รอคนเห็นข้า... โรฮีนจา ค่าคือคน

โดย...สมแขก ภาพ : ประสาท นิรันดรประเสริฐ

เรื่องราวของชาวโรฮีนจา ซึ่งเป็นชนกลุ่มน้อยในเมียนมา ชาวโลกรู้จักพวกเขาในนามประชากรที่ไม่เป็นที่ต้องการ เพราะไม่ว่าพวกเขาจะไปที่ไหนต่างก็ถูกผลักดันออกมาเสมอ เรื่องราวของชีวิตของกลุ่มคนเหล่านี้ที่ต้องอยู่อย่างผู้อาศัยในบ้านเกิดเมืองนอน ต้องรอนแรมหลบหนีจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งไม่เคยสิ้นสุด ด้วยหวังว่าจะพบที่ที่พวกเขาได้รับการยอมรับ ทว่ายิ่งหนีก็ยิ่งเหมือนพันธนาการตัวเองและพวกพ้องให้อยู่กับบ่วงของการหนีไม่มีที่สิ้นสุด

ศิลปินหลายคนถ่ายทอดเรื่องราวเพื่อสื่อความหมายของการเดินทางของชาวโรฮีนจา ให้ผู้ชมค้นหาคำตอบว่าโรฮีนจาเป็นใคร เหตุใดคนกลุ่มนี้จึงดั้นด้นล่องเรือเสี่ยงภัยออกจากแผ่นดินในบ้านเกิดเพื่อหาเป้าหมายที่วาดหวังว่าจะดีกว่า และเหตุใดพวกเขาจึงไม่เป็นที่ต้องการ “ประสาท นิรันดรประเสริฐ” หรือ “ตู่” หนึ่งในศิลปินภาพพิมพ์แกะไม้ระดับแถวหน้าที่สร้างสรรค์งานศิลปะรับใช้สังคมมาอย่างต่อเนื่อง

ผลงานของศิลปินผู้นี้มีความโดดเด่น และสอดรับต่อการเคลื่อนไหวของภาคประชาชนในพื้นที่ต่างๆ ผลงานของศิลปินคนนี้สามารถสื่อสารแทนคำพูดของคนนับล้านนับแสนได้ด้วยภาพเพียงภาพเดียว อย่างเช่นนิทรรศการ “จักรยานเร่วาดทะเลสองฝั่ง” ซึ่งว่าด้วยเรื่องความหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ ที่เขาหอบเอาผลงานทั้งหมดไปจัดแสดงที่ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา และ จ.นราธิวาส หลังจากเสร็จสิ้นนิทรรศการในกรุงเทพฯ และไม่ผิดหวัง ชิ้นงานได้ทำงานตามหน้าที่ของมันได้อย่างดี

ล่าสุด ประสาท พร้อมเพื่อนศิลปินได้เดินทางไปในเมืองทวาย ประเทศเมียนมา โดยเมืองทวายเป็นพื้นที่ซึ่งคลื่นแห่งการพัฒนากำลังถาโถมเข้าใส่วิถีชีวิตอันเรียบง่ายของประชาชนบนเมืองชายฝั่งแห่งนี้ ชะตากรรมของผู้คนชาวทวายไม่ต่างจากประชาชนสองฝั่งทะเลไทย คือเขาเหล่านี้กำลังต่อสู้ดิ้นรนเพื่อปกป้องทรัพยากรในบ้านเกิดเมืองนอนอย่างไม่ลดละ และการเดินทางครั้งนี้ สร้างแรงบันดาลใจและชิ้นงานภาพพิมพ์แกะไม้ 1 ชุดใหญ่ ตกตะกอนจากสิ่งที่เห็น นำเสนอเป็นนิทรรศการ “โรฮิงญา ค่า คือคน I’m Human (Ro-hing-gya)” ซึ่งได้ฤกษ์เปิดงานในคืน Galleries Night เมื่อวันที่ 4 ก.พ.ที่ผ่านมา โดยนิทรรศการนี้นำเสนอเหตุการณ์ผู้อพยพชาวโรฮีนจาที่แสนโหดร้ายและยากลำบาก ผ่านผลงานภาพพิมพ์แกะไม้ในแบบที่เขาถนัด

