ยกระดับด่านถาวร "ภูดู่"

การเปิดด่านถาวร “ภูดู่” เชื่อมการค้าไทยลาว รองรับประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) อาจต้องประสบปัญหาสำคัญในประเด็นที่ดินซึ่งเป็นที่ตั้ง เนื่องจากส่วนใหญ่บริเวณชายแดนเป็นพื้นที่ป่าสงวนหรือแม้แต่พื้นที่ที่อยู่ในเขตรับผิดชอบของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.)

แม้ว่าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) สัญจรที่ จ.อุตรดิตถ์ ช่วงปลายเดือน ม.ค.ที่ผ่านมามีมติยกระดับด่านภูดู่ หมู่ 7 ต.ม่วงเจ็ดต้น อ.บ้านโคก จ.อุตรดิตถ์ เป็นด่านถาวร โดยวางยุทธศาสตร์ให้เป็นจุดศูนย์กลางเศรษฐกิจที่สำคัญของภูมิภาค เชื่อมเส้นทางเชียงใหม่เวียงจันทน์ ระยะทางกว่า 626 กิโลเมตร เบื้องต้นได้ให้สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เป็นผู้ศึกษาความเป็นไปได้เพื่อนำเสนอต่อรัฐบาลต่อไป รวมทั้งยังได้มีการศึกษาเส้นทางพม่าลาว โดยจะเริ่มต้นจากเมืองเมียวดี ประเทศพม่า ผ่านเส้นทาง จ.ตากกำแพงเพชรสุโขทัยอุตรดิตถ์ด่านภูดู่แขวงไชยะบุรีหลวงพระบาง ระยะทาง 1,000 กิโลเมตร และเป็นเส้นทางที่ภาคเอกชนต้องการส่งเสริมให้เป็นเส้นทางการค้า 3 ประเทศ

แต่ผ่านไปได้เพียงเดือนเดียวก็เริ่มมีปัญหาเมื่อ สมชาย บุตรที สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) อุตรดิตถ์ บอกว่า ได้รับการร้องเรียนจากชาว อ.บ้านโคกจำนวนมากที่หอการค้าจังหวัดและภาคราชการพยายามผลักดันจุดผ่อนปรนการค้าบริเวณด่านภูดู่ให้เป็นด่านถาวร แต่ไม่มีใครพูดถึงปัญหาที่เกิดขึ้นว่ามีอะไรบ้าง และประชาชนมีส่วนร่วมหรือไม่

ปัญหาที่เกิดขึ้นมานานและไม่มีการแก้ไขให้ถูกต้องคือ ปัญหาเรื่องที่ดิน เนื่องจากที่ดินบริเวณดังกล่าวส่วนใหญ่แล้วอยู่ในเขตรับผิดชอบของ ส.ป.ก. มีนักลงทุนหลายรายสนใจที่จะมาลงทุนหลังมีการพัฒนาและเปิดให้เป็นด่านถาวรแล้ว แต่พอถามเรื่องเอกสารกลับไม่มีคำตอบให้ หากนักลงทุนเข้ามาลงทุนก็จะมีปัญหาตามมาทันที ซึ่งเรื่องนี้เคยร้องเรียนและเชิญ ส.ป.ก.เข้ามาชี้แจงทำความเข้าใจหรือจัดการกับปัญหานี้ให้ชัดเจนแต่ก็ไม่มีความคืบหน้า

“ชาวบ้านส่วนมากไม่คัดค้านที่จะมีการเปิดด่านการค้ากับประเทศเพื่อนบ้าน แต่ถามว่าประชาชนในพื้นที่ได้อะไรจากการเปิดด่านแล้ว เพราะคณะกรรมการที่ดำเนินการทุกเรื่องของการเปิดด่านไม่เคยมีผู้บริหารท้องถิ่น นักการเมืองท้องถิ่น กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน หรือแม้แต่ประชาชนสักคนก็ไม่มีเข้าไปเป็นกรรมการร่วมพิจารณา เป็นการคิดและเสนอโครงการจากด้านบนอย่างเดียว ” สมชาย กล่าว

ทั้งนี้ อยากฝากไปยัง ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ให้พิจารณาเรื่องนี้ให้มาก เพราะงบประมาณที่เสนอเข้าไปขอรับการสนับสนุนนั้น เมื่อนำมาแล้วจะเกิดประโยชน์หรือไม่นั่น คือ สามารถทำให้ด่านเปิดเป็นด่านสากลตามที่ สปป.ลาว ต้องการหรือไม่ เพราะงบประมาณที่ผลักดันลงมาก่อนหน้านี้ไม่เคยเป็นประโยชน์อะไรต่อชาวบ้านเลย

ด้าน วีระชัย นาควิบูลย์วงศ์ เลขาธิการสำนักงาน ส.ป.ก. บอกว่า กรณีการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษที่กำลังเกิดบริเวณชายแดนของประเทศและบางส่วนจะอยู่ในพื้นที่ของ ส.ป.ก.นั้น หากเป็นการขอใช้ประโยชน์จากหน่วยราชการเพื่อประโยชน์โดยรวมของประเทศ สามารถที่จะใช้ที่ดินของ ส.ป.ก.ได้ โดยหน่วยงานเจ้าของเรื่องสามารถทำหนังสือมายัง ส.ป.ก. เพื่อขออนุญาตใช้ที่ดินดังกล่าว ซึ่ง ส.ป.ก.จะนำเรื่องเข้าที่ประชุมคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (คปก.) เพื่อพิจารณาอนุมัติ ซึ่งปัจจุบันมี 2 โครงการที่อยู่ระหว่างการประสานข้อมูลเพื่อเสนอ คปก.พิจารณาคือโครงการด่านสิงขร จ.ประจวบคีรีขันธ์ และด่านสะเดา จ.สงขลา

อย่างไรก็ตาม กรณีหน่วยราชการขอใช้ที่ดิน ส.ป.ก.นั้น หากเป็นที่ดินที่ ส.ป.ก.ได้มีการจัดสรรให้เกษตรกรอยู่แล้วจะต้องมีการเจรจาร่วมกับ ส.ป.ก.เพื่อหาแนวทางช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ เช่น การชดเชยหรือการจัดหาที่ดินแปลงใหม่ให้กับเกษตรกร หรือการเวนคืนที่ดินตาม พ.ร.บ.เวนคืนที่ดิน ซึ่งหลักชดเชยและเยียวยาจะเป็นไปตามราคาอ้างอิงของกรมธนารักษ์ ส่วนหน่วยงานเจ้าภาพที่ขอใช้ประโยชน์เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษ เช่น กรมศุลกากร ที่ได้สิทธิเข้าใช้ที่ดินจะอนุญาตให้เอกชนเข้าใช้ประโยชน์ที่ดินในเขต ส.ป.ก.นั้น

นอกเงื่อนไขการทำกิจกรรมนอกภาคเกษตร หรือนอกเหนือจากที่กฎหมาย ส.ป.ก.กำหนดจะต้องมีการหารือกับ ส.ป.ก.เพื่อหาทางออกร่วมกัน ซึ่งประโยชน์ของรัฐอาจจะมีการพิจารณาเก็บเป็นค่าเช่าเพื่อแบ่งผลประโยชน์เข้ากองทุนเพื่อเกษตรกรรมต่อไป