มหานคร

โดย...พรเทพ เฮง

เมืองใหญ่อันดับ 1 ในระดับเมืองหลวงของประเทศที่มีความเจริญรุ่งเรืองของปัจจุบันดำเนินอยู่ และอนาคตอันสดใสที่คาดหวังรออยู่ รวมถึงการเก็บรักษาหรืออนุรักษ์อดีตด้วยความภาคภูมิใจให้คงอยู่เพื่อเป็นมรดกทางศิลปวัฒนธรมให้กับคนรุ่นหลัง เป็นเรื่องที่ซับซ้อนและยากยิ่งนักในการดำเนินจัดการ

มหานคร (Metropolitan) จึงเป็นโจทย์ที่กำลังอยู่บนทางแยกของความเปลี่ยนแปลงในโลกของเทคโนโลยีที่เดินก้าวมาถึงยุค 4.0

เวอร์เนอร์ แซด. ไฮร์ช ในฐานะนักเศรษฐศาสตร์ที่มีชื่อเสียง ได้เขียนถึงการพิจารณากระบวนการเกิดเมืองในแง่ของกระบวนการและปัญหาของการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ในขณะที่เศรษฐกิจชนบทถูกเปลี่ยนแปลงสภาพไปสู่เศรษฐกิจเมือง

ดังนั้น กระบวนการเกิดเป็นเมืองจึงเกี่ยวข้องกับการแปลงสภาพประชากร กระบวนการผลิต และสภาพแวดล้อมทางสังคมการเมือง ของเศรษฐกิจชุมชน ซึ่งมีการกระจายตัวอย่างสม่ำเสมอบนพื้นที่ มีลักษณะการใช้แรงงานเข้มข้น และมีความเป็นปัจเจกภาพสูงไปสู่ฐานะของเศรษฐกิจเมือง ซึ่งมีการกระจุกตัวกันบนพื้นที่ค่อนข้างมาก มีความชำนาญเฉพาะอย่างในการผลิตสินค้าและการบริการสูง และมีการพึ่งพาต่อกันระหว่างภาคเอกชนและภาครัฐบาลอย่างใกล้ชิด

ที่สำคัญก็คือ เศรษฐกิจเมืองมีการพัฒนาด้านเทคโนโลยี นวัตกรรม (Innovation) และลักษณะของการประกอบการในระดับสูง

นอกจากนี้ สิ่งที่สัมพันธ์กับกระบวนการเกิดเมืองโดยเฉพาะ คือ การกระจุกตัวกันของประชาชนบนพื้นที่เพิ่มขึ้น หรือที่เรียกว่า ความหนาแน่น (Density) ซึ่งนำไปสู่ความสัมพันธ์ทางพื้นที่อย่างใกล้ชิดของผู้ประกอบการทางเศรษฐกิจ มีความสัมพันธ์ทางพื้นที่อย่างใกล้ชิด ประกอบกับความชำนาญทางการผลิตเฉพาะอย่างส่งผลให้เกิดการพึ่งพาต่อกัน ระหว่างผู้ประกอบการต่างๆ ในชุมชนเมือง ความหนาแน่นของประชากรทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนสินค้าและการบริการร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งส่งผลต่อการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานทางสังคม และการเพิ่มงบประมาณของรัฐบาล

กรุงเทพมหานครและเขตชานเมือง รวมถึงปริมณฑล เป็นอาณาบริเวณที่เป็นแบบอย่างในการพัฒนาเมืองใหญ่ของประเทศไทย เพื่อเป็นเข็มทิศในการเดินทางลัดพัฒนาความเป็นเมืองในหัวเมืองใหญ่ตามภูมิภาคต่างๆ ไม่ต้องดำเนินการตามการพัฒนาที่ผิดซ้ำซากในทุกด้านให้เสียเวลา

 มีคำกล่าวที่เป็นประโยคอมตะของ วิลาศ มณีวัติ ที่เขียนหนังสือตั้งชื่อว่า “ช่วยหยุดกรุงเทพฯ หน่อยเถอะ ผมจะลง” ในปี 2519 ซึ่งว่าไปแล้วก็ผ่านไปถึง 40 ปีเต็มแล้ว แต่กรุงเทพฯ ไม่เคยหยุด และไม่มีใครสามารถหยุดกรุงเทพฯ ได้

ด้วยความซับซ้อนของประชากรที่อพยพเข้ามาทั้งจากต่างจังหวัดในประเทศและแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้าน ทำให้กรุงเทพฯ เป็นพหุสังคมที่หลากหลาย แต่ภายใต้การรวมศูนย์ของวัฒนธรรม การเมือง การทหาร ยังมีวิธีคิดและบริหารเพื่อการพัฒนามหานครให้เท่าความเป็นอเมริกันไลเซชั่น และยูโรเซนตริกแบบเดิมในยุคหลังอาณานิคม จึงเป็นเรื่องที่น่าห่วงกับการวิ่งไล่ของเทคโนโลยีที่ผูกติดกับโซเชียลมีเดียที่ประชาชนทุกคนสามารถมีส่วนร่วม เป็นภาวะย้อนแย้งที่อยากจะตั้งคำถามว่า

กรุงเทพฯ จะเดินไปสู่หนใดในอนาคต