ปาฐกถา 14 ตุลา 2555

โดย...นพ.วิชัย โชควิวัฒน

ปาฐกถา 14 ตุลาปีนี้ แตกต่างอย่างมากจากปีที่ผ่านๆ มา เพราะปาฐกมิใช่ “ปัญญาชน” แต่เป็นประชาชนที่เป็นนักต่อสู้ในระดับท้องถิ่น คือ คุณจินตนา แก้วขาว นักสู้แห่งบ่อนอกบ้านกรูด จ.ประจวบคีรีขันธ์

ปาฐกถา 14 ตุลา เริ่มจัดขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 ปาฐกคนแรกคือ ดร.วิวัฒน์ชัย อัตถากร พูดเรื่อง “ยุทธศาสตร์ใหม่ของชาติกับเศรษฐกิจการเมืองภาคประชาชน ในยุคทุนนิยมโลกาภิวัตน์” ต่อจากนั้นผู้รับเชิญเป็นปาฐกล้วนเป็นผู้มีการศึกษาสูง อย่างน้อยระดับปริญญา และมีลักษณะ เป็น “ปัญญาชน” ทั้งสิ้น

เป็นธรรมเนียมของปาฐกถา 14 ตุลา ที่จะมีการคัดเลือกปาฐกอย่างพิถีพิถัน เพราะเป็นการแสดงปาฐกถารำลึกถึงวันที่ 14 ต.ค. 2516 ซึ่งถือเป็นเหตุการณ์ยิ่งใหญ่ครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยไทย โดยจะมีการพิจารณาคัดเลือกปาฐกล่วงหน้ากว่าครึ่งปี แล้วให้ปาฐกเป็นผู้คิดหัวข้อปาฐกถาเองโดยอิสระ แต่ขอให้เขียนบทปาฐกถาส่งให้ล่วงหน้าราว 2 เดือน เหตุผลสำคัญเพื่อให้ปาฐกได้ครุ่นคิด พิจารณา ไตร่ตรอง อย่างรอบคอบ รอบด้าน แล้วกลั่นกรอง แปลง “ความคิด” ให้เป็น “ความอ่าน” ที่ประณีต พิถีพิถัน เสียก่อน และมูลนิธิ 14 ตุลา ซึ่งเป็นเจ้าภาพของงานจะจัดพิมพ์บทปาฐกถาให้เสร็จทันเผยแพร่ในงานวันที่ 14 ตุลา น่ายินดีที่ปีนี้คุณจินตนา แก้วขาว ได้รับเชิญเป็นปาฐกในเวลาค่อนข้างกระชั้นชิด แต่สามารถส่งบทปาฐกถาที่พิมพ์ออกมาแล้วยาวถึงกว่าร้อยหน้าได้ทันกำหนด

คุณจินตนา เรียนจบเพียงชั้น ม.6 หรือสมัยนั้นคือ ม.ศ.5 และไปรับจ้างเป็นครูอนุบาลอยู่ระยะสั้นๆ แม้ภายหลังจะได้ปริญญารัฐศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง และปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยเที่ยงคืน แต่ปริญญาทั้งสองก็เป็นปริญญาบัตรเกียรติยศ มิใช่ปริญญาบัตรจากการเข้าเรียนตามระบบ บทปาฐกถาของคุณจินตนาจึงแตกต่างจากของ “ปัญญาชน” ทั่วไป กล่าวคือ แทนที่จะเป็น “ความเรียง” จะมีลักษณะเป็น “เรื่องเล่า” แทน แต่ก็เป็น “เรื่องเล่าเร้าพลัง” อย่างแท้จริง

ประเด็นสำคัญของปาฐกถา 14 ตุลาปีนี้ อยู่ที่ทั้งตัวปาฐกและตัวเนื้อหาสาระสำคัญของปาฐกถา

ในส่วนของตัวปาฐก คุณจินตนา คือแบบอย่างของ “พลเมืองที่เข้มแข็ง” (Active Citizen) ที่ต่อสู้เพื่อปกป้องทรัพยากรของท้องถิ่นตนอย่างกล้าหาญ ยืนหยัด มียุทธศาสตร์ ยุทธวิธี เต็มร้อยทั้งหัวใจและสติปัญญา จนสามารถปกป้องทรัพยากรท้องถิ่นให้เป็นของคนท้องถิ่นได้เป็นผลสำเร็จ ไม่ตกไปเป็นของทุนต่างถิ่นทั้งระดับชาติและระดับข้ามชาติ แม้ในเส้นทางของการต่อสู้ เธอจะต้องถูกอำนาจรัฐผนวกกับอำนาจทุนรุมกระทำกับเธอและลูกของเธออย่างโหดร้าย จนที่สุดถึงจับกุมคุมขังเธอโดยไม่รอลงอาญาในช่วงเวลาหนึ่งก็ตาม

