบบเศรษฐกิจ

ระบบเศรษฐกิจโลกมีปัญหาก่อให้เกิดวิกฤตการณ์ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เป็นการพัฒนาที่ไม่ยั่งยืน สภาวะโลกร้อนหายนภัยเพิ่มขึ้นๆ ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคมแบบสุดๆ กำลังก่อให้เกิดปัญหาความขัดแย้งและความรุนแรงที่ทางการเมืองก็แก้ไขไม่ได้ เพราะการคิดแบบแยกส่วนและทำแบบแยกส่วน จึงควรปฏิรูประบบเศรษฐกิจให้เป็นเศรษฐกิจแบบบูรณาการ ที่เชื่อมโยงอยู่กับการพัฒนาสังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม สุขภาพ การศึกษา และประชาธิปไตย รูปธรรมคือเชื่อมโยงเศรษฐกิจชุมชนกับเศรษฐกิจมหภาคให้เชื่อมโยงอย่างเกื้อกูลกัน

7.ปฏิรูประบบปัญญาของชาติ (การศึกษาการวิจัยการสื่อสาร)

ประเทศไทยอ่อนแอทางปัญญา เพราะอยู่ในภูมิประเทศที่อุดมสมบูรณ์และมีภัยพิบัติทางธรรมชาติน้อย จึงขาดความกระตือรือร้นและการตื่นตัวในการเรียนรู้ ถ้าเทียบกับคนจีนหรือญี่ปุ่น ประกอบกับเป็นสังคมอำนาจที่ชอบใช้อำนาจมากกว่าความรู้ และนำระบบราชการเข้ามาใช้กับระบบการศึกษา ซึ่งไม่ไปด้วยกัน เพราะการศึกษาเป็นเรื่องของความงอกงาม แต่ระบบราชการเป็นระบบการควบคุม

ความอ่อนแอทางปัญญากำลังมีผลกระทบต่อทุกเรื่อง จึงควรมีการปฏิรูประบบปัญญาของชาติ ทั้งเรื่องการเรียนรู้การวิจัยการสื่อสาร โดยการทำงานเชิงยุทธศาสตร์

8.ปฏิรูปสังคมสร้างพลังพลเมือง

สังคมไทยมีโครงสร้างแนวดิ่ง (Vertical Society) มาแต่โบราณ คือเป็นความสัมพันธ์ระหว่างผู้มีอำนาจข้างบนกับผู้ไม่มีอำนาจข้างล่าง

มหาตมะ คานธี สู้กับพลังติดอาวุธของจักรภพอังกฤษด้วยพลังทางสังคมที่ใช้สันติวิธี มาร์ติน ลูเธอร์ คิง ต่อสู้กับการเหยียดผิวด้วยพลังทางสังคมด้วยสันติวิธี เนลสัน แมนเดลา ต่อสู้กับพลังอำนาจของคนขาวที่กดขี่แอฟริกาใต้ได้ด้วยพลังทางสังคมด้วยสันติวิธี

ตัวอย่างเร็วๆ นี้ รัฐบาลและรัฐสภามีอำนาจมหาศาลต้องยอมถอย เพราะพลังทางสังคมของผู้ประท้วงด้วยสันติวิธีที่อิตาลีภาคเหนือเศรษฐกิจดี การเมืองดี และศีลธรรมดี แต่ภาคใต้ตรงข้าม ทั้งนี้เพราะภาคเหนือสังคมเข้มแข็ง ภาคใต้เป็นสังคมแนวดิ่ง สังคมอ่อนแอ

สังคมเข้มแข็งเป็นปัจจัยชี้ขาดอนาคตของประเทศ จึงควรปฏิรูปจากสังคมแนวดิ่งให้เป็นสังคมแนวราบ โดยที่พลังพลเมืองเป็นหัวใจของการปฏิรูปทุกเรื่อง ตั้งแต่ 17 จึงวางไว้ที่ตรงกลาง ทุกจังหวัดควรมีการรวมตัวประชุมเรื่องการปฏิรูปประเทศไทย กำหนดเรื่องที่ควรปฏิรูปและการเคลื่อนไหวผลักดันการปฏิรูป และเชื่อมโยงกันทั้งประเทศ

ประเด็นที่จะปฏิรูปล้วนเป็นเรื่องยาก ใช่ว่าเรียกร้องแล้วผู้ถูกเรียกร้องจะทำได้ แต่ต้องมีกระบวนการร่วมกันวิเคราะห์สังเคราะห์นโยบายให้ถึงขั้นปฏิบัติได้

ถ้าทุกภาคส่วนเรียนรู้ร่วมกันในการปฏิบัติ (Interactive Learning Through Action) ปฏิรูปประเทศไทยจะเกิดสิ่งที่มีค่าอย่างยิ่ง คือ ความเชื่อถือไว้วางใจกัน (Trust) อันยังให้เกิดความสุขและความสำเร็จ คนไทยจะเกิดคุณภาพใหม่ มีสมรรถนะในการจัดการพัฒนาอย่างบูรณาการและจัดการพัฒนานโยบาย สามารถปรับเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจในสังคม ขจัดความยากจนและความอยุติธรรม สร้างประเทศไทยที่น่าอยู่ที่สุด

หมอดูว่าปี 2560 ประเทศไทยจะสงบสุข ผมก็เห็นตรงกัน ถ้าเราร่วมกันปฏิรูปประเทศไทยตั้งแต่บัดนี้