Soul of a Nation : พระผู้เป็นจิตวิญญาณแห่งแผ่นดิน

ไฮไลต์ของสารคดี Soul of a Nation อยู่ที่การพระราชทานสัมภาษณ์แก่ เดวิด โลว์แมกซ์ ผู้สื่อข่าวบีบีซี เกี่ยวกับพระราชกรณียกิจในฐานะพระมหากษัตริย์ ภายในห้องทรงงานส่วนพระองค์ ซึ่งเต็มไปด้วยเครื่องรับวิทยุและกองเอกสาร โดยที่พระองค์ไม่ได้ทรงงานบนโต๊ะ แต่ทรงนั่งพับเพียบทรงงานกับพื้นห้องอย่างธรรมดา ขณะที่นักข่าวบีบีซีก็นั่ง (ยองๆ กอดเข่า) สัมภาษณ์

...ต่อไปนี้คือเนื้อหาบางตอนจากการพระราชทานสัมภาษณ์

โลว์แมกซ์ พระองค์ทรงมองว่าหน้าที่ของพระองค์ในฐานะพระมหากษัตริย์คืออะไร และเหตุใดพระองค์จึงทรงคิดว่าประเทศไทยควรมีพระมหากษัตริย์ต่อไป

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ข้าพเจ้าไม่ได้อยู่ในสถานะที่จะตอบได้ ข้าพเจ้าเพียงแค่ทำสิ่งต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อประเทศไทยเท่านั้น

โลว์แมกซ์ พระองค์ทรงตระหนักไหมว่าประเทศไทยอาจไม่สามารถดำเนินต่อไปได้หากไม่มีพระมหากษัตริย์

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ข้าพเจ้าไม่ทราบว่าจะให้คำจำกัดความของกษัตริย์ว่าอย่างไร เรื่องนี้เป็นปัญหาใหญ่ เพราะโดยสถานะแล้วข้าพเจ้าได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นกษัตริย์ แต่สำหรับหน้าที่ของข้าพเจ้าซึ่งท่านคงสังเกตเห็นได้นั้น ไม่ใช่หน้าที่ของกษัตริย์ นี่เป็นเรื่องที่ค่อนข้างจะแตกต่าง หรือยากที่จะระบุให้ชัดเจนได้ ข้าพเจ้าทำสิ่งที่ข้าพเจ้าคิดว่าจะเป็นประโยชน์ต่อประเทศก็เท่านั้น

หากท่านถามว่าข้าพเจ้ามีการวางแผนอะไรไหม ข้าพเจ้าไม่มีแผน ก็เหมือนกับวันนี้ที่ข้าพเจ้ารู้แค่ว่าต้องทำอะไรสักอย่าง แล้วข้าพเจ้าก็ลงมือทำ ข้าพเจ้าไม่รู้ว่าคืออะไร แต่รู้ว่าจะต้องทำอะไรบางอย่างที่เป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติ ซึ่งนี่ก็คือแผน คือจิตวิญญาณอันมุ่งมั่น

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทุกที่ที่พวกข้าพเจ้าไป ประชาชนจะให้ความสนใจ พวกเขาไม่ได้ต้องการรบกวนเรา ไม่ได้มองเราอย่างกระหายใคร่รู้ หรือมองด้วยสายตาที่เป็นศัตรู พวกเขาเพียงแค่ต้องการรู้จักพวกข้าพเจ้าให้มากขึ้นเท่านั้น

พระราชสมัญญานามของกษัตริย์ (Kingship) นั้น มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลานับตั้งแต่อดีตกาล หรือตั้งแต่การก่อตั้งกรุงเทพฯ ขึ้น อย่างทวดของข้าพเจ้า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือที่รู้จักในชื่อ King Mongkut (รัชกาลที่ 4) ก็เป็นที่รู้จักกันดีในฐานะของกษัตริย์นักปราชญ์

ประชาชนดีใจทุกครั้งที่ได้เจอพวกข้าพเจ้า พวกเขาต้องการทราบว่าชื่อหมู่บ้านของพวกเขานั้นปรากฏอยู่บนแผนที่แล้ว

โลว์แมกซ์ พระองค์ทรงบอกได้ไหมว่า ทรงทำอะไรกับแผนที่

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ข้าพเจ้าจะดูว่าพื้นที่ใดสามารถพัฒนาสร้างเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำขนาดเล็กได้บ้าง จากนั้นก็จะวงกลมทำเครื่องหมาย แล้วข้าพเจ้าก็จะส่งวิศวกรเข้าไปสำรวจพื้นที่

โลว์แมกซ์ ทำไมพระองค์จึงทรงมีเครื่องมือสื่อสารเหล่านี้

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไว้ติดต่อสื่อสาร คุณก็รู้ใช่ไหมว่าวิทยุพวกนี้มีไว้สำหรับการติดต่อสื่อสาร และข้าพเจ้าก็ไม่มีโทรทัศน์

