คนไทยจ่าย 25%กับน้ำมันแพง...?

รายงานสำนักข่าวบลูมเบิร์ก ก.พ. 2556 ให้ข้อสรุปที่น่าสนใจว่า การดู “ความแพง” ของน้ำมันตามลำดับจากราคาใน 60 ประเทศนั้น ประเทศไทยอาจดูดีด้วยอันดับที่ 47 (ตารางส่วนที่ 1 อันดับยิ่งต่ำยิ่งดี) แต่ต้องเปรียบเทียบกับ “ค่าครองชีพอันหมายถึงรายได้ต่อวันของประชากร” ด้วย ซึ่งพบว่าคนไทย “ใช้น้ำมันแพงมากที่สุดเป็นอันดับ 10 ของโลก โดยรายได้ต่อหัวต่อวันของคนไทยจะถูกแบ่งสรรปันส่วนไปจ่ายเป็นค่าน้ำมันมากถึง 25%” (ตารางส่วนที่ 2)

หากข้อสรุปนี้ถูกต้อง ใครที่รายได้เท่ากับถัวเฉลี่ย 507บาท/วัน แล้วจ่ายค่าน้ำมันถึง 127 บาท/วัน ควรจะต้องเปลี่ยนวิถีชีวิต เลิกขับรถไปทำงานแล้วหันมาใช้รถเมล์ แค่รถไฟฟ้าหรือแท็กซี่ก็น่าจะประหยัดลงได้มาก

แต่ข้อสรุปดังกล่าวไม่ถูกต้อง เพราะราคาน้ำมันต่อลิตรไม่ใช่ค่าใช้จ่ายน้ำมันต่อวัน

การเปรียบเทียบที่เหมาะสมกว่าคือ ค่าใช้จ่ายน้ำมันเฉลี่ยต่อวัน หารด้วยรายได้เฉลี่ยต่อวัน เพราะภาระที่แท้จริงของค่าน้ำมัน (รายงานนี้หมายถึงเบนซินหรือ gasoline) เกิดจากการใช้จริงทั้งทางตรงและทางอ้อม และการใช้น้ำมันในแต่ละประเทศก็ขึ้นอยู่กับประสิทธิภาพของระบบในประเทศนั้นๆ

หากดูค่าใช้จ่ายน้ำมันที่อยู่ในตารางส่วนที่ 3 คิดจากปริมาณน้ำมันที่ใช้ต่อวันต่อประชากร (ข้อมูลกระทรวงพลังงาน) คูณราคาน้ำมัน แล้วหารด้วยรายได้เฉลี่ยของประชากร จะพบว่าคนไทยมีค่าใช้จ่ายเพียงประมาณ 2%ไม่ใช่ 25% จากรายได้ อยู่ในอันดับที่ 26 ในขณะที่มาเลเซียซึ่งมีรายได้สูงกว่าไทยเกือบเท่าและค่าน้ำมันก็ต่ำกว่าเกือบเท่าตัว กลับติดอันดับที่ 19 ซึ่งแย่กว่าของไทย สิงคโปร์ซึ่งมีราคาน้ำมันสูงกว่ามาเลเซียเกือบ 3 เท่า รายได้สูงมากกว่า 4 เท่า ตกอยู่ในอันดับที่ 55 ซึ่งก็ดีกว่าอันดับในส่วนที่ 2

ไฉนกลับตาลปัตร? ข้อสันนิษฐานเบื้องต้นคือ มาเลเซียราคาน้ำมันถูกมาก ทำให้การใช้ฟุ่มเฟือย ทั้งมีการลักลอบใช้ผิดประเภท จึงทำให้ค่าใช้จ่ายเป็น 2.2% (สูงกว่าไทย)ส่วนสิงคโปร์เป็นประเทศเล็กๆ ที่ระบบขนส่งมวลชนกว้างขวาง รัฐสร้างแรงจูงใจให้คนประหยัดน้ำมัน เพราะราคาแพงแล้วยังมีการเก็บภาษีการใช้รถในเขตเมืองชั้นในอีกด้วย

