ทำอย่างไรถ้าประเทศไทยอยากจะใช้พลังงานหมุนเวียน

พลังงานหมุนเวียน เช่น ลมและแสงอาทิตย์ เป็นพลังงานสะอาดที่ไม่ก่อให้เกิดมลพิษ จึงมีภาพลักษณ์ที่ดีและเป็นที่ชื่นชอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการนำพลังงานเหล่านั้นไปใช้ในการผลิตไฟฟ้า แต่ในทางปฏิบัติก็ต้องผ่านหลายขั้นตอนและยังมีหลายองค์ประกอบที่จะต้องพิจารณา เช่น เทคโนโลยี กำลังการผลิต ความปลอดภัย อายุการใช้งาน ค่าบำรุงรักษา และต้นทุนการผลิตที่ส่งผลต่อค่าไฟฟ้า เป็นต้น

การพัฒนาพลังงานหมุนเวียนในประเทศเยอรมนีเป็นอีกหนึ่งกรณีศึกษาที่ดีในการส่งเสริมและพัฒนาพลังงานหมุนเวียนอย่างจริงจัง พร้อมทั้งมีการวางแผนและการจัดการพลังงานอื่นๆ เพื่อรองรับข้อจำกัดต่างๆ ของพลังงานหมุนเวียน โดย Rico Ruppert วิศวกรกังหันลมผลิตไฟฟ้าชาวเยอรมัน บอกกับเราว่า ถึงแม้รัฐบาลจะเปิดโอกาสให้เอกชนสามารถลงทุนก่อสร้างกังหันลมผลิตไฟฟ้า เพื่อผลิตไฟฟ้าเสริมเข้าสู่ระบบสายส่งหลัก โดยรัฐบาลรับประกันราคารับซื้อที่เหมาะสม แต่ไม่ได้หมายความว่าใครหรือที่ไหนจะสามารถติดตั้งกังหันลมผลิตไฟฟ้าได้ เพราะจะต้องคำนึงถึงองค์ประกอบสำคัญสองประการ คือ ปริมาณลมเฉลี่ยที่เหมาะสมทั้งปีและความแรงลมที่จะต้องมากพอในการหมุนใบพัดด้วยความเร็วที่เหมาะสม ซึ่งหากมีทั้งสองสิ่งนี้พร้อมกันจะทำให้กังหันลมสามารถผลิตไฟฟ้าได้ปริมาณที่คุ้มค่ากับการลงทุนนั่นเอง

ส่วน Federik Lenz เจ้าของโซลาร์ฟาร์มบนหลังคาคอกสุกร บอกกับเราว่า โซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้จากแสงอาทิตย์ ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานฟรีก็จริงอยู่ แต่อุปสรรคสำคัญคือการไม่มีเทคโนโลยีในการกักเก็บไฟฟ้าไว้ใช้ในยามที่มีความต้องการสูง รวมถึงการติดตั้งโซลาร์ฟาร์มให้สามารถผลิตไฟฟ้าได้เป็นจำนวนมากนั้นจะต้องแลกกับการใช้พื้นที่จำนวนมากอีกด้วย

ต้นทุนของอุปกรณ์ในการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อค่าไฟฟ้า ซึ่งการติดตั้งกังหันลมขนาด 1.5 เมกะวัตต์ ในเยอรมนีนั้น จะต้องใช้เงินถึง 1.8 ล้านยูโร หรือประมาณ 77 ล้านบาท ส่วนกังหันลมผลิตไฟฟ้าขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทยตั้งอยู่ที่เขื่อนลำตะคอง ขนาด 1.2 เมกะวัตต์ ก็ต้องใช้เงินลงทุนถึง 72 ล้านบาท ส่วนโซลาร์เซลล์นั้นเมื่อแพร่หลายมากขึ้นก็เกิดเป็นอุตสาหกรรมการผลิตชิ้นส่วนและอุปกรณ์ในหลายประเทศ โดยเฉพาะในประเทศจีนก็ได้ทำให้แผงโซลาร์เซลล์และอุปกรณ์มีราคาถูกลง แต่อย่างไรก็ตาม หากคิดราคาต่อหน่วยก็ยังแพงกว่าการผลิตไฟฟ้าด้วยก๊าซธรรมชาติและถ่านหิน ซึ่งส่งผลให้ค่าไฟฟ้าในเยอรมนีมีราคาสูงกว่าประเทศไทยประมาณ 6 เท่า แต่ด้วยความเป็นประเทศรัฐสวัสดิการ ทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ไม่ได้รับผลกระทบมากนัก

