อย่าเอาประเทศไปจำนำไว้กับโจร

วันนี้ขอเขียนต่อจากบทความเมื่อสัปดาห์ที่แล้วอีกครั้ง เพราะยังเป็นประเด็นร้อนที่มีการถกเถียงกันในสังคมจนถึงขณะนี้ ซึ่งมีทั้งผู้ที่เห็นด้วยและผู้ไม่เห็นด้วย คนไทยทุกคนมี “ส่วนได้เสีย” ใน “เดิมพัน” นี้ หลายคนแสดงความห่วงใย และฝากข้อสังเกตผ่านไปยังรัฐบาล เพื่อให้มีความรอบคอบ ละเอียดถี่ถ้วนมากขึ้น จริงอยู่การพูดคุยมีทั้งผลดีและผลเสีย พวกเขาเกรงว่า หากไม่รอบคอบ จะเกิดผลเสียมากกว่าผลดี

คงไม่มีใครคัดค้านในเรื่องของการพูดคุยกันเพื่อหาทางยุติความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ เพราะการพูดคุยกันเป็นเรื่องที่ดีในทางทฤษฎี ในที่สุด 2 ฝ่ายก็ต้องพูดคุยกันไม่วันใดก็วันหนึ่ง แต่วิธีการต้องแปลงให้เหมาะสมตามหลักการแล้ว การพูดคุยสามารถเกิดขึ้นได้โดยแบ่งเป็น 3 ช่วง คือ (1) พูดคุยกันก่อนการสู้รบ (2) พูดคุยกันระหว่างสู้รบ (3) พูดคุยกันหลังการสู้รบ แต่การพบปะพูดคุยหรือเจรจากัน เขาจะไม่บอกใคร จะทำกันแบบเงียบๆ จนกว่าจะตกลงกันได้ ในการพูดคุยกันเขาจะเอาคนที่มีอำนาจในพื้นที่มาพูดคุย เช่น แม่ทัพภาค 4 หรือผู้แทน พูดคุยกันรู้เรื่องแล้วถึงดูจังหวะเวลาที่เหมาะสมในการประกาศ ไม่ใช่เริ่มต้นก็เซ็นสัญญากันว่าจะพูดคุยกันละนะ มันผิดขั้นตอน

นอกจากนั้น ภาษาที่ใช้มีความละเอียดอ่อนด้านกฎหมายระหว่างประเทศ เพราะจะโยงไประดับต่างประเทศ ด้วยเหตุนี้เราจึงขอเอาคำแปลข้อตกลงดังกล่าวมาพิมพ์ให้เห็นชัดๆ เพื่อให้เห็นว่า แต่ละคำนั้นมีความละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง

“ฉันทามติว่าด้วยกระบวนการพูดคุยเพื่อสันติภาพ

รัฐบาลแห่งประเทศไทยได้แต่งตั้งให้เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (ต่อแต่นี้จะเรียกว่า ฝ่ายเอ) เป็นหัวหน้าคณะสนับสนุนให้เกิดสภาพแวดล้อมอันเอื้ออำนวยแก่การเสริมสร้างสันติภาพในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย

เรายินดีที่จะร่วมสานเสวนาสันติภาพกับผู้คนที่มีความคิดเห็นและอุดมการณ์ที่แตกต่างจากรัฐ (ต่อแต่นี้จะเรียกว่าฝ่ายบี) ในฐานะผู้มีส่วนได้เสียฝ่ายหนึ่งในการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ภายใต้กรอบของรัฐธรรมนูญไทย ขณะที่มาเลเซียจะทำหน้าที่ผู้อำนวยความสะดวก จะมีการจัดหามาตรการรักษาความปลอดภัยให้แก่บรรดาสมาชิกคณะทำงานร่วมตลอดกระบวนการนี้ ทำและลงนามในกัวลาลัมเปอร์ เมื่อวันที่ 28 ก.พ. 2013

สำหรับฝ่ายเอ พล.ท.ภราดร พัฒนถาบุตร (ตราครุฑ)

สำหรับฝ่ายบี (ตรา บีอาร์เอ็น) อุสตาซ ฮาซัน ตอยิบ

สักขีพยาน ดาโต๊ะ โมฮัมเหม็ด ทายุดดิน บิน อับดุล วาฮับ

เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติมาเลเซีย”

เรื่องนี้รัฐบาลไทยเข้ามาเกี่ยวข้องอย่างเต็มตัว เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ได้รับแต่งตั้งจากรัฐบาลไทยให้ไปพูดคุยกับผู้แทนคนหนึ่งของขบวนการแบ่งแยกดินแดน รัฐบาลไทยมีสถานะเป็นรัฐ แต่ไปทำความตกลงกับคนที่ไม่ได้มีสถานะเป็นรัฐ เท่ากับเรา “ยกระดับ” ขบวนการที่ทำผิดรัฐธรรมนูญให้เทียบเท่ากับรัฐบาลไทย ซึ่งทำให้พวกเขามี “สถานะระหว่างประเทศ” ขึ้นมาทันที บีอาร์เอ็นสามารถใช้สถานะนี้ไปอ้างกับประชาคมระหว่างประเทศได้ในอนาคต หากมีประเทศไหนอยากประกาศรับรองบีอาร์เอ็นก็สามารถทำได้ แม้ว่าในช่วงเวลานี้จะยังไม่มีก็ตาม

