หน่วยงานยุติธรรมรับไทยบกพร่องดูแลสิทธินักโทษ

หนุนใช้เครื่องมืออิเล็คทรอนิคส์คุมปัญหาผู้ต้องขังล้นคุก เผยชงครม.ของบ 500 ล้านซื้อรถติดแอร์ขนนักโทษ - ไม่เห็นด้วยคุมขังนักโทษการเมือง-ความผิดม.112 ชี้กม.ไทยยังไม่ชัดกำหนดโทษตามความผิดเฉพาะ

โรงแรมรามา การ์เด้น  กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม จัดสัมมนาเรื่อง”การคุมขังจำเลย ผู้ต้องโทษ และผู้ต้องขังทางการเมือง รวมทั้งการใช้เครื่องพันธนาการต่อผู้กระทำความผิด”  โดยผู้ร่วมเสวนาประกอบด้วย พล.ต.อ.วิรุฬห์ พื้นแสน ประธานคณะ กรรมาธิการ การกฎหมายการยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน พ.ต.อ.ณรัชต์ เศวตนันทน์ อธิบดีกรมคุ้มครองสิทธิฯ นพ.นิรันดร์ พิทักษ์วัชระ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ(กสม.) น.ส.ลาวัณย์ อ่อนสำลี ผู้อำนวยการกองนิติการ กรมราชทัณฑ์ และนายสุนัย จุลพงศธร ประธานกรรมาธิการต่างประเทศ สภาผู้แทนราษฎร

นายสุนัย กล่าวว่า ในกลุ่มประเทศยุโรปให้ความสำคัญในเรื่องสิทธิมนุษยชนเป็นหลัก มีการตั้งศาลอาญาระหว่างประเทศเพื่อเป็นที่พึ่ง โดยล่าสุดมีประเทศที่เข้าเป็นสมาชิกแล้ว 121 ประเทศ ขณะที่ส่วนของประเทศไทยก็มีการพัฒนาด้านสิทธิมนุษยชนไปมาก เห็นได้จากการนำเสนอข่าวผ่านสื่อเกี่ยวกับการทรมานร่างกายผู้ถูกกล่าวหา อย่างไรก็ตาม ในประเทศไทยกลับพบเห็นการทรมานโดยกฎหมายและระเบียบของตัวเองโดยขาดดุลยพินิจใ นการตัดสิน เช่น สิทธิในการประกันตัวไม่ว่าจะถูกกล่าวหาในคดีใด  เช่น กรณีของนายสมยศ พฤกษาเกษมสุข กระทำความผิดมาตรา 112 เคยยื่นประกันตัวหลายครั้งแม้จะมีหน่วยงานขอรัฐเป็นผู้ยื่นประกันแต่ศาลไม่ให้ประกันโดยอ้างเกรงว่าจะหลบหนี

“นอกจากนี้ระหว่างถูกดำเนินคดีมีอุปสรรคหลายอย่าง เช่น การย้ายผู้ต้องขังไปสืบพยานในที่ต่าง ๆ ซึ่งในความเป็นจริงแล้วเป็นเรื่องลำบากสำหรับผู้ต้องขัง การขนย้ายผู้ต้องขังไปสืบพยานก็ไม่สะดวกใช้รถเก่าและร้อน ไม่มีเครื่องปรับอากาศ ทำให้ตนในฐานะประธานกรรมาธิการต่างประเทศส่งหนังสือถึงอธิบดีกรมราชทัณฑ์ เพื่อยื่นต่อรมว.ยุติธรรม ขอรถคุมขังติดเครื่องปรับอากาศโดยทราบว่าล่าสุดได้เสนอเข้าคณะรัฐมนตรี(ครม.) แล้วโดยใช้งบประมาณ 492 ล้านบาท เช่ารถคุมขังติดเครื่องปรับอากาศได้กว่า 300 คัน นอกจากนี้ยังพบว่าแต่ละเรือนจำมีมาตรฐานการปฏิบัติกับผู้ต้องขังไม่ชัดเจน เพราะบางเรือนจำอนุญาตให้ผู้ต้องขังใช้เชือกผูกโซ่ตรวนเพื่อความสะดวกในการเดิน แต่บางเรือนจำไม่อนุญาตเพราะเห็นวาเชือกสามารถง้างโซ่ตรวนได้”นายสุนัย กล่าว

นายสุนัย ยังกล่าวถึง ปัญหาผู้ต้องขังล้นคุกว่ากรมราชทัณฑ์มีแนวคิดใช้เครื่องมืออิเล็คทรอนิคส์ในการควบคุมแต่มีงบประมาณสูง ตนจึงเสนอให้รัฐบาลจ่ายเงินครึ่งหนึ่งร่วมกับผู้ต้องขังในการใช้เครื่องมือ ตนเชื่อว่าคนส่วนใหญ่ยอมแต่เกรงจะมีแต่คนมีฐานะเท่านั้นที่ยอมรับข้อเสนอนี้

