ป่าไม้ ไม้ป่า

โดย...พรเทพ เฮง [email protected]

 เคยอ่านนวนิยายขนาดยาวแนวนักบู๊ลูกผู้ชายพนักงานป่าไม้ ผู้รักษาป่าไม้ของชาติ ที่ต้องต่อสู้กับความอยุติธรรม การดูถูกเหยียดหยาม การแบ่งชั้นวรรณะทางสังคม โดยที่พระเอกได้รับการสอนสั่งจากหลวงตาให้ยึดมั่นในความดี และความรักระหว่างเพื่อนต่อเพื่อน ที่เรียกได้ว่าเพื่อนแท้ นำพาให้เขาต่อสู้กับอุปสรรคนานา ไม่ว่าจะเป็นการงานหรือความรัก

 เสือ กลิ่นสัก จากนวนิยาย “ร้อยป่า” บทประพันธ์ของ อรชร และพันธุ์ บางกอก ยังคงอยู่ในหัวใจนักอ่านและเป็นแรงบันดาลใจให้คนที่เติบโตมาในยุคครึ่งศตวรรษที่แล้ว มีแรงบันดาลใจในการเรียนวนศาสตร์ไม่มากก็น้อย

 “ร้อยป่า” จึงเป็นตัวแทนของภาพป่าไม้ในประเทศไทยยุคที่ยังมีการสัมปทานและเก็บค่าภาคหลวงในยุคที่อุตสาหกรรมป่าไม้เฟื่องฟูเป็นสินค้าส่งออกชั้นดีของประเทศไทย ก่อนที่จะมีการปิดป่า

 ประเทศไทยมีการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรป่าไม้อย่างต่อเนื่อง ทำให้พื้นที่ป่าลดลงอย่างรวดเร็ว จากปี 2504 มีพื้นที่ป่า 171 ล้านไร่ หรือคิดเป็นร้อยละ 53.3 ของพื้นที่ทั้งประเทศ มาในปี 2552 เหลือพื้นที่ป่า 107.6 ล้านไร่ หรือคิดเป็นร้อยละ 33.6 ของพื้นที่ทั้งหมด

 จากการสำรวจของกรมป่าไม้ในปี 2552 พบว่ามีพื้นที่ป่าถูกบุกรุกถึง 19,605 ไร่ จำแนกเป็นพื้นที่ป่าที่ถูกบุกรุกใหม่ 17,221 ไร่ และพื้นที่ป่าที่ถูกบุกรุกเดิม 2,384 ไร่ มูลค่าความเสียหายรวมทั้งสิ้น 1,319 ล้านบาท ซึ่งเป็นกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ปี 2553

 นอกจากนี้ ในพื้นที่อนุรักษ์ที่มีพื้นที่ 64.8 ล้านไร่ มีการบุกรุกพื้นที่กว่า 22,676 ไร่ และจากการสำรวจการครอบครองพื้นที่ป่าอนุรักษ์ปี 2541-2551 ของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พบว่าพื้นที่ป่าอนุรักษ์มีราษฎรเข้าไปครอบครองเพื่ออยู่อาศัย 2.2 ล้านไร่

 ในเดือน ม.ค. 2558 มีรายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์แนวทางการศึกษารูปแบบและการดำเนินการของพันธบัตรป่าไม้สำหรับประเทศไทย โดยมูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย สนับสนุนการวิจัยโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ภายใต้ชุดโครงการพัฒนาความรู้และยุทธศาสตร์ความตกลงพหุภาคีด้านสิ่งแวดล้อม

 ผ่านไป 2 ปีกว่า กระบวนการขับเคลื่อนให้พันธบัตรป่าไม้เป็นความจริงก็ยังไม่เสร็จสิ้นสมบูรณ์ มีปัญหาและอุปสรรคมากมาย แต่ก็ยังต่อสู้เพื่อให้บรรลุสู่การปฏิบัติให้ได้

 พันธบัตรป่าไม้เป็นเครื่องมือในการระดมทุนในตลาดเงินจากภาคส่วนต่างๆ ตามหลักการ PES (Payment for Environmental Service) เพื่อให้ประเทศมีทรัพยากรเพียงพอในการรักษาพื้นที่ป่าไม้ โดยประชาชนที่ได้ประโยชน์จากป่าหรือระบบนิเวศจะต้องเป็นผู้ร่วมรับผิดชอบค่าใช้จ่ายด้วย ซึ่งต้องมีการจัดเก็บรายได้เพื่อนำมาจ่ายค่าตอบแทนให้กับผู้ซื้อพันธบัตร และมีองค์กรในการบริหารจัดการอย่างเหมาะสม รวมถึงการกำหนดกิจกรรมในการสนับสนุนด้านการอนุรักษ์ป่าไม้

 การออกพันธบัตรป่าไม้เพื่อนำไปใช้ในการฟื้นฟูและป้องกันพื้นที่ป่าของประเทศ โดยการศึกษาประโยชน์ที่พึงได้รับจากป่าไม้และระบบนิเวศป่าโดยประมาณการเป็นมูลค่าเบื้องต้น และศึกษารูปแบบและแนวทางการดำเนินการของพันธบัตรป่าไม้สำหรับประเทศไทย และปัจจัยที่ช่วยส่งเสริมหรืออุปสรรคในการออกพันธบัตรป่าไม้ เพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้อย่างยั่งยืนต่อไป