การฟ้องคดีแทนผู้บริโภค

การดำเนินการฟ้องคดีของ “มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค” แทนผู้บริโภคนั้น คณะกรรมการมูลนิธิฯ เป็นผู้พิจารณา โดยอาศัยความร่วมมือทั้งจากเครือข่ายผู้บริโภค เครือข่ายองค์กรผู้บริโภค เครือข่ายนักวิชาการนักกฎหมาย เพื่อให้ผู้บริโภคสามารถเข้าถึงความเป็นธรรมได้มากกว่าที่เป็นอยู่

ที่ผ่านมามูลนิธิฯ ได้ดำเนินการฟ้องร้องเพื่อประโยชน์ของผู้บริโภคและสังคมหลายกรณี อาทิ การฟ้องการแปลงสภาพการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เป็นเหตุให้สามารถหยุดการกระจายหุ้น กฟผ.ในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย และต้องยกเลิกนำการไฟฟ้าเข้าจำหน่ายในตลาดหลักทรัพย์ฯ ในท้ายที่สุด

ล่าสุด มูลนิธิฯ ได้เรียกร้องสิทธิของผู้บริโภคกรณี “จอดำทางช่องฟรีทีวี” ช่วงการแข่งขันฟุตบอลยูโร อย่างไรก็ดีประเด็นการแพ้–ชนะอาจไม่ใช้เป้าหมายสูงสุด แต่สิ่งสำคัญคือการกระตุ้นเตือนให้ทุกภาคส่วนคำนึงถึงสิทธิของผู้บริโภค

แม้มูลนิธิฯ มีบทบาทต่อสังคมจนเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง แต่ปัจจุบันยังมีอุปสรรคในการดำเนินการ

ข้อกำหนดทางกฎหมายของ พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 มูลนิธิเพื่อผู้บริโภคก็ยังไม่เป็นองค์กรที่สามารถฟ้องคดีแทนได้ ทั้งยังขาดนักกฎหมายหรือทนายความที่ปฏิบัติงาน

ปัจจุบันมูลนิธิฯ มีทนายในรูปแบบของอาสาสมัครที่เข้ามาสนับสนุนการฟ้องคดีของมูลนิธิเพื่อผู้บริโภค ทำให้เกิดความจำกัดในการดำเนินคดีด้วยตนเอง รวมทั้งขาดความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านในการดำเนินคดี

อีกหนึ่งอุปสรรค คือ งบประมาณ เนื่องจากมูลนิธิฯ ได้งบประมาณโครงการที่ไม่ต่อเนื่อง ในขณะที่การดำเนินคดีใช้ระยะเวลาที่ยาวนาน

แม้มูลนิธิฯ จะใช้ระบบทนายอาสาที่ใช้ระบบค่าตอบแทนที่เป็นเพียงค่าตอบแทนวิชาชีพ แต่ต้องใช้งบประมาณจำนวนมากต่อปีในการดำเนินการ ไม่ว่าจะเป็นค่าตอบแทนวิชาชีพ การสืบค้นข้อมูลในการดำเนินคดี การคัดถ่ายเอกสาร ค่าพาหนะที่เกี่ยวข้อง รวมถึงขั้นตอนในการดำเนินคดี การวางแผนการประชุมผู้เชี่ยวชาญ และหากเป็นการดำเนินคดีสาธารณะ หรือผู้บริโภคที่ยากจนก็ต้องรับภาระในส่วนนี้แทนทั้งหมด

การตื่นตัวเพื่อเปิดรับข้อมูลและทำความเข้าใจเรื่องสิทธิของผู้บริโภค จึงถือเป็นเรื่องที่ผู้บริโภคไทยต้องเริ่มต้นสักที เพราะโลกทุกวันนี้ถูกขับเคลื่อนภายใต้ระบบทุนนิยม หากผู้บริโภคอย่างเราขาดความรู้เท่าทันเรื่องสิทธิของตัวเอง โอกาสที่จะตกเป็นเหยื่อของภาคธุรกิจหรือแม้แต่การถูกละเมิดสิทธิโดยหน่วยงานของรัฐก็เป็นเรื่องที่อาจเกิดขึ้นได้