สัญญาณจากการรวมฝูงของวอลรัส

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

ตลอดช่วงหลายปีที่ผ่านมา สัญญาณที่เป็นเสมือนคำเตือนว่า สิ่งแวดล้อมทั่วโลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างน่าวิตก ปรากฏให้เห็นในข่าวอยู่เนืองๆ ทั้งเรื่องที่มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ที่ไขข้อข้องใจถึงปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น โยงไปถึงสภาพแวดล้อม และเป็นเรื่องที่หลายฝ่ายยังถกเถียงเพื่อหาสาเหตุกันอยู่

ย้อนกลับไปเมื่อประมาณปลายปี 2553 สำนักข่าวต่างประเทศหลายแห่งต่างรายงานข่าวโดยเล่าถึงเหตุการณ์ที่สัตว์ในหลายพื้นที่พากันจบชีวิตอย่างหาสาเหตุไม่ได้ เริ่มจากที่มลรัฐอาร์คันซอ สหรัฐ ที่พบว่า เจ้านกแบล็กเบิร์ดกว่า 5,000 ตัว พากันร่วงจากฟ้าตกลงมาตายเกลื่อนถนน โดยในช่วงเวลาเดียวกัน มีเจ้าปลาดรัมฟิชนับแสนตัวพากันตายเกลื่อนบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ

เหตุการณ์นั้นสร้างความประหลาดใจให้กับผู้ที่พบเห็นยิ่ง รายงานข่าวยังระบุด้วยว่า ไม่พบสัตว์อื่นเสียชีวิต มีเพียงแบล็กเบิร์ดกับดรัมฟิชเท่านั้นที่จบชีวิตลงอย่างเป็นปริศนา

ข้ามไปยังเมืองปารานา ประเทศบราซิล ก็มีรายงานข่าวเช่นกันว่า พบปลาซาร์ดีน ปลาโครกเกอร์ และปลาดุก นับร้อยตัน พากันจบชีวิตโดยทิ้งร่างลอยเกลื่อนทะเลอย่างไม่ทราบสาเหตุ ยังไม่รวมถึงเหตุการณ์ที่คล้ายคลึงกันในที่อื่นๆ ซึ่งล้วนแต่ทำให้นักวิทยาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์ต้องกุมขมับ หาคำอธิบายถึงสิ่งที่เกิดขึ้น เพราะต่างทราบดีว่า หากยังไม่มีคำอธิบายที่ชัดเจน สิ่งที่เกิดขึ้นก็อาจจะถูกมองว่าเป็น “ปรากฏการณ์วันสิ้นโลก” ตามความเชื่อทางศาสนาไปได้ง่ายๆ

นอกเหนือจากการเสียชีวิตพร้อมๆ กันของสัตว์จำนวนมากแล้ว การรวมฝูง รวมตัวกันของสัตว์บางชนิด ก็เป็นเรื่องที่ต้องการคำอธิบายเพื่อไม่ให้คนเกิดความตื่นตระหนก ขณะเดียวกันก็เป็นการเรียนรู้ถึงสัญญาณเตือนถึงความเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อมที่อาจจะซ่อนอยู่ในปรากฏการณ์นั้น

โดยปกติสัตว์จะรวมฝูงกันตามสัญชาตญาณเพื่อจุดประสงค์บางอย่าง การรวมฝูงจะส่งผลให้พวกมันทนต่อสภาพสิ่งแวดล้อมได้ดีขึ้น และช่วยให้ผู้ล่าจับกินยากขึ้น ขณะเดียวกันนั่นหมายถึงโอกาสในการขยายพันธุ์ที่เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

แต่บางครั้งการรวมฝูงก็มีเหตุปัจจัยที่ต่างออกไป โดยเฉพาะกรณีที่มีรายงานข่าวเมื่อต้นเดือนที่ผ่านมานี้เองว่า พบฝูงวอลรัส หรือที่บางพื้นที่เรียกว่า “ช้างทะเล” มากถึง 3.5 หมื่นตัว สามัคคีกันว่ายน้ำมาเกยชายหาดอลาสกา