รัตนชัย นามวงศ์ รองผู้ว่าการพัฒนาโรงไฟฟ้า การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย บอกกับเราว่า ข้อดีของพลังงานลมและพลังงานแสงอาทิตย์คือไม่มีต้นทุนใดๆ แต่ขั้นตอนในการแปรเปลี่ยนไปเป็นพลังงานไฟฟ้ามีต้นทุนสูง ซึ่งโดยปกติคนไทยจะต้องจ่ายค่าไฟฟ้าหน่วยละเกือบ 4 บาท ถ้าใช้พลังงานลมและแสงอาทิตย์มาผลิตไฟฟ้าเป็นหลักจะต้องจ่ายค่าไฟฟ้าหน่วยละ 67 บาท อีกทั้งพลังงานหมุนเวียนเหล่านี้ไม่สามารถใช้ผลิตไฟฟ้าได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย หรือถ้าผลิตได้ก็จะได้ไฟฟ้าในปริมาณน้อย จึงมีความจำเป็นที่ประเทศไทยจะต้องมีแหล่งเชื้อเพลิงหลักในการผลิตไฟฟ้า เช่น ก๊าซธรรมชาติและถ่านหิน ส่วนการผลิตไฟฟ้าจากพลังน้ำ ชีวมวล ลม และแสงอาทิตย์ มีศักยภาพในการเป็นส่วนเสริมในระบบเท่านั้น เนื่องจากยังมีข้อจำกัดของความต่อเนื่องในการผลิตไฟฟ้า ซึ่งประเทศไทยไม่สามารถเลือกใช้แหล่งผลิตไฟฟ้าชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นหลักได้ เพราะถือเป็นความสุดโต่งที่อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อความมั่นคงทางด้านพลังงาน ณ เวลานี้ ถ่านหินจะเข้ามามีบทบาทเพิ่มมากขึ้น เพราะมีองค์ประกอบเหมาะสม 3 ประการ คือ ราคาไม่แพง มีเทคโนโลยีการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และทำให้เกิดสมดุลในการผลิตไฟฟ้าร่วมกับเชื้อเพลิงอื่นๆ ซึ่งจะทำให้ง่ายต่อการบริหารจัดการในยามที่เชื้อเพลิงชนิดใดชนิดหนึ่งขาดแคลนก็สามารถนำเชื้อเพลิงอีกชนิดทดแทนกันได้ ซึ่งท้ายที่สุดแล้วแผน PDP หรือแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศที่กำลังจะออกมานั้น ได้มีการวางแผนการผลิตไฟฟ้าในช่วงระยะเวลา 20 ปีข้างหน้า โดยใน 10 ปีแรก (ปี 20142024) ประเทศไทยจะต้องพึ่งพาก๊าซธรรมชาติและถ่านหินเป็นเชื้อเพลิงผลิตไฟฟ้าหลัก โดยมีส่วนเสริมคือการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนคอยทำหน้าที่สนับสนุน ซึ่งมีความเหมาะสมที่สุดที่จะทำให้ประเทศไทยเกิดความมั่นคงทางด้านพลังงานและประชาชนไม่ได้รับผลกระทบจากการขึ้นค่าไฟฟ้าที่อาจส่งผลต่อค่าครองชีพอีกด้วย

อนาคตของประเทศไทยจะมั่นคงและมีเสถียรภาพได้เพียงใดอาจต้องขึ้นกับหลายๆ ปัจจัย แต่หนึ่งปัจจัยที่จะมีผลอย่างมากต่อการพัฒนาและเสถียรภาพของประเทศ นั่นก็คือ “ความมั่นคงทางด้านพลังงาน” ซึ่งประเทศไทยเองก็สามารถเรียนรู้จากประเทศอื่น และนำมาประยุกต์ใช้เพื่อให้ได้รูปแบบที่เหมาะสมกับประเทศของเราเอง