ภาพถ่ายแช่แข็งความอ้างว้าง

โดย...พรเทพ เฮง ภาพ : kathmanduphotobkk.com

ในบางชีวิตความอ้างว้างเปล่าเปลี่ยวดูเหมือนเป็นเพื่อนชีวิต ท่ามกลางผู้คนมากมาย เมืองใหญ่ที่ดาษดื่นสีสันและความเคลื่อนไหวที่สับสนหลากหลาย ทว่าเหมือนอยู่คนเดียว ร้างไร้ผู้คนอยู่ในใจของตัวเอง ภาพสะท้อนเหล่านี้ถูกถ่ายทอดออกมาผ่านเลนส์ของ ฌอง-เซบาสเตียง โฟร์  ช่างภาพอิสระชาวฝรั่งเศส

 เขาไม่ได้ถ่ายเข้าไปในแววตาหรือใบหน้า รวมถึงบุคลิกของผู้คน แต่เขาถ่ายสรรพสิ่งรอบตัวพร้อมภาพบรรยากาศที่ร้างไร้ว่างเปล่า เหมือนอยู่ในเมืองที่แช่แข็งโดดเดี่ยวและหดหู่ เงียบงันอยู่ในบรรยากาศเหมือนกับชื่อนิทรรศการภาพถ่ายที่ตั้งไว้ว่า “เดียวดายกลางกรุง” (Lonely in Bangkok)

 เมื่อได้เพ่งพิศพิจารณาภาพอย่างเงียบๆ และลึกซึ้ง อดนึกถึงหนังและวรรณกรรมที่อยู่ในโหมดอารมณ์และความรู้สึกที่ละม้ายคล้ายกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะในหมู่คนสร้างสรรค์งานที่เป็นคนเอเชีย ฮารูกิ มูราคามิ นักเขียนระดับญี่ปุ่น หรือ หว่อง การ์ ไว ผู้กำกับการแสดงชาวฮ่องกง อารมณ์และความรู้สึกที่ตกกระทบปะทะกับความเดียวดายอ้างว้าง มิพักต้องพูดถึงความโดดเดี่ยวท่ามกลางผู้คนและความจอแจที่ดูเหมือนไม่มีวันหยุดพัก

 

 หรือใครเคยผ่านตาภาพวาด Nighthawks ของ เอ็ดเวิร์ด ฮอปเปอร์ ซึ่งเป็นภาพที่มีชื่อเสียงภาพหนึ่งของวงการศิลปะอเมริกา ซึ่งให้ความรู้สึกถึงความเปล่าเปลี่ยวในเมืองใหญ่ อารมณ์ภาพถ่ายของ ฌอง-เซบาสเตียง โฟร์ ก็อยู่ในแนวทางเดียวกัน แต่ยะเยือกในความเดียวดายมากกว่า

 เราอยู่ในโลกที่เร่งรีบของมหานคร เมื่อช่างภาพจากฝรั่งเศสที่เคยอยู่ในมหานครใหญ่ในยุโรปอย่างกรุงปารีส ฝรั่งเศส มาสัมผัสกรุงเทพฯ ถึง 4 ปี และบันทึกภาพถ่ายเอาไว้ ฌอง-เซบาสเตียง โฟร์ ศิลปินช่างภาพชาวฝรั่งเศส ได้ออกเดินทางรอบกรุงพร้อมจักรยานยนต์คู่ใจบันทึกภาพในจุดต่างๆ ของกรุงเทพมหานครเพื่อถ่ายทอดมุมมองที่แตกต่างออกไปของชาวต่างชาติ

 สำหรับ ฌอง-เซบาสเตียน โฟร์ เกิดที่ปารีส ปี 2512 ศึกษาการถ่ายภาพด้วยตัวเองและเริ่มอาชีพนี้อย่างจริงจังเมื่อปี 2532 ผลงานของเขาคาบเกี่ยวระหว่างภาพถ่ายศิลปะและสารคดี ผลงานของเขายังได้รับการตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์และนิตยสารดังๆ อาทิ Le monde, Liberation, Elle และ The Independent