แม้การรวมตัวกันของเจ้าช้างทะเลจะเป็นเรื่องที่แสนปกติของฤดูผสมพันธุ์ แต่ภาพการรวมตัวในครั้งนี้ ถือเป็นปรากฏการณ์ที่ผิดแผกไปจากธรรมชาติของพวกมัน เมแกน เฟอร์กูสัน เจ้าหน้าที่จากสำนักงานสำรวจประชากรสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอาร์กติกทางอากาศ (Aerial Surveys of Arctic Marine Mammals) ออกมาระบุว่า จากการประเมินแล้วพบว่า การรวมตัวในครั้งนี้น่าจะเพิ่มขึ้นราวๆ 24 เท่าตัว

สำนักงานสำรวจทางธรณีวิทยาสหรัฐอเมริกา ก็ระบุเช่นกันว่า การรวมกลุ่มดังกล่าวเป็นผลมาจากสภาพอากาศที่อุ่นขึ้นจนสร้างผลกระทบไปถึงแผ่นน้ำแข็งที่ปกคลุมทะเลในช่วงฤดูร้อนในบริเวณที่ค่อนไปทางเหนือของไหล่ทวีปบริเวณทะเลชุกชี (Chukchi Sea) ในเขตน่านน้ำของรัสเซียลดลง ทำให้พื้นที่ที่พวกมันเคยใช้เป็นแหล่งหากิน อาศัยสืบพันธุ์ในทะเลน้ำแข็งต่างไปจากเดิม ซึ่งปรากฏการณ์เช่นนี้เพิ่งจะเกิดขึ้นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา

ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ รองคณบดีคณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เล่าว่า ปกติแล้ววอลรัสเป็นสัตว์ที่มีสังคมของตัวเอง เพศผู้มีอาณาเขตของตัวเองที่เป็นเหมือนฮาเร็ม ที่สามารถมีเพศเมียอาศัยร่วมอยู่ด้วยหลายตัว แต่ละฝูงหรือแต่ละสังคมจะมีสมาชิกวอลรัสหลักร้อยหรือพันตัวเท่านั้น ปริมาณที่รวมกันมากกว่าเดิมหลายเท่า จึงกลายเป็นเรื่องที่วิทยาศาสตร์จะต้องไปหาคำตอบ

“ถามว่าเมื่อย้อนกลับไปในอดีตวอลรัสเคยรวมตัวกันหรือไม่ ก็พบว่ามี แต่ก็ไม่เคยปรากฏว่าเยอะขนาดนี้ นี่จึงเป็นความผิดปกติที่นักวิทยาศาสตร์ให้น้ำหนักว่ามาจากสาเหตุที่เกิดจากน้ำแข็งที่บริเวณขั้วโลกเหนือละลายอย่างต่อเนื่อง จนทำให้วอลรัสไม่สามารถไปรวมตัวในพื้นที่ที่เคยรวมตัวได้ จึงจำเป็นต้องมารวมในจุดที่เห็นในภาพ” ธรณ์ ระบุถึงเหตุผล

รองคณบดีคณะประมง ระบุอีกว่า หากปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นจากภาวะโลกร้อน ก็ต้องยอมรับว่าปัญหานี้กำลังส่งผลให้เห็นเป็นรูปธรรม ครอบคลุมพื้นที่ปัญหามากขึ้นทุกที ที่สำคัญคือจนถึงตอนนี้เรายังไม่มีความรู้เรื่องโลกร้อนดีพอ แค่พอทราบว่าส่งผลกระทบอะไรบ้าง ถามว่าปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้น ในอดีตเคยมีมั้ยก็ต้องตอบว่าเคยมีให้เห็นมาแล้วแทบทั้งสิ้น แต่วันนี้เราพบว่ามันมีปริมาณที่เพิ่มขึ้น มีความถี่ของการเกิดที่บ่อยครั้งขึ้น สิ่งที่เกิดขึ้นนั้นอธิบายได้ว่าเกิดจากการแปรเปลี่ยนของกระแสน้ำในมหาสมุทร ที่เปลี่ยนทิศทางการไหล และมีอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้น กรณีโลกร้อนจึงโยงอยู่กับแทบทุกปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมที่พบเห็นในแต่ละปี” ธรณ์ กล่าวทิ้งท้าย