BLISS หุ่นยนต์เพื่อเด็กออทิสติก

โดย...วันพรรษา อภิรัฐนานนท์ ภาพ : ทวีชัย ธวัชปกรณ์

เมื่อต้นปีที่ผ่านมา (เม.ย. 2559) หุ่นยนต์เพื่อเด็กออทิสติก(BLISS) คว้ารางวัลชนะเลิศ Entrepreneurial Journe ในงาน Starup Thailand 2016  และเป็นตัวแทนมหาวิทยาลัยพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) เข้าประกวดในงาน VT Knowledge Works ที่สหรัฐอเมริกา (20 ส.ค. 2559) คว้ารางวัล Gold Award และ Ergonomic Award ใน Technology Category จากการประกวด Student Innovation Challenge 2016 (International Convention on Rehabilitation Engineering & Assistive Technology)

นอกจากนี้ ยังคว้ารางวัลชนะเลิศการแข่งขันประกวดนวัตกรรมสร้างสรรค์เพื่อผู้พิการของ สวท. (26 ส.ค. 2559) รวมทั้งรางวัลรองชนะเลิศ การแข่งขันประกวดหุ่นยนต์ทางการแพทย์ (i-MEDBOT 2016) ของศูนย์ความเป็นเลิศด้านชีววิทยาศาสตร์ (TCELS) (10 ก.ย. 2559) ล่าสุดได้รับเงินทุนวิจัยต่อยอดงานวิจัยเชิงพานิชย์จากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ รวมทั้งได้รับรางวัลโครงการเทคโนโลยีสารสนเทศที่มีผลงานดีเด่น “เจ้าฟ้าไอที รัตนราชสุดา สารสนเทศ” ด้วย

ผช.ศ.ดร.บุญเสริม แก้วกำเหนิดพงษ์  อาจารย์ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ หลักสูตรวิศวกรรมชีวภาพ เจ้าของโครงการฯ และเศรษฐพล สันตติวงศ์ไชย หนึ่งในทีมพัฒนาฯ เล่าถึงจุดเริ่มต้นว่า โครงการฯ ได้ก้าวข้ามข้อจำกัดของเด็กออทิสติกซึ่งบกพร่องด้านการปฏิสัมพันธ์และการเรียนรู้  ทำการพัฒนาหุ่นยนต์เพื่อการเรียนรู้ที่เหมาะสม

 “เราพบว่ามีงานวิจัยจากสหราชอาณาจักรที่ใช้หุ่นยนต์มาช่วยเสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก  ก็เลยคิดว่าถ้ามีหุ่นยนต์มาช่วยในประเทศไทยบ้างก็คงดี”

ผช.ศ.ดร.บุญเสริม เริ่มต้นงานวิจัยในปี 2556 โดยมีกุมารแพทย์ รศ.พญ.นิชรา เรืองดารกานนท์ โรงพยาบาลรามาธิบดี และ พญ.ชดาพิมพ์ เผ่าสวัสดิ์ จากสถาบันราชานุกูลเป็นที่ปรึกษาโครงการ โครงการได้พัฒนาเทคโนโลยีหุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติเพื่อการแพทย์เสร็จในปี 2558 ทดสอบเบื้องต้นที่โรงพยาบาลรามาธิบดี กิจกรรมหลักคือเกมจับคู่ภาพ

การจับคู่ภาพเป็นการเรียนรู้คำศัพท์กับสิ่งที่อยู่ในภาพ ปรากฏว่าเด็กให้ความสนใจร่วมทำกิจกรรมอย่างดี  ผู้ปกครองส่วนใหญ่เห็นว่าเด็กสนใจหุ่นยนต์ BLISS มากกว่าของเล่นอื่น และมีแนวโน้นที่จะช่วยผู้ปกครองสอนเด็กได้ง่ายขึ้น  ด้านแพทย์ให้ความเห็นว่า เด็กบางคนแสดงให้เห็นพัฒนาการที่ดีกว่าเวลาทำกิจกรรมตามโปรแกรมบำบัดปกติ  และมีการสร้างกลยุทธ์เพื่อให้ทำกิจกรรมได้ดีขึ้น หุ่นยนต์นี้น่าจะเป็นเครื่องมือช่วยค้นหาศักยภาพเด็กได้

ปัจจุบันโครงการได้รับความช่วยเหลือจากหลายฝ่าย เช่น TCELS ซึ่งช่วยทำโมเดลธุรกิจ เดินหน้านวัตกรรมส่งเสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก ทั้งนี้กลุ่มอาการออทิสติกในปัจจุบันยังไม่มีวิธีการรักษาที่แน่ชัด การบำบัดทำในหลายรูปแบบ

“ผู้ป่วยมีจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ ตรงกันข้ามกับผู้เชี่ยวชาญในการบำบัดที่มีจำนวนน้อย  นำมาซึ่งแนวคิดในการนำเทคโนโลยีหุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติเข้ามาช่วยแก้ปัญหา”

ทั้งนี้ เป็นไปภายใต้หลักการปฏิสัมพันธ์ในเด็กออทิสติก ให้ผู้ป่วยเรียนรู้ความรู้ตามระดับพัฒนาการพร้อมการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นผ่านการเล่นเกมกิจกรรมบำบัด เรียนรู้การควบคุมตนเองในสังคมผ่านกฎกติกาของเกม หุ่นยนต์จะไม่แสดงพฤติกรรมหรืออารมณ์เชิงลบ แต่จะใช้หลักการเสริมกำลังเชิงบวก (Reinforcement Strategy) แทน โดยหุ่นยนต์ยังช่วยเก็บข้อมูลพัฒนาการด้านสังคม เพื่อปรับกิจกรรมให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายด้วย

อย่างไรก็ตาม อาการกลุ่มอาการออทิซึมมีความหลากหลาย หากหุ่นยนต์มีความฉลาดมากขึ้น เรียนรู้ที่จะตอบสนองอัตโนมัติ สามารถตรวจจับการปฏิสัมพันธ์และแนวโน้มอารมณ์ของผู้ป่วยได้เอง ก็สามารถใช้เป็นเครื่องช่วยให้ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลสามารถดำเนินกิจกรรมบำบัดที่บ้านได้อีกทางหนึ่ง

“แนวโน้มคือการออกแบบกิจกรรมบำบัดให้ผู้ป่วยได้ฝึกกับหุ่นยนต์อย่างต่อเนื่องที่บ้าน หุ่นยนต์จัดเก็บข้อมูล แล้วส่งข้อมูลมายังเซิร์ฟเวอร์ ผู้เชี่ยวชาญเข้าถึงข้อมูลและปรับกิจกรรมบำบัดให้เหมาะสมได้ในทันทีนั้นหรือในครั้งต่อไป”