โลว์แมกซ์ ได้ข่าวมาว่าวิทยุเหล่านี้คือเครือข่ายหน่วยข่าวกรองส่วนพระองค์

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ข้าพเจ้าว่าไม่ถึงกับเป็นเครือข่ายข่าวกรอง (ทรงพระสรวล) บางคราวมันมีประโยชน์มากทีเดียว บางครั้งคุณได้ทราบข่าวสารเกี่ยวกับภัยพิบัติเข้าถล่มที่ใดที่หนึ่ง และคุณก็จะสามารถเข้าไปช่วยเหลือพวกเขาได้อย่างรวดเร็วทันที เพราะความเร็วนับเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุด เรียกได้ว่าข้าพเจ้าเปิดรับข่าวสารจากโทรเลขแล้วก็วิทยุเหล่านี้ เรื่องส่วนใหญ่ที่คุณได้ยินตอนนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับข้าพเจ้าหรอก (ทรงแย้มพระสรวล) บางครั้งก็เป็นข่าวคดีฆาตกรรม

บางครั้งข้าพเจ้าก็จะได้ข่าวการจับกุมผู้ค้าเฮโรอีน และอีกอย่างมันก็ดีกว่ารับฟังทางโทรทัศน์

โลว์แมกซ์ ขณะที่พระองค์ทรงประทับอยู่ที่นี่ (ห้องทรงงาน) ตามลำพังหลายๆ ชั่วโมงทุกเย็น เพื่อทรงศึกษาแผนที่หรือทรงฟังวิทยุ เป็นเพราะพระองค์ทรงชอบอยู่คนเดียว หรือพระองค์ทรงต้องการเวลาส่วนตัวหลังจากต้องทรงอยู่ในที่สาธารณะที่ข้างนอกนั้นโดยตลอด

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (ทรงนิ่งและครุ่นคิดสักครู่) ช่างเป็นคำถามที่ไม่อาจตอบได้ในหลายทาง ข้าพเจ้าไม่ได้ชอบที่จะอยู่ตามลำพัง และข้าพเจ้ามีงานที่จะต้องทำ ดังนั้นข้าพเจ้าเลยมาทำงาน เวลาข้าพเจ้าทำงานก็คือต้องมีใจจดจ่อและความสงบ ซึ่งจะช่วยให้ความคิดปลอดโปร่ง

เป็นหนทางที่จะได้เตรียมตนเองให้สามารถเผชิญหน้ากับสถานการณ์ใดๆ ก็ตามที่จะต้องทำ ข้าพเจ้ารวบรวมข่าวสารจากการฟัง ข้าพเจ้ารวบรวมข้อมูลจากการศึกษา แผนที่ การอ่าน หรือการคิดใคร่ครวญ ดังนั้นเมื่อถึงเวลาอันเหมาะสม ข้าพเจ้าก็จะมีเครื่องมือพร้อมอยู่ในหัว

โลว์แมกซ์ พระองค์ทรงทำอย่างไรในการที่จะยึดมั่นคำสอนของพระพุทธศาสนาที่เน้นย้ำไม่ให้ฆ่าสัตว์ตัดชีวิต ในขณะที่ทรงดำรงตำแหน่งพระประมุขแห่งจอมทัพ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (ทรงพยักพระพักตร์เป็นเชิงเข้าพระทัยในคำถาม)

นั่นค่อนข้างเป็นปัญหา เป็นปัญหา...เวลาทหารนายหนึ่งถือปืน ปืนนั้นย่อมหมายมุ่งที่จะฟาดฟันใส่ศัตรูซึ่งมีชีวิต แต่หากถือปืนด้วยเจตนาจะปกป้องประเทศ รักษาชาติบ้านเมือง ก็ไม่ถือว่าเขาได้กระทำบาป และแม้หากต้องเผชิญหน้ากันแล้วคนคนนั้นคือศัตรู เมื่อต้องยิง ทหารนายนั้นก็ต้องยิง เพราะอะไร เพราะว่าเขามุ่งปกปักรักษาประเทศชาติและศาสนา ถ้าศัตรูมา ประเทศสูญ โดนทำลาย ไม่มีศาสนา ก็ย่อมไม่เป็นการดีแน่นอน

...ทั้งหมดนี้เป็นเนื้อหาบางช่วงบางตอนที่กองบรรณาธิการนำมาแปลเพื่อให้ประชาชนคนไทยที่ยังไม่ได้ดูสารคดีชุดนี้ได้ซาบซึ้งในพระปรีชาญาณและความเป็นพระมหากษัตริย์ผู้เป็นจิตวิญญาณแห่งแผ่นดิน