รู้มั๊ย...ทำไมไข่ไก่จึงมีสีฟ้า?

โดย...วัชราภรณ์ สนทนา

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)

คุ้นเคยกันดีว่าไข่ไก่ที่วางขายในท้องตลาดทั่วไปหรือที่บริโภคกันเป็นประจำนั้นจะมีเปลือกสีน้ำตาล แต่รู้หรือไม่ว่าบนโลกใบนี้มีไก่ที่ออกไข่เป็นสีฟ้าด้วย

ไก่ที่ออกไข่เป็นสีฟ้าทั่วโลกมีทั้งหมด 3 สายพันธุ์ คือ สายพันธุ์ Araucana อยู่ที่ประเทศชิลี อีกสองสายพันธุ์คือ Dongxiang และ Lushi อยู่ที่ประเทศจีน ซึ่งไก่ที่ออกไข่สีฟ้าถือเป็นกรณีที่พบได้ยาก แตกต่างจากไข่ของนกที่นอกจากจะมีสีสันหลากหลายแล้วยังมีลวดลายที่แตกต่างตามแต่ละชนิดพันธุ์ด้วย เช่น ไข่ของนกเอี้ยง นกเอี้ยงสาริกา มีสีฟ้า ไข่ของอีกามีสีเขียวอมฟ้า หรือที่มักเรียกว่า สีเขียวไข่กา ส่วนไข่ของนกกระทามีลวดลายเป็นจุดแต้มสลับสีขาวดำ เป็นต้น

แล้วทำไมไก่จึงออกไข่เป็นสีฟ้า?

ผลการศึกษาล่าสุดจากทีมนักวิจัยมหาวิทยาลัยนอตติงแฮม ประเทศอังกฤษ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร PLoS ONE พบว่าสาเหตุที่ไก่ออกไข่เป็นสีฟ้า เพราะพวกมันติดเชื้อไวรัส

โดยไก่ที่ออกไข่สีฟ้าจะมียีนอยู่ตำแหน่งหนึ่งที่ชื่อว่า callee oocyan ซึ่งเป็นตัวที่ทำให้เปลือกไข่มีสีฟ้า และยีน callee oocyan นี้เกิดขึ้นจาก เรโทรไวรัส (Retrovirus) ที่ชื่อว่า EAVHP (Retrovirus เป็นไวรัสกลุ่มเดียวกับที่ทำให้เกิดโรคเอดส์ แต่เชื้อเอดส์ คือ ไวรัสชนิด HIV โดย Retrovirus เป็นไวรัสประเภทหนึ่งที่สามารถฝังตัวเข้าไปกับข้อมูลทางพันธุกรรม หรือดีเอ็นเอในเซลล์ของสัตว์ที่มันอาศัยอยู่ได้ กล่าวคือ ปกติในกระบวนการสร้างอาร์เอ็นเอ จะมีการถอดรหัสจากดีเอ็นเอเพื่อสร้างอาร์เอ็นเอ แต่ Retrovirus จะเข้าไปทำให้เกิดกระบวนการตรงข้าม คือมีอาร์เอ็นเอที่สามารถสร้างให้เป็นดีเอ็นเอได้ จากนั้นมันจะฝัง ดีเอ็นเอที่สร้างขึ้นเข้าไปในดีเอ็นเอของสัตว์ที่มันอาศัยอยู่

ดังนั้น สาเหตุที่ไก่ทั้ง 3 สายพันธุ์ออกไข่เป็นสีฟ้า เนื่องมาจากไก่ติดเชื้อไวรัสและมี Retrovirus ที่ชื่อว่า EAVHP อยู่ในร่างกาย จากนั้น Retrovirus ชนิดนี้ก็สร้างยีน callee oocyan แทรกเข้าไปในสารพันธุกรรมของไก่ ซึ่งยีนนี้จะเข้าไปมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงสารเคมีในเปลือกไข่ ทำให้เกิดการสะสมของสารเม็ดสีบิลเวอร์ดิน (Biliverdin) ที่สร้างมาจากรังไข่ของไก่ และเป็นสาเหตุที่ทำให้ไก่ออกไข่เป็นสีฟ้านั่นเอง

แต่ไม่ต้องตกใจ เพราะแม้ว่านักวิจัยจะพบว่าสีฟ้าของไข่ไก่เกิดจากการติดเชื้อไวรัส นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าการบริโภคไข่ไก่สีฟ้าจะทำให้ผู้บริโภคติดเชื้อไวรัสหรือก่อให้เกิดอันตรายต่อร่างกาย การค้นพบดังกล่าวเป็นเพียงคำอธิบายให้เราเข้าใจถึงกระบวนการที่ทำให้ไข่ไก่เปลี่ยนเป็นสีฟ้าเท่านั้น ซึ่งปัจจุบันไข่ไก่สีฟ้าเป็นที่นิยมรับประทานอย่างมากในประเทศจีนและชิลี

เดวิด แร็กก์ (David Wragg) หัวหน้าทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยนอตติงแฮม กล่าวว่า งานวิจัยชิ้นนี้ทำให้เห็นความสำคัญของไวรัสในการเปลี่ยนแปลงทางวิวัฒนาการและความหลากหลายทางชีวภาพ แต่ก็เป็นเรื่องน่าประหลาดใจ ที่เราค้นพบการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมในตำแหน่งเฉพาะที่เกิดขึ้นในสายพันธุ์ไก่ในทวีปอเมริกาใต้และเอเชีย เท่านั้น

โดยปกติ Retrovirus ที่มีผลต่อพันธุกรรม หรือการติดเชื้อบนจีโนมนั้น มักจะเกิดขึ้นแบบสุ่ม ดังนั้นการที่ Retrovirus จะเข้าไปดัดแปลงหรือแทรกสอดอยู่ในยีนตำแหน่งเดียวกันของประชากรไก่จำนวนมากเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นยากมาก ดังนั้นสาเหตุที่มีไข่สีฟ้าซึ่งเกิดจากยีนที่ติดเชื้อบนตำแหน่งเดียวกันจำนวนมาก กระทั่งปรากฏต่อเนื่องให้เห็นถึงปัจจุบัน สันนิษฐานว่าอาจเกิดจากการที่เกษตรกรหรือผู้เลี้ยงนำไก่ที่ออกไข่เป็นสีฟ้ามาผสมพันธุ์เพื่อเพิ่มจำนวน จนเกิดเป็นสายพันธุ์เฉพาะที่ออกไข่เป็นสีฟ้าขึ้นมาใหม่นั่นเอง

โจแรม มวาชาโร (Joram Mwacharo) ผู้ร่วมวิจัยกล่าวเพิ่มเติมว่า ไม่ได้มีแต่ไก่เท่านั้นที่ออกไข่สีฟ้า ในนกหลายชนิดที่ออกไข่ทั้งสีฟ้าและสีขาว เช่น นกกาเหว่า เป็นต้น ซึ่งสิ่งที่งานวิจัยค้นพบเป็นหลักฐานที่นำไปสู่การตั้งสมมติฐานที่ว่า Retrovirus อาจมีบทบาทต่อความหลากหลายของสีไข่และลวดลายในสัตว์ปีกหลายชนิดด้วยเช่นกัน ซึ่งนั่นก็เป็นสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ต้องศึกษาต่อไป

อย่างไรก็ดี ปัจจุบันสายพันธุ์ไก่ที่ออกไข่สีฟ้ากำลังลดจำนวนลงอย่างมาก ควรมีการอนุรักษ์และส่งเสริมให้เกษตรกรเพาะเลี้ยงมากขึ้น