โรคหลอดเลือดสมอง ลดเสี่ยง เลี่ยงอัมพาต

โดย...อนุสรา ทองอุไร

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมีอัตราการเสียชีวิตเป็นอันดับที่ 3 รองจากโรคมะเร็งและโรคหัวใจ คาดว่าในปี พ.ศ. 2559 จะมีผู้สูงอายุที่ป่วยจากโรคหลอดเลือดสมอง หรืออัมพาต อัมพฤกษ์ 995 คนต่อประชากร 1 แสนคน หากประมาณการผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง 0.5 ล้านคน จะต้องเสียค่ารักษาประมาณ 20,632 ล้านบาท/ปี องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ประมาณว่าทุกปีมีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมากกว่า 15 ล้านคนทั่วโลก 5 ล้านคน พิการถาวร 5 ล้านคน เสียชีวิต และ 2 ใน 3 อยู่ในประเทศที่กำลังพัฒนา

ศ.นพ.นิพนธ์ พวงวรินทร์ หัวหน้าสาขาวิชาประสาทวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล กล่าวว่า ปัจจุบันโรคหลอดเลือดสมอง เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 2 (5.7 ล้านคน/ปี) รองจากมะเร็ง (7.3 ล้านคน/ปี) ทั้งนี้โรคหัวใจที่เคยเป็นอันดับ 2 ได้ตกลงไปเป็นอันดับ 3 แล้ว เนื่องจากคนเรามีอายุยืนขึ้น

ประเทศไทยมีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองรายใหม่ปีละประมาณ 1 แสนคน ในจำนวนนี้ 30% เสียชีวิตภายใน 1 เดือน 50% มีความพิการและจะต้องฟื้นฟู จะมีเพียง 20% เท่านั้นที่สามารถฟื้นตัวได้ดี กลับไปทำงานได้ตามปกติ

ปัจจัยเสี่ยงที่สามารถหลีกเลี่ยงไม่ได้ คือ อายุ ยิ่งอายุมากขึ้นก็ยิ่งเสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมองมากขึ้น เพศ เพศชายจะเป็นโรคหลอดเลือดสมองมากกว่าเพศหญิง และเชื้อชาติ พันธุกรรม คนผิวดำเป็นโรคหลอดเลือดสมองมากกว่าคนผิวขาว คนเอเชียเป็นโรคหลอดเลือดสมองสูงกว่าคนยุโรป

ขณะที่ปัจจัยเสี่ยงที่สามารถหลีกเลี่ยงได้ อย่าง คนที่เป็น โรคความดันโลหิตสูง เสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมองมากกว่าคนปกติ 3-7 เท่า คนเป็น เบาหวาน เสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 3 เท่า ผู้สูบบุหรี่ เสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 2 เท่า คนที่ไขมันในเส้นเลือดสูง เสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 2 เท่า คนที่ หัวใจเต้นผิดจังหวะ เสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 10 เท่า และหาก นอนกรนและหยุดหายใจขณะหลับเสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง 3 เท่า นอกจากนี้ยังมีสาเหตุมาจากภาวะเครียด ภาวะอ้วน และการขาดออกกำลังกายอีกด้วย

ถ้ามีปัจจัยเสี่ยงมากกว่า 1 อย่าง อัตราความเสี่ยงที่จะเป็นโรคหลอดเลือดสมองก็จะยิ่งเพิ่มสูงขึ้นเป็นทวีคูณ อาทิ ถ้าเป็นโรคความดันโลหิตสูงและยังเป็นโรคเบาหวาน ไม่ใช่แค่เสี่ยง 5-9 เท่า แต่เสี่ยงมากถึง 6-14 เท่าเลยทีเดียว

สัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ เวียนศีรษะ ชาร่างกายครึ่งซีก พูดไม่ชัด ลิ้นคับปาก แขนขาอ่อนแรงชั่วคราว ตามัว และเวียนหัว อาเจียน ถ้าพบว่ามีอาการเหล่านี้ให้รีบไปพบแพทย์ทันที

ถ้าเป็นโรคหลอดเลือดสมองแล้วไม่สามารถรักษาให้กลับมาเป็นเหมือนเดิมได้ วิธีที่ดีที่สุดคือ ป้องกันปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรค อย่างน้อยเกินครึ่งจะสามารถป้องกันได้ วิธีป้องกันเบื้องต้นคือ ตรวจวัดสุขภาพเป็นประจำทุกปี ลดอาหารเค็ม  ควบคุมความดัน น้ำตาลในเลือด ไขมันและน้ำหนักให้อยู่ในระดับปกติ งดสูบบุหรี่ หมั่นออกกำลังกาย และควบคุมความเครียด