ก่อนลงทุนขนาดใหญ่ผังเมืองไทยต้องสมบูรณ์ก่อน(จบ)

จากการศึกษาวิเคราะห์สภาพปัญหาการผังเมืองของประเทศไทยและกฎหมายผังเมืองของประเทศดังกล่าวข้างต้น ผู้เขียนมีข้อเสนอเพื่อแก้ไขปัญหาการผังเมืองไทย โดยใช้มาตรการทางบริหารและมาตรการทางกฎหมายดังนี้

ก. มาตรการทางบริหาร

(1) รัฐต้องให้ความสำคัญกับการวาง การจัดทำ และแนวทางการบังคับการให้เป็นไปตามผังเมืองให้มีความชัดเจนและเป็นรูปธรรม และต้องดำเนินการอย่างจริงจัง เพื่อให้ผังเมืองเป็นหลักเกณฑ์กำกับการพัฒนาด้านกายภาพของเมืองให้เป็นไปอย่างเหมาะสมและยั่งยืนอย่างแท้จริง และต้องจัดให้มีการวางแนวทางหรือแผนการใช้ประโยชน์ในที่ดินในระยะยาว มีการทำผังเมืองภาค ผังเมืองจังหวัด ผังเมืองท้องถิ่น และผังเมืองเฉพาะที่สอดคล้องกัน รวมทั้งบรรจุเรื่องการวางและจัดทำผังเมืองไว้ในแผนบริหารราชการแผ่นดิน โดยกำหนดเป้าหมายการดำเนินการและระยะเวลาแล้วเสร็จไว้ให้ชัดเจนด้วย

(2) รัฐควรต้องแยกงานผังเมืองออกจากงานโยธาธิการ โดยจัดตั้งสำนักผังเมืองขึ้นเพื่อรับผิดชอบภารกิจด้านการผังเมืองเป็นการเฉพาะ เพื่อจัดวางแผนการพัฒนาพื้นที่ของประเทศตามหลักวิชาการผังเมือง และให้คำแนะนำแก่รัฐบาลเกี่ยวกับทุกโครงการที่ต้องมีการพัฒนาพื้นที่ ทำนองเดียวกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) โดยถือเป็นภารกิจเร่งด่วนและจำเป็นเพื่อมิให้มีการใช้ประโยชน์ในพื้นที่ของประเทศโดยไม่คำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวม

สำนักผังเมืองควรเป็นหน่วยงานที่ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรีและสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี และปฏิบัติภารกิจในเชิงรุกเพื่อให้การวางและจัดทำผังเมืองทันต่อการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว เปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นได้อย่างกว้างขวาง ด้วยวิธีการที่สอดคล้องกับสถานการณ์และเทคโนโลยีในยุคปัจจุบัน

(3) การกำหนดนโยบายหรือโครงการต่างๆ ที่ต้องมีการใช้พื้นที่เพื่อดำเนินการนั้น นอกจากความเห็นของ สศช. และสำนักงบประมาณแล้ว รัฐพึงต้องนำความเห็นและข้อสังเกตของคณะกรรมการผังเมืองและกรมโยธาธิการและผังเมือง หรือสำนักผังเมืองที่จะจัดตั้งใหม่ประกอบการพิจารณาด้วยทุกครั้ง เพื่อให้การใช้พื้นที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมมากที่สุด และสอดคล้องกับหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน

(4) รัฐควรกำหนดมาตรการเพื่อให้หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องบังคับการให้เป็นไปตามผังเมืองอย่างจริงจังและต่อเนื่อง โดยให้ถือว่าเจ้าหน้าที่และผู้บังคับบัญชาที่เกี่ยวข้องไม่บังคับการให้เป็นไปตามผังเมืองถือเป็นการประพฤติผิดวินัยร้ายแรง และระหว่างที่ยังไม่มีการแก้ไขมาตรา 27 ของกฎหมายผังเมืองนั้น ควรกำหนดแนวทางการผ่อนผันเฉพาะในกรณีที่จำเป็นอย่างยิ่งเท่านั้น

(5) รัฐพึงพัฒนาช่องทางหรือมาตรการให้ประชาชนในฐานะผู้มีส่วนได้เสียแจ้งข้อมูลเกี่ยวกับการไม่ปฏิบัติการให้เป็นไปตามผังเมือง เพื่อประโยชน์ในการบังคับการให้เป็นไปตามผังเมือง เนื่องจากการละเมิดข้อกำหนดของผังเมืองมีผลกระทบต่อสาธารณชนโดยรวม

(6) รัฐควรมอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องปลูกฝังและให้ความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการผังเมือง เพื่อให้ประชาชนตระหนักถึงความสำคัญของการผังเมือง