ทำไมราคาน้ำมันไทยแพงกว่ามาเลเซียมาก? นอกจากราคาเนื้อน้ำมันที่ใกล้เคียงกันแล้ว ประเทศไทยมีทั้งกองทุนและภาษี ผู้ใช้เบนซินถูกเก็บเงินเข้ากองทุนเพื่อช่วยอุดหนุนราคา LPG ทำให้เบนซินแพงขึ้น ในขณะที่มาเลเซียฝ่ายรัฐส่วนกลางเขาอุดหนุนราคาน้ำมันที่ขายตามสถานีบริการ ทำให้เบนซินถูกลง แต่ก็เริ่มมีการพิจารณาจะลดจะเลิก เพราะภาระต่องบประมาณและมีการรั่วไหลจากหน้าปั๊มไปอุตสาหกรรมที่เป็นราคาตลาดแล้วยังมีการลักลอบไปขายประเทศเพื่อนบ้านอย่างเช่นไทยที่ราคาแพงกว่าด้วย

พัฒนาการของประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนจะทำให้ภาษีอากรของคนมาเลเซียรั่วไหลมากขึ้น ทำนองเดียวกับที่ LPG ของไทยราคาถูกจึงมีการขายผิดประเภท โกงเงินกองทุน และลักลอบไปขายในเขมร ลาว พม่า เพราะของเขาแพงกว่าเรามาก ทำให้คนไทยต้องจ่ายเงินเข้ากองทุนน้ำมันไปจุนเจือประเทศเพื่อนบ้าน

ทำไมมาเลเซียอุดหนุนราคาน้ำมันให้ประชาชนใช้ถูกๆได้ แต่รัฐบาลไทยไม่ยอมทำ? สิ่งแรกที่ต้องตระหนักคือ ศักยภาพการผลิตน้ำมันเทียบกับการใช้ในประเทศต่างกันมาก ขณะที่มาเลเซียผลิตน้ำมันได้พอใช้เองและมีเหลือส่งออกสุทธิ 84,496 บาร์เรล/วัน ประเทศไทยผลิตได้ไม่ใช้ต้องนำเข้าสุทธิมากถึง 820,366 บาร์เรล/วัน

และใต้พิภพของแต่ละประเทศก็มีศักยภาพในการผลิตปิโตรเลียมแตกต่างกัน อาจเปรียบได้กับที่คนเรามองดูภายนอกมีศีรษะขนาดเท่าๆ กัน แต่ศักยภาพของสมองที่อยู่ภายในแตกต่างกันมาก แม้การศึกษาเลี้ยงดูจะเหมือนกันก็ตาม กรุณาอย่าหลงเชื่อว่าไทยรวยน้ำมันอย่างบางประเทศ แล้วที่เราขุดได้น้อยและได้ผลตอบแทนน้อยกว่าบางประเทศ (คือถัวเฉลี่ย57.6% หรือ 71.7% เฉพาะระบบ Thailand III ที่ใช้กับสัมปทานตั้งแต่ปี 2532 จนถึงปัจจุบัน ต่ำกว่า 85% ในบางประเทศ) แปลว่าทุกรัฐบาลที่ผ่านมาต้องโกงกันหมด

อันที่จริงรัฐบาลไหนๆ ก็สามารถจัดให้มีการอุดหนุนราคาน้ำมันให้ถูกๆ ได้ แต่เป็นเรื่องของนโยบายและการจัดลำดับความสำคัญ เพราะภาษีและรายได้ของรัฐมีจำกัด ซึ่งรวมถึงภาษีอากรและเงินปันผลจากรัฐวิสาหกิจอย่าง ปตท.ด้วย ผู้บริหารประเทศต้องดูว่าใช้เงินทำอะไรจะคุ้มค่าในการสร้างความอยู่ดีมีสุขแก่ประชาชนและความเจริญทางเศรษฐกิจ ซึ่งก็จะส่งผลถึงรายได้ของประชากรในที่สุด

นอกจากนี้ ถ้าตั้งราคาน้ำมันให้ถูกๆ ก็อาจทำให้การใช้ไม่มีประสิทธิภาพ ดังที่เคยอธิบายในบทความก่อนหน้านี้ และตามข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับการตกอันดับของประเทศมาเลเซียข้างต้น