 

 ไม่ว่าจะเป็นความขัดแย้งระหว่างความศิวิไลซ์และความยากจน รวมไปถึงความโดดเดี่ยวที่ขัดแย้งกับสีสันของเมือง โดยนำเสนอเป็นภาพถ่ายแนวตั้ง (Vertical Frame) ซึ่งสะท้อนความอ้างว้างได้ลึกซึ้งกว่าภาพแนวนอน ซึ่ง มานิต ศรีวานิชภูมิ ผู้คัดสรรและดูแลงานนิทรรศการภาพถ่ายครั้งนี้ ให้สัมภาษณ์ไว้ว่า การถ่ายภาพนอนนั้น สามารถทำให้ดูเหงาอ้างว้างได้ง่ายกว่า เพราะพื้นที่ของภาพที่เอื้อในความกว้างของบรรยากาศในภาพมากกว่า ส่วนภาพแนวตั้งเป็นความท้าทายอย่างมากของศิลปินที่จะถ่ายภาพแนวนี้ออกมาให้ได้ถึงเดียวดายที่ลึกเท่า

 ฌอง-เซบาสเตียง โฟร์ บอกเล่าผ่านสูจิบัตรถึงภาพถ่ายทั้งหมดของเขาว่า

 “ผมสนทนากับเมืองนี้ ซึ่งเล่ากล่าวถึงตัวมันเองและบรรดาผู้คนที่ก่อร่างสร้างมันขึ้นมา เพราะถึงแม้ว่าจะไม่มีแม้แต่เงา (ของสิ่งมีชีวิตในภาพ) ทุกหนทุกแห่งของเมืองนี้ มีรอยประทับบ่งบอกตัวตนของมนุษย์”

 

 ความเหงา โดดเดี่ยว เคว้งคว้างกลางกรุงเทพมหานครอันพลุกพล่านด้วยความไร้ชีวิต ปราศจากผู้คน เพราะ ฌอง-เซบาสเตียน โฟร์ พูดภาษาต่างชาติไม่ได้ เขาจึงรู้สึกแปลกแยกและล้มเหลวทางการสื่อสารกับผู้คนของเมืองนี้

 “ไม่เคยมีเมืองไหนในโลกที่ช็อกระบบของผมด้วยความแตกต่างที่รุนแรงและรุ่มรวยอย่างนี้ กรุงเทพฯ และภาพชวนอัศจรรย์ที่มันคลี่ออกให้เราพบเห็น ถาโถมเข้าใส่จนเราคลื่นไส้และเวียนหัว โดยที่ไม่เคยให้ความสะใจหรือพึงพอใจ แน่นอนว่าผมต้องถ่ายภาพมัน แต่ผมอยากจารึกมันด้วยความโดดเดี่ยวอันลึกซึ้ง”

 สายตาคนหลงทางในเขาวงกตแห่งป่าคอนกรีตที่เต็มไปด้วยตึกสูง เสาตอม่อรถไฟฟ้า และแผ่นป้ายโฆษณายักษ์ ซึ่งปิดบังสายตาและเส้นขอบฟ้า จนทำให้หลงทิศผิดทางได้ง่าย กำลังรอให้พิสูจน์ด้วยสายตาของคนไทยที่มองผ่านภาพเหล่านี้ไปว่า เป็นเรื่องธรรมดาสามัญในนิทรรศการ “เดียวดายกลางกรุง : Lonely in Bangkok” จัดแสดงที่ คัดมันดู แกลอรี่ สีลม เปิดให้บริการทุกวัน ยกเว้นวันจันทร์ ตั้งแต่เวลา 11.00- 18.00 น. ถึงวันที่ 28 ก.พ.นี้  โทร. 02-234-6700