ข. มาตรการทางกฎหมาย

(1) โดยที่การผังเมืองเป็นความพยายามของรัฐในการกำกับการพัฒนาด้านกายภาพของเมืองอย่างเหมาะสมและยั่งยืน การจัดทำผังเมืองจึงควรเป็นนโยบายระดับชาติ และเป็นกลไกที่รัฐใช้พัฒนาประเทศให้เป็นไปตามนโยบายและแผนพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ซึ่งจะช่วยทำให้การจัดทำผังเมืองและการพัฒนาเมืองในแต่ละพื้นที่ประสานสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบ โดยคณะกรรมการผังเมืองควรทำหน้าที่เสนอแนะนโยบายด้านการผังเมืองต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบ เป็นแนวทางในการจัดทำผังเมืองของประเทศและเพื่อให้ผังเมืองของประเทศมีความสอดคล้องกัน

(2) ผู้เขียนมีข้อเสนอให้จัดตั้ง “สำนักผังเมือง” ขึ้น เพื่อรับผิดชอบภารกิจนี้เป็นการเฉพาะแยกออกมาจากกรมโยธาธิการ และมีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับการผังเมืองโดยตรง สนับสนุนและกำกับการจัดทำผังเมืองขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และมีบทบาท “นำการพัฒนา” โดยควรมีอำนาจหน้าที่ในการเสนอแนะคณะรัฐมนตรีเกี่ยวกับการตัดสินใจทางนโยบายเพื่อการพัฒนาควบคู่ไปกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติและสำนักงบประมาณ เพื่อให้การผังเมืองสอดคล้องกับนโยบายการพัฒนาประเทศของรัฐบาลและกฎหมายว่าด้วยการผังเมืองควรมีบทบัญญัติเกี่ยวกับหลักการสำคัญ (CorePrinciples) ในการจัดทำผังเมืองด้วยเพื่อให้การจัดทำผังเมืองสอดคล้องกับหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน ทั้งหลักการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้อง หลักการส่งเสริมการพัฒนาทางเศรษฐกิจ หลักการรองรับความหลากหลายทางวัฒนธรรมและหลักการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการปรับตัวให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ เพื่อลดหรือบรรเทาความเดือดร้อนหรือเสียหายอันอาจเกิดขึ้นจากพิบัติภัยธรรมชาติ และมีหน้าที่สนับสนุนและกำกับการจัดทำผังเมืองขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

(3) ผู้เขียนเห็นว่าสำนักผังเมืองควรมีหน้าที่ส่งเสริมและกำกับการจัดทำผังเมืองของเจ้าพนักงานท้องถิ่นอย่างใกล้ชิด เนื่องจากการปกครองท้องถิ่นของไทยมีหลายระดับ และบางแห่งมีขนาดเล็กมาก เจ้าหน้าที่ไม่มีความพร้อมในการวิเคราะห์การจัดทำผังเมืองอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

(4) ควรปรับปรุง พ.ร.บ.การผังเมือง พ.ศ. 2518 ให้เหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบัน ทั้งองค์ประกอบและอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการผังเมืองเพิ่มการจัดทำแผนการพัฒนาพื้นที่ของประเทศระยะ 50 ปี โดยผู้เชี่ยวชาญด้านการผังเมืองเพิ่มการจัดทำผังเมืองภาค ผังเมืองจังหวัด ผังเมืองท้องถิ่น ที่ต้องสอดคล้องร่วม ปรับปรุงวิธีการเปิดเผยและการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับผังเมือง วิธีการรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้เสีย เพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ของผังเมืองโดยเปลี่ยนแปลงหลักการตามมาตรา 27 แห่งกฎหมายปัจจุบัน โดยมิให้มีการใช้ประโยชน์ในที่ดินให้ผิดไปจากที่กำหนดไว้ในผังเมือง เป็นต้น

ท้ายนี้ผู้เขียนฝากไว้ว่าการจัดทำโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ นั้นทำไม่ยากหรอกค่ะ ไม่กี่ปีก็เสร็จ แต่มันต้องอยู่กับเราไปอีกหลายสิบปีหรืออาจเป็นร้อยปี โดยที่เราควรคิดถึงลูกหลานในอนาคตของเราในอีก 50 ปี อีก 100 ปีข้างหน้าด้วยว่า เรากำลังจะสร้างอะไรทิ้งไว้ให้เขา อย่าให้ลูกหลานก่นด่าเอาได้ว่าคนรุ่นก่อนคิดถึงแต่การแก้ปัญหาที่ปลายจมูก ไม่เคยคิดอะไรยาวๆ ถึงคนรุ่นหลังกันบ้างเลย

(ผู้สนใจอ่านฉบับเต็มได้ที่ www.lawreform.go.th)