ไม้ประดับและการออกแบบงานด้านภูมิทัศน์

ไปเยือน จ.ขอนแก่น ต้นเดือน ก.ย.นี้ หลังจากประชุมงานร่วมกับคณะกรรมการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ของมหาวิทยาลัยขอนแก่น

โดย..ม.ล.จารุพันธ์ ทองแถม

ไปเยือน จ.ขอนแก่น ต้นเดือน ก.ย.นี้ หลังจากประชุมงานร่วมกับคณะกรรมการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยแล้ว หลังอาหารค่ำ อ.วารินทร์ โทร.มาชวนให้ไปชมสวน ซึ่งมีเฟินและบรอมีเลียดเป็นองค์ประกอบหลัก ผู้เขียนรู้สึกสนใจมากจึงตอบตกลงและนัดหมายกันไปดูบ้าน ซึ่งตั้งอยู่ในละแวกของผู้มีฐานะดี แต่มีใจรักไม้ดอกไม้ประดับอย่างแท้จริง แต่ที่สนใจยิ่งกว่านั้นคืออยากจะดูวิธีการใช้หลักการออกแบบตกแต่งภูมิทัศน์ร่วมกับไม้ใบประดับในการปรับปรุงสภาพแวดล้อมของบ้าน

*การออกแบบด้านภูมิทัศน์ช่วยประหยัดพลังงานได้อย่างไร?

การจัดสวนเป็นหนทางที่ง่ายและประหยัดที่สุดในการปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้พลังงานแก่ตัวอาคารบ้านเรือน นอกจากนี้ ยังช่วยทำให้ตัวบ้านซึ่งเป็นตึกคอนกรีตและรั้วเหล็กดูอ่อนโยน และมีความเป็นป่าเขตร้อนเกิดขึ้นทั้งในเขตหน้าบ้าน ข้างบ้าน และหลังบ้าน นอกจากจะเพิ่มมูลค่าให้ตัวอาคารจากพันธุ์ไม้ประดับที่สมบูรณ์ได้ขนาด เป็นเสมือนฉากแบ่งเขตนั่งเล่นหน้าบ้าน ซึ่งต้องการความเป็นส่วนตัวแก่เจ้าของบ้านและครอบครัว

ทั้งไม้ยืนต้นที่มีใบสีเขียวสด เช่น ปาล์มชนิดต่างๆ เช่น ปาล์มน้ำพุ จั๋ง หมากเหลือง และเฟินต่างสกุล ต่างชนิดที่ขึ้นอยู่ในภาชนะไม้ระแนงดูเข้ากันได้ดีกับพันธุ์ไม้จากอเมริกาใต้และอเมริกาเหนือ เช่น เม็กซิโก ทิลแอนเซียขนาดเขื่อง เช่น Tillandsia Xerographica ทิลแอนเซียขนาดเล็ก เช่น T.bulbosa และ T.fasciculata ขึ้นแซมกับบรอมีเลียดที่มีใบแข็ง เช่น สกุลแอคเมีย บิลเบิกเอีย กุซแมเนีย และรีซีส์ ซึ่งแม้จะไม่มีดอกหรือสีสันแต่ประการใด แต่ก็ให้ความรู้สึกเป็นป่าเขตร้อน และน้ำซึ่งขังอยู่ตามกาบใบเป็นตัวการให้ความชุ่มชื้นแก่สวนใน จ.ขอนแก่น

การเลือกประเภทของไม้ประดับให้ถูกต้องเป็นเรื่องสำคัญเพราะมันจะให้ร่มเงา ซึ่งปกป้องผนังคอนกรีตจากแสงแดด ซึ่งรุนแรงมากในช่วงฤดูร้อนมิใช่ในฤดูฝน ขณะที่พวกเรากำลังเดินชมสวนโดยอาศัยแสงสว่างจากไฟฉาย ซึ่งเจ้าของบ้านกรุณาฉายนำพาเราชมสวน

ร่มเงาของไม้ยืนต้นและไม้ประดับช่วยปรับสภาพทั้งนอกและในบ้านให้สบายน่าอยู่ยิ่งขึ้น นอกจากนั้น ยังช่วยลดความต้องการในการใช้เครื่องปรับอากาศลงได้ไม่น้อย

ไม้ยืนต้น เช่น ปาล์มและไทรย้อยบางชนิด ซึ่งไม่ทิ้งใบและสามารถตัดแต่งทรงพุ่มได้ง่าย ปราศจากโรคแมลง ร่มเงาต้นไม้ช่วยทำให้ลานหน้าบ้านและในบ้านดูร่มรื่นในฤดูร้อน ในขณะที่แสงแดดบางส่วนส่งลงมาได้จากการตัดแต่งกิ่งในระยะก่อนฤดูฝน ไม้พุ่มเตี้ยที่ดูแลได้ง่ายและไม้คลุมดิน เช่น เฟินกนกนารี ปีกแมลงทับ และแม้แต่มอสถูกปูรอบโคนต้นไม้ ทำให้ดูพื้นเป็นสีเขียวสดชื่นและช่วยลดความร้อนที่สะท้อนขึ้นมาจากพื้นถนน ไม้ยืนต้นและไม้พุ่ม หากวางตำแหน่งให้ถูกต้องแล้วจะช่วยลดความแรงลมและทำให้สายลมนั้นเยือกเย็นสดชื่นขึ้นแม้ในฤดูร้อน

การวางผังภูมิทัศน์ดังกล่าวอาจช่วยเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิทั้งในและรอบบ้าน ร่มเงาของไม้ยืนต้นที่สูงขึ้นไปถึงหลังคาหรือหน้าต่างจะลดอุณหภูมิภายในได้ ตั้งแต่ 612 องศาเซลเซียส ในฤดูร้อน อุณหภูมิภายนอกบ้านอาจลดลงได้ถึง 6 องศาเซลเซียส หากใช้หญ้าสนามหรือพืชคลุมดินที่เหมาะสมแทนที่จะทำถนนหรือลานคอนกรีต ความแตกต่างของอุณหภูมิดังกล่าวจะช่วยปรับความสะดวกสบายและประหยัดค่าไฟฟ้าไปได้ไม่น้อย

*ควรออกแบบภูมิทัศน์ร่วมกับการออกแบบวางผังอาคาร

บ่อยครั้งเหลือเกินที่เราไม่ค่อยคำนึงถึงงานออกแบบวางผังภูมิทัศน์จนกระทั่งก่อสร้างตัวอาคารไปแล้ว นี่เป็นความผิดพลาดซึ่งยากจะแก้ไข

การก่อสร้างอาคารดำเนินการไปแล้ว โดยสถาปนิกไม่นึกถึงความจำเป็นของการเว้นพื้นที่ทิศตะวันตก เพื่อปลูกไม้ยืนต้นบังแสงแดด ซึ่งรุนแรงมากในกรุงเทพฯ นี่ทำให้พวกเราต้องเสียพื้นที่อาคารเกือบครึ่งไปกับห้องกระจก ซึ่งปราศจากการพรางแสงแดดใดๆ ทั้งสิ้น นี่เป็นความผิดพลาดของสถาปนิกโดยแท้