“ช่วงระยะสองสามปีที่ผ่านมา มีเหตุการณ์ผู้อพยพจำนวนมากจากดินแดนฝั่งตะวันตกของพม่า ผ่านทางทะเลมายังไทยไปถึงมาเลเซีย พวกเขาหลบหนีจากการถูกข่มเหงรังแก เหตุการณ์รุนแรง เข่นฆ่าสังหาร และความอดอยากจากการถูกกีดกันในการใช้ชีวิต ซ้ำร้าย การอพยพเพื่อไปสู่หนทางรอดไม่ราบรื่น พวกเขาต้องเผชิญกับการถูกกีดกัน การหลอกลวง เรียกค่าไถ่จากกลุ่มมาเฟียค้ามนุษย์ และความตายของพวกเขาคือสุดท้ายปลายทางสันติภาพที่พวกเขาแสวงหา

“เรื่องราวเหล่านี้สะเทือนใจผมจนไม่อาจนิ่งดูดายได้ ในฐานะคนทำศิลปะจึงขอบันทึกไว้เป็นผลงานภาพพิมพ์แกะไม้ จารึกประวัติศาสตร์ว่ามีชาวโรฮีนจาได้รับการกระทำที่เลวร้ายจากเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน ในยุคที่ความเจริญก้าวไปมากแล้ว แต่ชะตากรรมที่ได้รับเหมือนพวกเขาไม่ใช่คน” เจ้าของผลงาน โรฮิงญา ค่า คือคน บอกสิ่งที่อยู่ในใจ

ภาพโทนขาวดำย้ำอารมณ์ความรู้สึกโดดเดี่ยวที่โรฮีนจาต้องเผชิญ สายตาที่มองเขม็งมายังผู้ชมภาพราวตั้งคำถามถึงสิทธิความเป็นมนุษย์ที่พวกเขาควรได้รับจากโลกใบนี้ มนุษย์ผู้มีสุขทุกข์สมหวังผิดหวังปะปนไป แต่เหตุใดพวกเขาจึงมีทางเลือกเพียงแค่ต้องเอาตัวรอด หลายภาพสื่อถึงผู้รอดชีวิตที่เบื้องหลังเป็นความตาย

อารมณ์และความรู้สึกของผู้ชมอาจแตกต่างไปตามประสบการณ์ที่เคยมีต่อเหตุการณ์และชาวโรฮีนจา แต่สิ่งที่สะกิดสำนึกเบื้องต้นของผู้เขียน ณ ขณะนั้นคือ ต่อให้เขาเป็นคนที่โลกไม่ต้องการ แต่เขาก็คือคนที่หนึ่งชีวิตมีค่าเท่ากัน

ภายในนิทรรศการนอกจากจะได้ดูผลงานแล้ว ศิลปินยังจัดเวิร์กช็อปภาพพิมพ์แกะไม้ ซึ่งทางแกลเลอรี่มีอุปกรณ์ให้พร้อม จะลองไปแกะไม้เองหรือนำเสื้อยืดไปพิมพ์ภาพก็ได้ ค้นหาคุณ (ข้า) ความเป็นคน ผ่านนิทรรศการที่สะท้อนความเป็นไปของเพื่อนมนุษย์ โรฮิงญา ค่า คือคน I’m Human (Ro-hing-gya) ณรีเบล อาร์ต สเปซ (Rebel Art Space) 10/5 สุขุมวิท 67 บีทีเอสพระโขนง ตั้งแต่วันที่ 4-28 ก.พ. 2560 โทร. 08-1666-8383