ไม่น่าเชื่อว่า ด้วยพลังยืนหยัดของคนเล็กคนน้อยเพียง “กลุ่มหนึ่ง” จะสามารถต้านทานพลังของ “ทุน” ที่มีมูลค่านับหมื่นนับแสนล้านได้ โดยที่ฝ่ายทุนสามารถยึดกุมทั้งอำนาจรัฐส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และอำนาจท้องถิ่นไว้ได้เบ็ดเสร็จ และยังใช้ความจัดเจนเข้าไปแยกสลายพลังการต่อสู้ของชุมชนอย่าง “ไร้มนุษยธรรม”

“ไร้มนุษยธรรม” เพราะนอกจากเอาเงินเข้าล่อเพื่อดึงประชาชนในท้องถิ่นส่วนหนึ่งมาเป็นพวกแล้ว ยังเข้าไปทำลายชุมชนท้องถิ่นด้วยการสร้างความแตกแยกทั้งในครอบครัว ชุมชน ไม่เว้นแม้กระทั่งวัดและโรงเรียน ไม่ต้องกล่าวถึงการลอบสังหารนักสู้อย่างคุณเจริญ วัดอักษร และการยิงคุกคามเอาชีวิตคุณจินตนาเองในคืนที่เกิด “ปฏิบัติการล้มโต๊ะจีน” ของกลุ่มนักต่อสู้ท้องถิ่น

และที่น่าอับอายอย่างยิ่งก็คือ นักวิชาการขายวิญญาณ ที่รับจ้างทำรายงานการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environment Impact Assesment หรือ EIA) อย่างฉ้อฉล

ชัยชนะของคุณจินตนาและบรรดา “พี่น้อง” อาจถูกมองอย่างบิดเบือนว่า เป็นการ “ขัดขวางการพัฒนา” เพราะผลก็คือโรงไฟฟ้าพลังถ่านหินสร้างไม่ได้ และอุตสาหกรรมเหล็กต้นน้ำมูลค่านับแสนล้านต้องหยุดชะงัก และในที่สุดต้องย้านฐานไปอยู่ในรัฐทวายของสหภาพพม่าแทน ความจริงแล้วการต่อสู้ของคุณจินตนาและบรรดาพี่น้อง คือ การต่อต้านการพัฒนาที่ไม่ถูกต้อง การพัฒนาที่มองข้ามชีวิตของคนเล็กคนน้อย ปล่อยให้ชาวบ้านต้องรับชะตากรรมอันเลวร้าย ด้วยการใช้อำนาจรัฐและอำนาจทุน ทำให้ชาวบ้านต้องอพยพย้ายถิ่นฐาน ละทิ้งอาชีพและวิถีชีวิตดั้งเดิม หรือต้องอยู่กับมลพิษโดยไม่มีการป้องกันแก้ไขเยียวยาอย่างเหมาะสม

ข้อสำคัญ คือ การพัฒนาที่ฉ้อฉลและละเมิดกฎหมาย เพราะจุดพลิกผันสำคัญที่ฝ่ายทุนต้องพ่ายแพ้หรือถอยฉากไปในการต่อสู้นี้ ก็เพราะที่ดินจำนวนไม่น้อยได้กรรมสิทธิ์มาโดยมิชอบทั้งๆ ที่เป็นที่ดินสาธารณะ และถูกคุณจินตนาและคณะต่อสู้เปิดโปงจนต้องเพิกถอนไปในที่สุด

การต่อสู้ของคุณจินตนา จึงมิใช่การขัดขวางการพัฒนา แต่คือการต่อสู้เพื่อให้เกิดการพัฒนาที่ถูกต้องและเป็นธรรมอย่างแท้จริง

หนึ่งชั่วโมงเต็มของการแสดงปาฐกถาเมื่อวันอาทิตย์ที่ 14 ต.ค. 2555 ที่อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา คุณจินตนาสามารถสะกดผู้ฟังได้อย่างต่อเนื่องด้วยข้อมูลและความรู้สึกที่พรั่งพรูออกมาจากหัวใจ เลือดเนื้อ และจิตวิญญาณของการต่อสู้อย่างยาวนานประมาณ 20 ปี ได้อย่างทรงพลังยิ่ง

ในรายงานเรื่อง การปฏิรูปโครงสร้างอำนาจของคณะกรรมการปฏิรูป ซึ่งมีคุณอานันท์ ปันยารชุน เป็นประธาน รายงานฉบับนี้นับเป็น “รายงานชิ้นเอก” (Masterpiece) ของคณะกรรมการชุดนี้ มีข้อเสนอให้กระจายอำนาจส่วนกลาง ลดหรือเลิกอำนาจส่วนภูมิภาค เพิ่มอำนาจท้องถิ่น และข้อสำคัญ คือ การเพิ่มอำนาจให้แก่ชุมชน ประชาสังคม เพราะอำนาจทั้งส่วนกลาง ภูมิภาค และท้องถิ่น ต่างก็ไม่สามารถสร้างความเป็นธรรมและลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทยลงได้ตราบใดที่ประชาชนยังไม่เข้มแข็ง

เราต้องส่งเสริมและเชิดชูคนอย่างคุณจินตนา เพราะนี้แหละคือประชาชนหรือพลเมืองที่เข้มแข็ง และเป็นรากฐานของประชาธิปไตยโดยแท้จริง