คำว่า “สันติภาพ” นั้น มักมาควบคู่กับ “สงคราม” กล่าวคือ มีการสู้รบกันและมาตกลงกันได้จึงเกิดสันติภาพ เพราะฉะนั้นในกรณีที่เจ้าหน้าที่จับกุมโจรก่อการร้ายได้ พวกเขาสามารถอ้างได้ว่า ตนเป็น “คู่ศึก” กับรัฐบาลไทย ดังนั้นทางการต้องปฏิบัติต่อกลุ่มโจรในสถานะ “เชลยศึก” ไม่ใช่อาชญากร จะเอากฎหมายอาญามาใช้กับพวกนี้ไม่ได้ ในทำนองเดียวการที่รัฐบาลไทยจะพูดคุยกับคนที่มี “อุดมการณ์” แตกต่างกัน โจรสามารถอ้างได้ว่า เขาเป็น “นักโทษการเมือง” เพราะฉะนั้นเจ้าหน้าที่ต้องปฏิบัติต่อพวกเขาในฐานะนักโทษการเมือง ไม่ใช่อาญากร จะเอากฎหมายอาญามาใช้กับเขาไม่ได้

“จังหวัดชายแดนภาคใต้” ในข้อตกลง ครอบคลุมจังหวัดอะไรบ้าง ฝ่ายไทยจะจำกัดเฉพาะ จ.ยะลา ปัตตานี นราธิวาส ที่มีสถานการณ์รุนแรงในขณะนี้ หรือว่าให้รวม จ.สงขลาและสตูลด้วย ตรงนี้มีความหมายกับฝ่ายมาเลเซีย

การให้เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ ซึ่งมีตำแหน่งสูงมาก ไปลงนามกับฮาซัน ตอยิบ แสดงว่าเราเอาขุนเข้าไปแลกกับเบี้ย หากพลาด พลั้งขึ้นมาก็ไม่มีทางถอย ในกรณีนี้ส่งแค่เลขา ศอ.บต.ก็คงพอ แสดงว่ารัฐบาลไม่ได้วางแผนในการรุกรับไว้เลย ไม่มีพื้นที่ถอย นอกจากนั้นการเอา “ตราครุฑ” ไปประทับร่วมกับตราบีอาร์เอ็นเหมาะสมหรือไม่ คำถามที่คาใจคนไทยคือ ฮาซันเป็นตัวแทนของขบวนการแบ่งแยกดินแดนทั้งหมดหรือเปล่า คำตอบคือไม่ใช่ ต่อไปรัฐบาลต้องทำข้อตกลงแบบนี้กับกลุ่มอื่นอีก

ในที่นี้ มาเลเซียซึ่งถูกกำหนดให้เป็น “ผู้อำนวยความสะดวก” เป็นเพียงพยานเท่านั้น ไม่ใช่คู่กรณี อย่างไรก็ดีในขณะที่ไทยส่งขุนลงไปเล่น มาเลเซียซึ่งคุมแกนนำที่หนีไปอยู่มาเลเซีย ฉลาดที่ค่อยปล่อยเบี้ยอย่างฮาซัน ตอยิบออกมาก่อน และเก็บขุนไว้เดินหมากตาท้ายๆ

เรื่องพวกนี้ค่อนข้างละเอียดซับซ้อนเกินกว่าที่รัฐบาลจะละเลย แต่รัฐบาลก็ไม่ได้ให้รายละเอียดแก่ประชาชนซึ่งไม่รู้เรื่อง โดยทั่วไปคนที่ริเริ่มให้มีการพูดคุยหรือเจรจามักเป็นฝ่ายที่เพลี่ยงพล้ำ ส่วนคนที่ชนะจะไม่เริ่มก่อน หลายคนวิจารณ์ว่า รัฐบาลหมดน้ำยาแล้วที่จะแก้ไขปัญหาความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ถึงกับยอมส่งเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติไปพูดคุยกับตัวแทนขบวนการหนึ่งซึ่งใครก็รู้ว่า ไม่ใช่ตัวแทนของขบวนการแบ่งแยกดินแดนทั้งหมด เพื่อเป็นการสร้างภาพมากกว่า

อย่างไรก็ดี รัฐบาลสามารถพลิกเกมเป็นเบี้ยบนได้โดยขอให้ ฮาซัน ตอยิบ แสดงความจริงใจด้วยการสั่งให้กลุ่มก่อการร้ายใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ลดความรุนแรง และขอให้มาเลเซียสั่งแกนนำที่หลบหนีอยู่ในมาเลเซียอย่าก่อความรุนแรงในไทย เพื่อสร้างบรรยากาศที่ดีสำหรับการพูดคุยกันต่อไป ถ้าทำได้ คนไทยก็จะให้เครดิตรัฐบาลว่าเดินมาถูกทาง แต่ถ้าความรุนแรงยังมีต่อเนื่อง รัฐบาลไทยก็ต้องทำข้อตกลงอีกหลายฉบับกับขบวนการกลุ่มต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่ก็คือพวก “รุ่นเก่า” ในขณะที่กลุ่ม “รุ่นใหม่” ยังไม่โผล่ออกมา

หลายฝ่ายตั้งข้อสังเกตตรงกันว่า การลงนามดังกล่าวน่าจะเป็นการประชาสัมพันธ์มากกว่า ทั้งนี้โดยมีการจัดฉากอย่างเป็นขั้นเป็นตอนแต่ไม่แนบเนียนเพราะคนจับได้ ที่สำคัญคือการให้เครดิตกับคุณทักษิณ เพื่อให้เห็นว่า คุณทักษิณมีความห่วงใยต่อบ้านเมือง เพื่อคุณทักษิณจะได้กลับบ้านแบบเท่ๆ อีกไม่นานคนไทยคงได้ดูฉากต่อไป