เที่ยววิถีไทย เทรนด์ใหม่กำลังมา

เมื่อการท่องเที่ยวไม่ใช่แค่การพักผ่อนอีกต่อไป แต่มันคือโอกาสที่จะได้เรียนรู้ชีวิตผู้อื่นเพื่อรู้จักตัวเองมากขึ้น “การท่องเที่ยววิถีไทย” จึงเป็นเทรนด์ใหม่ที่จะมาแรงเต็มสูบในปีหน้า ปีแห่งการส่งเสริมชุมชนที่มีเอกลักษณ์ท้องถิ่น ให้นักท่องเที่ยวรู้จักประเทศไทยแบบเจาะลึก และเข้าใจวิถีชีวิตชาวไทยที่มีความหลากหลายมากกว่าการไปถ่ายรูปแล้วจากลา
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย จึงได้คัดเลือก “10 ชุมชนต้นแบบ” ทั่วไทย นำร่องการขายในตลาดต่างประเทศต้อนรับปีการท่องเที่ยววิถีไทย 2558 ทว่าก็เป็น 10 แห่งที่คนไทยหลายคนยังไม่รู้จักและน่าไปเรียนรู้ยิ่งนัก

 

สองชุมชนใกล้กรุง กลุ่มหมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดี จ.สมุทรสาคร และชุมชนบ้านบางพลับ
จ.สมุทรสงคราม

เครื่องเบญจรงค์ดั้งเดิมที่มีเพียง 5 สี ถูกสร้างด้วยมือทุกขั้นตอนที่กลุ่มหมู่บ้านเบญจรงค์ดอนไก่ดี ชุมชนที่ครั้งหนึ่งเคยมีโรงงานผลิตแต่ต้องปิดตัวลงไปในปี 2532 จากนั้นช่างเขียนลายที่เคยทำในโรงงานได้รวมตัวกันเป็นชุมชนช่างฝีมือที่มีเอกลักษณ์ นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมแต่ละบ้านที่จะผลิตชิ้นงานลักษณะต่างกันไปแล้วแต่ความคิดสร้างสรรค์ และหาซื้อภาชนะที่เต็มไปด้วยศิลปะไทยชิ้นนี้ได้โดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลาง

 

จากสมุทรสาครไปสมุทรสงคราม ที่ตั้งของอีกชุมชนที่อุดมไปด้วยสวนส้มโอ ชุมชนบ้านบางพลับ นักท่องเที่ยวที่ไปตลาดน้ำอัมพวาสามารถแวะไปเที่ยวได้สบาย ที่ศูนย์ท่องเที่ยวเกษตรเชิงอนุรักษ์บ้านบางพลับมีกิจกรรมปั่นจักรยานไปดูกรรมวิธีทำผักผลไม้กลับชาติและถ่านผลไม้ ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ไม่มีที่อื่น

การถนอมอาหารชื่อแปลกอย่างผักผลไม้กลับชาติของกลุ่มสตรีเกษตรพัฒนา คือ การนำพืชที่มีรสขม ฝาด เปรี้ยว เผ็ด เช่น บอระเพ็ด มะนาว พริก ขิง กระชาย และผลส้มโออ่อนที่ต้องตัดทิ้งนำมาแช่อิ่มให้มีรสหวาน ทำให้ทานง่าย และเก็บได้นาน การกลับชาติของพวกมันก็คือการกลับรสชาติให้เป็นหวานนั่นเอง และการทำถ่านผลไม้ของอีกบ้านที่แปลกไม่เหมือนใครกับการนำผลไม้สด เช่น ส้มโอ มะพร้าว ทุเรียน เงาะ มังคุด ไปเผาก็จะได้ถ่านที่ยังคงลักษณะของผลไม้ชนิดนั้นไว้ นำไปใช้ดูดกลิ่นอับชื้นในตู้เสื้อผ้าหรือตู้เย็น
โดยปราศจากสารเคมี คนเมืองกรุงสามารถจัดวันเดย์ทริปไปเที่ยวทั้งสองสมุทร 2 ชุมชนนี้ได้ ได้ทั้งความรู้ดีและของฝากดีๆ ติดไม้ติดมือและติดใจกลับบ้าน

 

วิถีผ้าคราม กลุ่มอาชีพทอผ้า

บ้านนาต้นจั่น จ.สุโขทัย

เทคนิคเฉพาะตัวของบ้านนาต้นจั่นทำให้ต้องไปเรียนรู้ด้วยตัวเอง บ้านนี้มิใช่แค่ย้อมผ้าด้วยครามและสีต่างๆ จากธรรมชาติ แต่ยังหมักด้วยโคลนจอมปลวกเพิ่มความนิ่มและทำให้สีติดได้ด

บ้านนาต้นจั่นถือว่าพร้อมแล้วที่จะต้อนรับนักท่องเที่ยว มีการเปิดเป็นหมู่บ้านอุตสาหกรรมชนบทเพื่อการท่องเที่ยว โดยมีกลุ่มอาชีพทอผ้าบ้านนาต้นจั่นเป็นไฮไลต์ ทางกลุ่มอาชีพฯ ได้เปิดบ้านหลังหนึ่งไว้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ ภายในบ้านมีทุกกระบวนการให้ชมตั้งแต่นำเส้นฝ้ายไปย้อมสี ตากแดด นำไปทอเป็นผืน หมักด้วยโคลน 1 คืน ตากแดดอีกรอบ และจำหน่าย

