คุณค่าแห่งพระวินัย...ที่ชาวพุทธควรเข้าใจ (ตอน ๔)

ปุจฉา : นมัสการพระอาจารย์อารยะวังโส

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ปุจฉา : นมัสการพระอาจารย์อารยะวังโส

ได้อ่านธรรมส่องโลกในเรื่องที่เกี่ยวกับการบัญญัติวินัยว่าด้วยเรื่องการลักทรัพย์ ถึงขั้นปาราชิก คือ ขาดจากความเป็นพระสงฆ์ และท่านอาจารย์เทียบเคียงให้เห็นคุณประโยชน์ของการบัญญัติวินัยหรือศีลไว้อย่างแข็งแรงของพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะการไม่ปล่อยให้พระสงฆ์ประพฤติออกนอกกรอบความเป็นสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า อ่านแล้วได้สาระความรู้อย่างยิ่งในสิกขาบทที่ ๒ จากจำนวน ๔ สิกขาบทของโทษปาราชิก

จึงใคร่ขอให้ท่านอาจารย์แสดงความสำคัญในเนื้อหาสาระอีก ๓ สิกขาบท ว่ามีความสัมพันธ์กันอย่างไร มีสาระที่จะนำมาใช้ประโยชน์กับการบริหารประเทศอย่างไรบ้าง หากไม่เป็นการรบกวน ขอพระอาจารย์ช่วยเขียนตอบให้ด้วย ผ่านคอลัมน์ธรรมส่องโลก เพื่อการศึกษาของชาวพุทธที่ควรรู้
นมัสการด้วยความเคารพยิ่ง
ศรัทธาธรรมส่องโลก

วิสัชนา :

ขนฺติ ปรมํ ตโป ตีติกฺขา   นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา

น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี  สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต

สพฺพปาปสฺส อกรณํ   กุสลสฺสูปสมฺปทา

สจิตฺตปริโยทปนํ   เอตํ พุทฺธานสาสนํ

อนูปวาโท อนูปฆาโต   ปาฏิโมกเข จ สังวโร

มตฺตญฺญุตา จะ ภตฺตสฺมิ ํ  ปนฺตญฺจ สยนาสนํ

อธิจิตฺเต จ อาโยโค   เอตํ พุทฺธานสาสนํ

แปลความว่า  ขันติ คือความอดทนอดกลั้น เป็นเครื่องเผากิเลสอย่างยิ่ง พระพุทธเจ้าทั้งหลาย ทรงตรัสสรรเสริญว่า พระนิพพานเป็นธรรมอันยิ่ง

การไม่ทำบาปทั้งปวง การทำกุศลให้ถึงพร้อม การทำจิตให้บริสุทธิ์

นี่คือคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ผู้เข้าไปทำร้ายผู้อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิตเลย ผู้เข้าไปเบียดเบียนผู้อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะเลย ความสำรวมในปาติโมกข์ การบริโภคหรือขบฉันแต่พอประมาณ การดำรงอยู่ในที่เงียบสงัด และการทำจิตให้บริสุทธิ์ นี่คือคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

จากพระโอวาทปาฏิโมกข์ที่อัญเชิญขึ้นมากล่าวบูชา ด้วยพระพุทธพจน์ที่เปล่งจากพระโอษฐ์ของพระองค์ หากได้พิจารณาให้ลึกซึ้ง ก็จะพบความละเอียด ที่นำไปสู่การจัดรูปแบบของ พระจตุรปาริสุทธิศีล ตลอดจนจะเห็นการกระจายความเชื่อมโยง และมีความสัมพันธ์กับหมวดอธิศีลในอริยมรรค ซึ่งมีองค์ธรรมที่ ๔๕๖ ปรากฏอยู่ ซึ่งสามารถเห็นความเจริญเติบโตของพระวินัยหรือศีลระดับวินัยในพระพุทธศาสนา ซึ่งมีพระประสงค์ทรงบัญญัติวินัย เพื่อจัดระบบระเบียบพฤติกรรมของพระสงฆ์สาวก ที่มุ่งตรงสู่ความเป็น “อริยบุคคล” ในรูปของ “อริยสงฆ์” ที่จะต้องยอมรับหลัก “อริยวินัย” ที่ปรากฏอยู่ในรูปของพระจตุรปาริสุทธิศีล อันสืบเนื่องมาจากต้นกำเนิด ได้แก่ พระโอวาทปาฏิโมกข์ ทั้งนี้เพื่อจะได้นำไปศึกษาปฏิบัติให้เกิดประโยชน์สูงสุด ตามจุดมุ่งหมายของการศึกษาปฏิบัติในพระพุทธศาสนา

ในขณะเดียวกัน หากไล่เรียงสอบสวนสาวสืบไปหารากแก้วของอริยวินัย ซึ่งมาจาก อนาคาริยวินัย หรือวินัยของผู้ละออกจากบ้านเรือน ก็ต้องกลับเข้าไปพิจารณาดูอาชีวัฏฐมกศีล หรือศีลอันมีสัมมาอาชีวะเป็นที่ ๘ (สัมมาวาจา = วจีกรรม ๔ + สัมมากัมมันโต = กายกรรม ๓ + สัมมาอาชีโว) ก็จะพบความละเอียดขององค์ธรรมในรูปวินัย ที่มุ่งเน้นสู่กระบวนการปฏิบัติชอบ สุจริต ปราศจากความเศร้าหมอง อันสืบเนื่องมาจากอาคาริยวินัย (คิหิวินัย) หรือวินัยของผู้ครองเรือน ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ในสิงคาลกสูตร โดยมีสาระสำคัญอยู่ที่ การเว้นอคติ ๔ การไม่เสพอบายมุข ๖ และความสัมพันธ์ในทิศทั้ง ๖ ซึ่งเป็นรูปแบบวินัยขั้นศีล ในหมู่ผู้ครองเรือนหรือคฤหัสถ์ ที่น่าสนใจเพื่อพิจารณาให้เข้าถึง ประโยชน์ที่เกิดขึ้นในสังคมของคฤหัสถ์ ซึ่งมีรากฐานมาจากหลักกรรมบถสิบ ซึ่งลงในรายการศีลในรูปกรรมบถ อันได้แก่ กายกรรม ๓ และวจีกรรม ๔ นั่นเอง โดยพระพุทธศาสนาได้ขยายความไปสู่สองส่วนของกรรมบถ ได้แก่ กุศลกรรมบถ และ อกุศลกรรมบถ ที่มีข้างละ ๑๐ เหมือนกัน ในรูปของกายกรรม ๓ วจีกรรม ๔ (ฝ่ายศีล) และมโนกรรม ๓ (ฝ่ายธรรม) ซึ่งมีรากฐานเบื้องต้นมาจากหลักครุธรรมของชาวโลก (ในชมพูทวีป) ซึ่งมีข้อฝึกหัดความประพฤติ ๕ อย่าง ดังที่กล่าวมา