การตรวจสอบและถ่วงดุล

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

เมื่อเราพูดถึงความมีอธิปไตย มีผู้แบ่งแยกอธิปไตยนั้นออกเป็น อธิปไตยในการบริหารราชการแผ่นดิน หรือในทางการเมืองและการปกครอง อธิปไตยในการตรากฎหมายเพื่อใช้ในการบริหารราชการแผ่นดิน หรือใช้ในการเมืองและการปกครอง และอธิปไตยในการพิจารณา และพิพากษาคดี

การมีอธิปไตยนี้ อันที่จริงหากพิจารณาตามหลักกฎหมายธรรมชาติ (Natural Law) อาจจะถือได้ว่าคนทุกคนมีอธิปไตยในตนเองทั้งนั้น แต่จะมีโอกาสได้แสดงออกหรือได้ใช้ความมีอธิปไตยนั้นหรือไม่ ซึ่งโดยทฤษฎีแล้ว ก็ถือกันว่าการปกครองระบอบประชาธิปไตย ซึ่งเอ่ยอ้างถึงความมีอธิปไตยของประชาชนไว้ชัดเจน ตั้งแต่ในชื่อระบอบการปกครอง เป็นการปกครองที่ประชาชนได้มีโอกาสแสดงออก ซึ่งความมีอธิปไตยหรือได้มีโอกาสใช้ความมีอธิปไตยของตนมากที่สุด เมื่อเทียบกับบรรดาการปกครองในระบอบอื่นๆ

อย่างไรก็ตาม เมื่อเราอยู่กันเป็นสังคม การที่จะบอกว่าผู้คนทุกคนมีอธิปไตยในตนเองนั้นเป็นไปได้ แม้กระทั่งจะบอกว่าประชาชนแต่ละคนต่างก็สามารถใช้หรือแสดงออกซึ่งความมีอธิปไตยของตนเอง ก็อาจจะยังพูดได้ แต่ที่จะบอกว่าในแต่ละระดับของการมีปฏิสัมพันธ์กันในสังคม จะให้ทุกคนสามารถที่จะใช้หรือแสดงออกซึ่งความมีอธิปไตยโดยตรงนั้น คงจะยากมากๆ ถึงกับเป็นไปไม่ได้ ดังนั้นในระดับของการปกครองที่มีคนจำนวนมากเข้ามาเกี่ยวข้อง ตั้งแต่จากระดับหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ จังหวัด รัฐ หรือประเทศ ก็จำเป็นที่จะต้องมีผู้แทน หรือตัวแทนมาใช้ความมีอธิปไตยนั้น

ในประเทศไทยเราแต่เดิม แม้จะเคยปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ซึ่งมองกันว่าอำนาจอธิปไตยโดยรวมของประเทศหรือของรัฐนั้นอยู่ที่พระมหากษัตริย์ แต่ก็มิได้แปลว่าในระบอบดังกล่าว ประชาชนทุกคนล้วนแล้วแต่ไม่มีอธิปไตยในตนเอง พวกเขาอาจจะถือได้ว่ามีอธิปไตยในตนเอง หากแต่การที่จะได้แสดงออก หรือจะได้ใช้อธิปไตยในตนเองนั้น อาจจะไม่มีช่องทางหรืออาจจะจำกัดมากๆ จนถึงไม่มีโอกาส เนื่องเพราะพระมหากษัตริย์จะทรงใช้อำนาจอธิปไตยนั้นในฐานะเป็นตัวแทน หรือผู้แทนของทุกผู้คน

ส่วนในระบอบประชาธิปไตยจะมีการกำหนดตัวแทน หรือผู้แทนในการใช้อำนาจอธิปไตยแทนประชาชนอยู่ ซึ่งโดยทั่วไป อำนาจอธิปไตยด้านการบริหารก็จะใช้โดยตัวแทนหรือผู้แทนที่ได้ถูกเลือกมาเป็นรัฐบาล อำนาจอธิปไตยด้านการนิติบัญญัติก็จะใช้โดยตัวแทน หรือผู้แทนที่ได้ถูกเลือกมาเป็นรัฐสภา อำนาจอธิปไตยด้านการตุลาการ ก็จะใช้โดยตัวแทนหรือผู้แทนที่ได้ถูกเลือกมาเป็นศาล ซึ่งอำนาจอันหลังท่านอาจจะรู้สึกว่าใช้คำว่าเลือกนั้นออกจะแปร่งๆ แต่มันคือการเลือก ซึ่งหมายถึง Select ในภาษาอังกฤษ ไม่ใช่การเลือกตั้ง หรือ Elect ในภาษาอังกฤษ

เมื่อประเทศไทยเราปรับเข้าสู่ระบอบการปกครองประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข แม้จะเป็นการเข้าสู่ระบอบการปกครองที่มีตัวแทนหรือผู้แทนในลักษณะต่างๆ ที่กล่าวไปแล้ว มาทำหน้าที่เป็นตัวแทน หรือผู้แทนในการใช้อำนาจอธิปไตยแทนประชาชน แต่ด้วยรากเหง้าของการปกครองเดิมที่เรามีมาช้านาน ในการตรากฎขึ้นใช้กับประเทศ เราจึงยังบัญญัติให้การใช้อำนาจอธิปไตยนั้นกระทำโดยพระมหากษัตริย์ แต่ผ่านทางองคาพยพต่างๆ ที่ระบุให้ทำหน้าที่เฉพาะภายใต้อำนาจอธิปไตยแต่ละขาใน 3 ขา

แม้การใช้อำนาจอธิปไตยในตัวคนแต่ละคนก็ยังจะต้องมีการตรวจสอบและถ่วงดุลซึ่งกันและกันในตัวคนคนเดียว พูดเช่นนี้อาจจะฟังดูน่าฉงน แต่ลองคิดดูว่าเมื่อเราจะกำหนดกฎเกณฑ์ใดๆ ขึ้นใช้กับตัวเอง เราก็จะต้องพิจารณาว่าเราจะเอามาใช้ได้หรือไม่ ใช้แล้วจะเกิดผลดี ผลเสียกับตัวเราประการใด และถ้าเรากำหนดกฎเกณฑ์นั้นขึ้นมาแล้ว เมื่อเราไปล่วงละเมิด เราก็อาจจะลงโทษตัวเอง โดยประการหนึ่งประการใด ซึ่งนั่นคือ ในตัวคนคนเดียว ซึ่งอาจจะต้องวงเล็บว่าคนมีเหตุ มีผลในตนเอง จะทำเช่นนั้น

ฉันใดก็ฉันนั้น ประเทศหรือรัฐที่มีเหตุมีผลในตนเอง ก็จะต้องมีการตรวจสอบและถ่วงดุลกันระหว่างองคาพยพผู้ใช้อำนาจทั้งสามขาของอำนาจอธิปไตย ยกตัวอย่างเช่น รัฐบาลเสนอกฎหมาย รัฐสภาก็พิจารณาว่าจะตรากฎหมายนั้นตามที่รัฐบาลเสนอมาหรือไม่ หากรัฐสภาไม่เห็นด้วย ข้อเสนอนั้นก็คงจะตกไป

หากว่ารัฐสภาเห็นว่าควรจะผ่านข้อเสนอนั้น ศาลซึ่งอาจจะเห็นต่างก็จะสามารถตรวจสอบและถ่วงดุลได้ โดยการพิจารณาและระบุว่าการออกกฎหมายเช่นว่านั้นขัดกับกฎที่เราวางกันเอาไว้สำหรับประเทศเรา ซึ่งก็อาจจะเรียกได้ว่าเป็นรัฐธรรมนูญหรือไม่ หากขัด รัฐบาลและ/หรือรัฐสภา ก็จะต้องไปดำเนินการมาใหม่ ไม่ใช่ว่าจะจบสิ้นกัน และไม่ใช่ว่าศาลจะกลายเป็นตัวร้ายไปทำร้าย ทำลายระบอบประชาธิปไตย

ประเทศไทยเราวันนี้ กำลังเผชิญความท้าทายของการทำความเข้าใจในเรื่องการตรวจสอบ และถ่วงดุลกันของขาต่างๆ ใน 3 ขาของการใช้อำนาจอธิปไตยเป็นอย่างมาก เราคงจะต้องช่วยกันทำความเข้าใจ เพื่อไม่ให้สังคมเราแตกแยกกันไป จนเกิดเป็นรอยร้าวที่ไม่อาจจะประสานได้ และทำให้เราด้อยพัฒนาไปเสียฉิบ