นอกจากนี้ บ้านนาต้นจั่นยังมีอาหารท้องถิ่นที่อร่อยล้ำชื่อว่า ข้าวเปิ๊บหรือก๋วยเตี๋ยวพระร่วง เป็นแผ่นแป้งห่อผักและหมูสับ ใส่น้ำเหมือนก๋วยเตี๋ยวและวางไข่ดาวนึ่งไว้ด้านบน ทางกลุ่มอาชีพฯ สามารถจัดให้ได้ถ้าติดต่อไปล่วงหน้าหรือจะเดินไปร้านข้าวเปิ๊บยายเครื่อง เพื่อดูจากครัวและชิมจากมือต้นตำรับข้าวเปิ๊บสุโขทัย

 

เยือนถิ่นพุทธ มุสลิม ที่ชุมชนวิถีพุทธคลองแดน จ.สงขลา และกลุ่มผลิตเรือหัวโทงจำลอง (ชุมชนบ้านเกาะกลาง) จ.กระบี่

ชุมชนวิถีพุทธคลองแดนมีความน่ารักแบบชุมชนริมน้ำ แต่พิเศษกว่าที่อื่นตรงที่เป็นชุมชน “สามคลอง
สองเมือง” ลำคลองที่ตัดผ่านชุมชนคลองแดน คือ จุดบรรจบของคลอง 3 สาย ได้แก่ คลองระโนด คลองชะอวด และคลองปากพนัง และเป็นพรมแดนของ 2 จังหวัด คือ สงขลาและนครศรีธรรมราช โดยมีสะพานไม้แผ่นเดียวเชื่อมไว้

ปัจจุบันชุมชนเปิดเป็นแหล่งท่องเที่ยวในวันเสาร์ พร้อมตลาดริมน้ำคลองแดนที่เปิดเฉพาะวันนั้น แต่ก็ยังรักษาความเป็นตัวตนไว้ผ่านอาหารท้องถิ่น เช่น ข้าวยำ แป้งแดง เต้าคั่ว ขนมกอและขนมลูกโดน ขนมโค และการแสดงมโนราห์บนสะพานที่เป็นนาฏศิลป์ท้องถิ่นสืบทอดกันมา สำหรับวันอื่นก็สามารถมาเที่ยวได้แต่จะเห็นภาพวิถีชีวิตชาวพุทธคลองแดนจริงๆ หรือจะใช้ชีวิตอยู่กับชาวบ้านได้ที่โฮมสเตย์ในชุมชน
อีกหนึ่งวิถีเป็นของชาวไทยมุสลิมบนเกาะกลางที่กลุ่มผลิตเรือหัวโทงจำลอง ศิษย์มือหนึ่ง มนตรี เครือประเสริฐ ได้ถ่ายทอดความรู้เรื่องเรือหัวโทงแก่นักท่องเที่ยว เรือหัวโทงนั้นเป็นภูมิปัญญาของชาวกระบี่ที่ต้องต่อสู้กับคลื่นสูงจึงได้ต่อเรือหน้าเชิดเพื่อสู้คลื่น และมีหัวโทงยื่นออกไปเพื่อเป็นหลักชี้ไม่ให้คลาดจุดหมาย การประดิษฐ์เรือหัวโทงจำลองก็เพื่อบอกต่อวิถีชาวเล และทำเป็นสินค้าที่ระลึกที่มีคุณค่าแฝงอยู่

 

การท่องเที่ยวบนเกาะกลางต้องใช้บริการสามล้อพ่วง ซึ่งจะพาไปเที่ยว 3 กลุ่มอาชีพ คือ กลุ่มผลิตเรือหัวโทงจำลอง กลุ่มทำผ้าบาเต๊ะ และกลุ่มปลูกข้าวสังข์หยด ซึ่งช่วงเดือน ธ.ค-ม.ค. จะได้เห็นชาวบ้านลงแขกเกี่ยวข้าวจนลืมไปว่ากำลังอยู่บนเกาะ

ที่กล่าวมาเป็นเพียงแค่ครึ่งทางของ 10 ชุมชนต้นแบบ อีก 5 ชุมชนที่เหลือ ได้แก่ กลุ่มการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ต.ห้วยแร้ง จ.ตราด เป็นชุมชนเรียบง่ายบนพื้นฐานเศรษฐกิจพอเพียง กลุ่มท่องเที่ยวบ้านน้ำเชี่ยว จ.ตราด ชุมชนประมง
2 ศาสนา (พุทธและอิสลาม) กับ 3 วัฒนธรรม (ไทย มุสลิม จีน) กลุ่มโฮมสเตย์เชิงอนุรักษ์บ้านเชียง จ.อุดรธานี เรียนรู้
วัฒนธรรมชาวไทยพวนและย้อนรอยแหล่งมรดกโลก ชุมชนวัฒนธรรมลาวครั่งบ้านกุดจอก จ.ชัยนาท ใช้ชีวิตแบบชาวลาวหลวงพระบางทั้งภาษา ดนตรี อาหาร และภูมิปัญญาการทอผ้า และสุดท้าย อบต.บ้านแซว (ชุมชนท่าขันทอง) จ.เชียงราย ร่วมบายศรีสู่ขวัญแบบชาวไทลื้อและนั่งรถอีแต๊กเที่ยวหมู่บ้าน ทั้งหมดคือ 10 เส้นทางท่องเที่ยววิถีไทย
ที่นอกจากจะนำร่องแล้ว ยัง “นำเทรนด์” ก่อนการโปรโมทจริงจังในปีหน้า