แนวโน้มประชากร
เรื่อง : รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ
เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า ปัจจัยสำคัญอันเป็นที่มาของกำลังอำนาจแห่งชาติประการหนึ่ง คือ
“ประชากร” หรือประชาชนพลเมืองของประเทศ ในอดีตเมื่อกล่าวถึงเรื่องประชากร คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงเรื่องปริมาณหรือจำนวนของประชากร โดยเฉพาะอย่างยิ่งกำลังพลซึ่งเป็นปัจจัยกำลังอำนาจในการรักษาไว้ซึ่งความมั่นคงของชาติ ต่อมาเมื่อสังคมมีวิวัฒนาการเป็นสังคมเกษตรกรรม จำนวนประชากรมีความสำคัญในฐานะที่เป็นปัจจัยกำหนดกำลังอำนาจในด้านการผลิตแนวความคิดที่ให้ความสำคัญกับปริมาณของประชากรในฐานะที่มาแห่งอำนาจนี้ เป็นพลังผลักดันให้ยุโรปในช่วง 2 ศตวรรษที่แล้วมา สามารถขยายความเจริญทางด้านอุตสาหกรรม ตลอดจนสามารถแผ่ขยายอิทธิพลและกำลังอำนาจทางทหาร ทางการเมือง และทางวัฒนธรรมด้วย อาจกล่าวอีกนัยหนึ่งได้ว่า แนวคิดที่เน้นเรื่องปริมาณประชากรเป็นแนวคิดหลักที่ได้รับการยอมรับกันทั่วไปในยุคที่ลัทธิพาณิชย์นิยมรุ่งเรือง มีการแสวงหาอาณานิคมทางด้านเศรษฐกิจและการเมือง
อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา แนวความคิดเริ่มเปลี่ยนไป วิถีทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม ยุทธวิธีทางการทำสงครามก็เปลี่ยนไปจากเดิมมาก ตลอดจนได้มีการนำวิทยาการและเทคโนโลยีต่างๆ มาใช้ในการผลิตและการดำเนินชีวิตประจำวันมากขึ้น นอกจากนี้ภาวการณ์ทางประชากรได้เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เป็นผลให้ประชากรโลกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ และในหลายประเทศโดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศกำลังพัฒนา การมีประชากรเป็นจำนวนมากกลับเป็นการบั่นทอนกำลังอำนาจของชาติ เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาในทุกด้าน รวมทั้งเป็นปัจจัยที่ก่อให้เกิดปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองและความไม่สงบเรียบร้อยภายในประเทศ*
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวข้างต้น เป็นผลทำให้แนวความคิดเริ่มเปลี่ยนแปลงไป
“ประชากร” จึงมิใช่เป็นเรื่องของปริมาณเท่านั้น แต่มีมิติด้านคุณภาพร่วมอยู่ด้วย คุณภาพของประชากรในที่นี้ หมายถึง การที่ประชากรมีสุขภาพ มีการศึกษาอบรมที่ดี สามารถประกอบอาชีพที่สอดคล้องกับความปรารถนาและศักยภาพของตน มีผลิตภาพสูง มีฐานะทางเศรษฐกิจที่มั่นคง รวมทั้งมีคุณธรรมด้วย ยิ่งในปัจจุบันวิทยากรและเทคโนโลยีเข้ามาแทรกอยู่ในทุกส่วนของการดำเนินชีวิต กระแสโลกาภิวัตน์เชื่อมโยงระบบทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และการทหาร ของประเทศต่างๆ เข้าด้วยกัน ระบบการค้าและตลาดแรงงานมีขอบเขตกว้างขวาง มีการแข่งขันกันสูง การพัฒนาอย่างมั่นคงและยั่งยืนทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง การทหาร จึงต้องอาศัยประชากรที่มีคุณภาพสูงสำหรับคอลัมน์ 100 ปี ปรีดิ์เปรม ในปีนี้จึงมุ่งเน้นการนำเสนอภาพของประชากรไทยด้านแนวโน้มและประเด็นท้าทายด้านคุณภาพประชากรตั้งแต่เกิดจนกระทั่งบั้นปลายของชีวิต รวมทั้งนำเสนอข้อคิดต่างๆ ในการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพของประชากร เพื่อให้ประชากรมีชีวิตที่ยืนยาวอย่างอยู่ดีมีสุข ทั้งนี้จะได้มีการเชิญผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาประชากรศาสตร์และศาสตร์ที่เกี่ยวข้องมาร่วมนำเสนอข้อมูลและข้อคิดเห็นในหลากหลายทัศนะ โดยในสัปดาห์หน้าจะเริ่มด้วยการวางแผนหรือเตรียมการก่อนสร้างครอบครัว ซึ่งเป็นประเด็นที่สำคัญยิ่งต่อการวางรากฐานการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชากร
