เดินทางอย่างอิสระ อินสนธิ์ วงศ์สาม

โดย...โจลิฟวิ่ง / ภาพ วีรวงศ์ วงศ์ปรีดี

แม้จะวัย 80 ปีแล้ว แต่ผู้ชายคนนี้ก็ยังไม่หยุดเดินทาง ล่าสุดเพิ่งจากบ้านเกิด ที่ จ.ลำพูน มาเยือนกรุงเทพฯ เพื่อเปิดนิทรรศการ “จิตวิญญาณอิสระ”

หากย้อนไปสมัยหนุ่มแน่น วัย 28 ปี เขาออกเดินทางไกล ท้าทายด้วยการเป็นนักผจญภัยขี่รถสกูตเตอร์คู่ใจจากประเทศไทยสู่จุดหมายทวีปยุโรป หลังจากนั้นชีวิตของเขาก็เดินทางตลอด จะหยุดก็ตอนเขาคลุกอยู่กับการสร้างสรรค์ผลงาน ที่ จ.ลำพูน ซึ่งถูกแปลงสภาพกลายเป็นสตูดิโอส่วนตัว

“อินสนธิ์ วงศ์สาม” พูดติดตลกว่า อย่าเรียกเขาอาจารย์ เรียกลุงก็พอ ด้วยว่าเขาไม่เคยสอนหนังสือใคร ไม่เคยรับราชการ จึงไม่เหมาะที่จะถูกใครยกให้เป็นอาจารย์

“ผมไม่เคยมีลูกศิษย์เลยนะ เพราะผมสอนใครไม่เป็น หนังสือที่มหาวิยาลัยผมก็ไม่เคยสอน ใครอยากมาเรียนกับผมก็ต้องเรียนรู้กันเอง เพราะผมจะไม่สอน”

ไม่แปลกหากชีวิตของอินสนธิ์จะมีความเป็นอาร์ติสต์สูง นั่นเพราะความเป็นตัวของตัวเองของเขา ความจริงใจและจริงจังต่ออาชีพที่ทำ ความน่ารักและเข้าถึงได้ เขาไม่ใช่ศิลปินใหญ่ทนงตัว ตรงกันข้ามออกจะอารมณ์ดีและขี้เล่นเสียด้วยซ้ำ ระหว่างคุยกันศิลปินแห่งล้านนาอาสาพาเราชมผลงาน

ผลงานที่นำมาจัดแสดงครั้งนี้ ทีมงานภัณฑารักษ์เป็นคนคัดสรร โดยเลือกชิ้นเด่นจากห้องเก็บผลงาน ที่ จ.ลำพูน ก่อนจะเคลื่อนย้ายมายังกรุงเทพฯ ด้วยรถบรรทุกขนาดยักษ์ ซึ่งบางชิ้นก็ไม่สามารถนำมาจัดแสดงได้หมด เพราะความจุพื้นที่มีไม่พอ ถึงอย่างนั้นลำพังผลงานที่นำสู่สายตาก็มากมายและหลากหลาย จนล้นห้องนิทรรศการหลัก ชั้น 9 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

“แต่ละชิ้นผมให้อิสระแก่ภัณฑารักษ์เลือกได้ตามสบาย เพราะผมคิดว่าทุกชิ้นมันมีความหมายและความสำคัญเท่าๆ กัน รวมทั้งการจัดวางผลงาน ระยะห่าง หรือประเภทผลงาน ผมก็ให้อิสระแก่ภัณฑารักษ์ สำหรับผมก็มีฐานะเป็นแค่เจ้าของผลงาน ส่วนผู้ชมก็มีฐานะเป็นผู้เสพ ทุกคนมีอิสระเท่ากันหมด”

ประติมากรรม ปี 2517 ถึงปัจจุบัน ภาพพิมพ์แกะไม้ ปี 2542 ถึงปัจจุบัน และงานจิตรกรรมชุดใหม่ ปี 2556 ถึงปัจจุบัน สะท้อนความเป็นอินสนธิ์อย่างชัดแจ้ง ไม่ตกหล่นในคุณลักษณะพิเศษ ผ่านเนื้อไม้ ลวดลาย สีสัน ล้วนแต่มีความสัมพันธ์กับจิตภายในของมนุษย์ ซึ่งชวนให้ต้องตีความหมายกันตามแต่ความรู้สึกของผู้ชม

ขณะที่บางชิ้นก็หยั่งลึกถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมและวิกฤตทางธรรมชาติ เช่น ประติมากรรมโลหะจำลองขนาดเล็กชุดใต้ทะเล ปี 2511 ถึง 2517 หรือจะเป็นประติมากรรมไม้ ชุดห้วยไฟ ปี 2517 ถึง 2520 ศิลปินก็แปลงร่างเศษซากตอไม้สักขนาดใหญ่ให้เป็นผลงานที่สะท้อนถึงการโหยหาความบริสุทธิ์ในผืนป่า เพื่อสร้างความตระหนักรู้เรื่องการรักษาต้นไม้ที่กำลังถูกทำลาย ผลงานถอดได้ ปี 2540 ถึงปัจจุบัน ศิลปินเพิ่มลูกเล่นด้วยการนำเศษไม้รูปทรงแปลกมาประกอบกันด้วยวิธีการเข้าไม้ สลักเดือย ผู้ชมสามารถจับปรับขยับทิศทางรูปทรงได้อย่างสนุก นับเป็นความชิดใกล้ระหว่างศิลปะกับผู้ชม

นอกจากนี้ บางส่วนคือภาพดรอว์อิ้งที่ศิลปินวาดไว้สมัยไปใช้ชีวิตในต่างแดน เมื่อลองนั่งไล่อายุเล่นๆ รู้เลยว่าเก่ากว่าอายุของเราเสียอีก ตู้โชว์อุปกรณ์การทำงาน หลายชิ้นอินสนธิ์บอกว่าหวงมากและรักมาก มีคุณค่าและมีความหมายต่อการเป็นศิลปินของเขา พูดจบเขาก็หันไปสั่งให้เด็กหนุ่มผู้เปรียบเสมือนเลขาฯ แต่ยังไม่ทันที่เด็กหนุ่มจะเดินมาถึงตู้โชว์ อินสนธิ์ก็บอกกลั้วหัวเราะว่าพูดเล่นเฉยๆ

“สมัยผมทำงานแรกๆ ผมก็ทำงานไปตามอารมณ์ ไม่รู้อะไรหรอก มีงานทำก็ทำงานไป ผมเป็นคนชอบสนุก ผมก็เลยทำงานเพื่อความสนุกของผม ไม่คิดว่าจะทำเพื่อเงินทอง แต่ผมทำด้วยใจ ใจสำคัญนะเวลาทำงานศิลปะ ความเป็นศิลปินมันจะออกมาจากผลงาน เพราะว่างานชิ้นนั้นทำด้วยใจ”

การเดินชมผลงานโดยมีเจ้าของผลงานเป็นคนนำชม ไม่เพียงแต่จะได้สัมผัสผลงานที่ซ่อนนัยความงามทั้งรูปทรงและความหมายเท่านั้น ทว่ายังได้เห็นตัวตนใกล้ๆ ของศิลปิน เห็นมุมมองและวิธีคิด บางครั้งก็เห็นอีกมุมหนึ่งซึ่งเขาไม่เคยเปิดเผยมาก่อน เป็นมุมที่อบอุ่นและน่ารัก เช่นที่อินสนธิ์แสดงการขับร้องเพลงภาษาเหนือด้วยน้ำเสียงแหบพร่า สีหน้ามีความสุข ควบคู่กับนำวิดีโออาร์ตที่ศิลปินร่วมสมัย “จิรศักดิ์ แสงพลสิทธิ์” ร่วมนำเสนอภาพศิลปินกำลังขับขานเสียงเพลง อันเกิดจากปลายปากกาเขาเอง

“วงการศิลปะบ้านเราตอนนี้ดีมากๆ เลยครับ ดีกว่าสมัยผม ที่บอกว่าดีเพราะมันขายได้ ขายได้ทั้งความคิด ขายได้ทั้งตัวผลงาน สิ่งที่ผมห่วงคือคนทำงานอย่าเพิ่งตาย ทำงานให้หนักที่สุด แล้วจะอยู่นาน”

นิทรรศการ “จิตวิญญาณอิสระ” จัดแสดงให้ชมกันยาวๆ จนถึงวันที่ 23 พ.ย. ผ่านไปแถวศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ก็อย่าลืมแวะไปชมกัน เพราะงานนี้ยิ่งใหญ่และสมการรอคอย เด็กรุ่นๆ ที่ไม่เคยชมผลงานควรค่ามาก ต้องหาเวลาไปชม นี่คือรวมผลงานชิ้นเอกอุตลอดชีวิตการโลดแล่นบนถนนศิลปะของศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ ปี 2542 สอบถามรายละเอียด โทร. 02-214-6630-8