นพ.นิรันดร์ กล่าวว่า ประเด็นที่ถูกร้องเรียนมากในระยะหลังคือข้อร้องเรียนของผู้ต้องขังทางการเมือง เรื่องโซ่ตรวน ที่ตามระเบียบกำหนดผู้ต้องขังที่อายุไม่เกิน 60 ต้องถูกพันธนาการ เพื่อป้องกันการหลบหนี หรือกรณีวิกลจริตจะได้ไม่ทำร้ายตัวเอง อย่างไรก็ตามยอมรับว่า ไทยยังมีปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนหลายด้านทั้งเกี่ยวกับการสิทธิการประกันตัว ศักดิ์ศรีความเป็นคน และการได้รับการดูแล เห็นได้จากกรณีการเส ียชีวิตของนายอำพล ตั้งนพกุล หรือ อากง ที่กรมราชทัณฑ์ผิดพลาดเรื่องการดูแลสุขภาพอาจเพราะเป็นผู้ต้องหาคดีร้ายแรงมาตรา 112 ทำให้ถูกมองข้ามเรื่องความเจ็บป่วย ซึ่งในระดับสากลมีการวิพากษ์วิจารณ์และท้วงติงเรื่องสิทธิดูแลเรื่องสุขภาพ หรือการติดเครื่องพันธนาการที่เป็นการประจาน ทั้งที่ผู้ต้องหายังไม่ใช้ผู้ที่ถูกชี้ขาดว่าเป็นผู้กระทำความผิด ซึ่งขณะนี้ไทยมีจุดอ่อนไหวเกี่ยวกับผู้ต้องหากระทำผิดตามมาตรา 112 ที่ส่วนใหญ่เป็นการใช้เพื่อเป็นเครื่องมือทำร้ายกันทางการเมืองมากกว่า ถือเป็นจุดที่น่าห่วงเพราะอาจทำให้คนกลุ่มหนึ่งมองว่าสถาบันเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องจริง

น.ส.ลาวัลย์ กล่าวว่า การใช้เครื่องพันธนาการกับผู้ต้องขังเป็นเรื่องจำเป็นนอกจากเป็นการดูแลผู้ต้องขังแล้วยังถือเป็นมาตรการดูแลความปลอดภัยของผู้คุมด้วย โดย เครื่องพันธนาการที่ใช้มี 4 ประเภท คือ ตรวน โซ่ล่าม กุญแจมือ กุญแจเท้า ผู้ต้องขังหรือผู้ต้องฝากขังปกติจะไม่ใช้ตรวนแต่ใช้กุญแจมือยกเว้นเป็นพวกอุกฉกรรจ์ ซึ่งการใช้เครื่องพันธนาการจะใช้เมื่อต้องนำผู้ต้องขังออกไปนอกบริเวณเรือนจำ ซึ่งผู้ ที่ได้รับการยกเว้นคือผู้ต้องขังที่มีอายุเกิน 60 ปี และผู้ต้องขังหญิง อย่างไรก็ตาม ล่าสุดกรมราชทัณฑ์พยายามเสนอให้ใช้เครื่องพันธนาการอีกรูปแบบหนึ่งคือการใช้กุญแจมือและกุญแจเท้าคู่กันแล้วมีโซ่ล่ามระหว่างกุญแจมือและเท้า หากมีการประกาศใช้จะทำให้ภาพที่ถูกมองเรื่องลิดรอนสิทธิดีขึ้น

พ.ต.อ.ณรัชต์ กล่าวว่า ปัญหาการดูแลผู้ต้องขังเกิดจากหลายปัจจัยที่เกี่ยวเนื่องกัน โดยเฉพาะปัญหาสภาพเรือนจำไทยที่มีผู้ต้องขังล้นเรือนจำได้ส่งผลกระทบให้เรือนจำมีสภาพไม่ต่างจากโรงเรียนสอนโจร บางคนที่เข้าไปด้วยความผิดเล็กน้อยแต่เมื่อได้ใช้ชีวิตกับผู้ต้องหาอุกฉกรรจ์ก็กลายเป็นโจรเต็มตัวและต่อเนื่องมาถึงความเป็นไปได้ในการกระทำความผิดซ้ำจากที่อยู่ในสภาพแออัดและไม่ได้รับการฟื้นฟูอย่างแท้จริง

“ปัจจุบันเราพบปัญหาสภาพเรือนจำที่เก่าบางแห่งมีอายุกว่า 100 ปี ไม่ได้มาตรฐานในการดูแลผู้ต้องขังได้ดีเท่าที่ควร ทางออกของปัญหาเหล่านี้อาจมีหลายวิธีเช่น การใช้ ยุติธรรมทางเลือก สมานฉันท์ เช่น กระบวนการไกลเกลี่ยหรือทำให้เหลือเพียงผู้ที่กระทำความผิดอย่างรุนแรงไม่สามารถใช้ยุติธรรมทางเลือกเท่านั้นที่ต้องคุมขังในเรือนจำ นอกจากนี้ปัญหาการดูแลผู้ต้องขังส่วนหนึ่งยังมาจากปัญหาข้อกฎหมายในประเทศ ไทย เช่น ผู้ที่กระทำผิดตามมาตรา 112 กระบวนการยุติธรรมไทยยังไม่ระบุความผิดเฉพาะ ทำให้ไม่อาจพิจารณาเห็นถึงความละเอียดอ่อน หรือแรงจูงใจอย่างรอบด้าน เพื่อให้การพิพากษาที่เหมาะสม”พ.ต.อ.ณรัชต์ กล่าว