กำแพงล่องหน

โดย...ปูปรุง [email protected]] ภาพ : คลังภาพโพสต์ทูเดย์

สิ่งที่ฉันมักได้รับจากการเดินทางออกนอกเมืองหลวง แล้วพาตัวเองไปอยู่ท่ามกลางธรรมชาติหรือย่านห่างไกลจากแสงสีความเจริญนั้นก็คือ การได้สังเกตวิถีชีวิตเรียบง่ายของผู้คนแถวนั้น ซึ่งถ้าเรามองแบบผิวเผินหรือเปรียบเทียบโดยเอาตัวเองเป็นศูนย์กลางแล้วละก็ อาจดูเหมือนว่า ชีวิตพวกเขา “ขาดแคลน” “ไม่สะดวกสบาย”

แต่ถ้ามองลึกลงไปมากกว่า “ความไม่มีตัวเลือกในชีวิต” เหล่านั้นแล้ว ฉันกลับสัมผัสได้ถึง “ความมีอิสระในการมีชีวิต” อย่างที่ชีวิตควรจะเป็นอยู่ในนั้น

บางที—เราอาจไม่ค่อยรู้ตัวกันหรอกว่า ชีวิตที่ดูเหมือนสะดวกสบายแบบที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ แท้จริงแล้ว เรากำลังใช้ชีวิตอยู่ภายใต้ห้องขังที่มี “กำแพงล่องหน” ล้อมรอบตัวเองอยู่ ซึ่งกำแพงล่องหนนี้เอง มันจะจำกัดตัวเราให้คิด ให้ทำ และสร้างความเคยชินทางความคิดอีกชั้นหนึ่ง

สังคมที่เราอยู่ พฤติกรรมของผู้คนที่ล้อมรอบตัวเรา ก็เหมือนเงื่อนไขที่ทำให้เราต้องยอมรับ และสร้างขีดจำกัดให้ตัวเองขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว เหมือนกับลูกช้างที่ถูกฝึกในสวนสัตว์ที่ถูกล่ามโซ่ติดอยู่กับขาและโยงไปที่เสาบนพื้น ซึ่งวิธีการนี้เองทำให้มันเรียนรู้ว่าสามารถเคลื่อนไหวในวงจำกัด ปีแล้ว...ปีเล่า เมื่อมันกลายเป็นช้างตัวใหญ่ที่มีพละกำลังมหาศาลและแข็งแรงพอที่จะถอนรากถอนโคนต้นไม้ใหญ่ทั้งต้นได้ แต่มันก็ยังคงยอมรับที่จะอยู่ในวงจำกัดที่ขาถูกล่ามโซ่ไว้อยู่ดี

ถึงอย่างนั้นก็ตาม มนุษย์เราเสียอีก...ที่บางทีกลับน่าเศร้าใจยิ่งกว่า เพราะทั้งๆ ที่เราเป็นสิ่งมีชีวิตที่สามารถเปลี่ยนแปลงการรับรู้และการแปลความหมาย รวมถึงสิ่งคาดหวังต่างๆ ในชีวิตเราได้ แต่เรากลับไม่กล้าที่จะสร้างสรรค์ชีวิตดีๆ ตามแบบแผนของตัวเอง หากมันขัดแย้ง...หรือแปลกแยกจากที่คนส่วนใหญ่กำลังชอบคิดและทำกันอยู่

วันหนึ่ง ขณะที่ฉันรถติดอยู่กลางใจเมืองเป็นเวลานาน (มาก) ที่บริเวณหน้าแหล่งช็อปปิ้งหรู บริเวณนั้นมีจอภาพขนาดยักษ์ฉายหนังโฆษณาให้ดูเพลินๆ ฆ่าเวลา หนังสวย...ไอเดียนำเสนอสร้างสรรค์...ข้อความโฆษณาคม...โดน หลายเรื่องผ่านตา ย้อนไปย้อนมาหลายรอบ เท่าที่จับประเด็นได้ก็คือต้องการนำเสนอความก้าวล้ำนำสมัย ชักชวนให้ซื้อหรือใช้สินค้านั้นและจูงใจให้เรามาใช้ชีวิตอิสระเต็มที่แบบที่เราเป็น!

แต่หมายเหตุนิดนึงว่า “ความเต็มที่” ที่ว่านั้นคือการใส่ตัวเลือกมากมายที่เรากำลังเสนออยู่นะ และ “ตัวเลือก” นี้อีกเหมือนกันที่น่าชวนให้สงสัยว่าเรามีอิสระ หรือเป็นตัวเองได้มากน้อยแค่ไหนที่จะพิจารณาว่ามันจำเป็น หรือมันฟุ่มเฟือยสำหรับชีวิตเรากันแน่

ในหนังสือเกี่ยวกับศิลปะเล่มหนึ่ง เขาเคยเขียนถึงเรื่อง “ความคิดสร้างสรรค์” ไว้อย่างน่าสนใจว่า คำว่า “สร้างสรรค์” นั้น มันไม่ได้หมายถึง “การเติม” หรือ “การเพิ่ม” สิ่งที่เราเลือกนำมาใส่ในผลงานอย่างเดียวตรงกันข้าม...มันยังรวมถึงสิ่งที่เราเลือกที่จะตัดทิ้งด้วย ชีวิตที่สร้างสรรค์...ก็คงทำนองเดียวกัน เราจะมีชีวิตแบบนั้นได้—ถ้าเราฉลาดพอที่จะตัดทอนสิ่งที่ไม่จำเป็นบางอย่างออกไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งฉลาดพอที่จะแยกแยะถูกว่า อันไหนเรากำลังโดนสังคมยัดเยียด และอันไหนเราไม่มีไม่ได้...เพราะมันจำเป็นจริงๆ ต่อชีวิต

ตอนนี้ท่ามกลางสังคมที่หมุนเร็วด้วยอัตราเร่งที่ต่างจากเดิม อาจมีบางคนที่ดูเหมือนเป็นคนตกยุค ไม่ค่อยอินเทรนด์ เนื่องจากไม่ค่อยทันเทคโนโลยี ไม่ทันกระแสใหม่ๆ ยังไม่มี หรือคิดจะมี...สิ่งที่คนยุคนี้เขามีกัน บางคนถึงกับถูกคนอื่นมองว่าเป็นคนสร้างขีดจำกัดให้ตัวเองด้วยการยึดติดกับรูปแบบเก่าๆ สิ่งเดิมๆ ไม่สร้างสรรค์ ไม่คูล...ไม่ชิก...ไม่...ฯลฯ...

แต่ใครจะไปรู้ล่ะว่า บางที...กลุ่มคนเชยๆ เหล่านี้

พวกเขาอาจกำลังยืนอยู่นอกกำแพงล่องหนที่ว่านั้นแล้วก็ได้