‘ลูกไม้แห่งสมัย’ ความงามผ่านเครื่องแต่งกาย

โดย...นกขุนทอง ภาพ เสกสรร โรจนเมธากุล

สัปดาห์นี้พามาชมผลงานลูกไม้เซรามิก (Lace Ceramic) ผลงานของ “สุขุมาล เล็กสวัสดิ์” ศิลปินที่สร้างสรรค์งานศิลปะลูกไม้เซรามิกอันโดดเด่น

“ลูกไม้แห่งสยาม” คือ นิทรรศการผลงานลูกไม้เซรามิก ล่าสุด งานสร้างสรรค์ศิลปกรรมต้นแบบด้านหัตถศิลป์จากผลงานวิจัย การออกแบบลูกไม้เซรามิกจากเครื่องแต่งกายสตรีไทยสมัยรัชกาลที่ 57

การออกแบบรูปทรงนำมาจากรูปทรงของสตรีผนวกกับลักษณะของชุดแต่งกายโดยรวมในแต่ละสมัย ประกอบกับการวิเคราะห์ข้อมูลจากพระราชนิยมและสถานการณ์บ้านเมืองในขณะนั้น

“งานนี้ได้รับทุนวิจัยของสภาวิจัยแห่งชาติ ก็ดึงเครื่องแต่งกายที่เป็นพระราชนิยมกับสถานการณ์เด่นออกมาเป็นตัวกำหนดรูปทรง โดยมีตั้งแต่รัชกาลที่ 57 ไม่ได้แต่งตาม พ.ศ. แต่งแบ่งตามชุดและสถานการณ์ วิธีการคิดแบ่งเป็นช่วงๆ หยิบลักษณะเด่นของเครื่องแต่งกายออกมา แล้วถอดรูปทรงออกมา ดูอารมณ์ ลดทอนจนเป็นงานปั้นเซรามิก”

ลายลูกไม้ที่ชดช้อยเด่นชัดบนพื้นผิวเซรามิก หากไม่มีความชำนาญในการนำผ้าลูกไม้ชุบน้ำดิน (น้ำสลิปSlip) ลายที่ได้ก็จะไม่สม่ำเสมอ ครั้นหากชุบน้ำดินน้อยจนเกินไปความร้อนก็เผาไหม้จนไม่เห็นลาย แต่ถ้าชุบน้ำดินหนาเกินไปก็จะไม่เกิดลายที่เด่นชัดให้รายละเอียดที่ชัดเจนทุกรอยฉลุ ซึ่งประสบการณ์สิบกว่าปีที่ศิลปินทุ่มความสนใจในงานเซรามิกส่งผลให้ผลงานชุดนี้งดงามทุกรายละเอียด

“อย่างช่วงรัชกาลที่ 5 แบ่งออกเป็น 2 ช่วง คือ ชุดแรก เครื่องแต่งกายจะวิจิตรหรูหรา เสื้อทรงแขนหมูแฮม ช่วงที่สองลดความอลังการลงมา เน้นระบายให้อ่อนหวานมากขึ้น โดยชุดนี้จับความนิยมที่ชอบสะสมภาชนะเซรามิก เช่น ของราชวงศ์หมิง ราชวงศ์ชิง เราก็เอามาทำเป็นแจกัน และในสมัยนั้นนิยมดื่มชาฝรั่งก็เอามาทำเป็นชุดน้ำชา

ส่วนรัชกาลที่ 6 ยุคแรกเป็นโจงกระเบน แต่ช่วงท้ายเป็นผ้าซิ่น เราจับประเด็นละครเวที ทำเหมือนสเตจ ก็เลยมาทำเป็นโคมไฟ ยิ่งโปร่งแสงส่องออกมายิ่งทำให้เห็นรายละเอียดของลูกไม้ชัด และเอาพระที่นั่งเทวราชสภารมย์มาดีไซน์เป็นตัวฐาน และรัชกาลที่ 7 ไม่ได้ทำงานตามเครื่องแต่งกาย แต่เน้นสถานการณ์ช่วงนั้นมีการควบคุมลดค่าใช้จ่าย เศรษฐกิจถดถอย เราก็ทำเป็นรูปทรงที่ลดทอนลงไปตามสภาพเศรษฐกิจและการเมืองสมัยนั้น ถ้าลูกไม้เป็นตัวแทนของคนชั้นสูงก็จะเก็บซ่อนไว้ข้างใน มองจากภายนอกจะเห็นเป็นแจกันมีลวดลายปกติ แต่ถ้าดูภายในแจกันจะเห็นลายลูกไม้นูนเด่นขึ้นมา”

นอกจากนี้ ยังมีภาพรวมของทั้ง 3 ช่วงรัชกาล “งานตรงกลางห้องเราแบ่งเป็น ความอุดมสมบูรณ์ และวิถีชีวิตของคนสมัยนั้น เหมือนการพัฒนาของอารยประเทศ วิถีชีวิตและวัฒนธรรม แสดงถึงความเป็นไทย เราควรเก็บอนุรักษ์เอาไว้”

ลูกไม้เซรามิกเป็นเทคนิคการตกแต่งแบบหนึ่ง ซึ่งทำกันมานานแล้วในประเทศแถบยุโรป แต่ในประเทศไทยเองยังไม่เป็นที่แพร่หลาย ทว่าความงามของลูกไม้เซรามิกในนิทรรศการนี้จะเรียกประสบการณ์เสพงานศิลป์ที่งดงามและกินใจในความหมายที่ซ่อนอยู่ได้ไม่ยาก

นิทรรศการ “ลูกไม้แห่งสมัย” และนิทรรศการ “ภาพเหมือน” โดย “สุขุมาล เล็กสวัสดิ์” จัดแสดงถึงวันที่ 18 พ.ค. ณ หอศิลป์จามจุรี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปิดให้เข้าชมเวลา 10.0019.00 น.

นิทรรศการ ‘ภาพเหมือน’

อีกโซนถัดมาด้านในห้องนิทรรศการมีผลงานอีกชุดที่จัดแสดงพร้อมกัน นั่นคือ นิทรรศการ “ภาพเหมือน” ลูกไม้เซรามิกกว่า 10 ชิ้นในห้องนี้ ให้ความรู้สึกน่ารักกระจุ๋มกระจิ๋ม แต่ถ้าตั้งใจดูผลงานชิ้นเล็กชิ้นน้อยนั้นมีลวดลายของลูกไม้ละเอียดยิบ

“งานชุดนี้ทำขึ้นช่วงหลัง แต่คาบเกี่ยวกับงานชุดลูกไม้แห่งสมัย ได้แรงบันดาลใจมาจากลูกสาวคนเล็กที่เป็นเด็กพิเศษ ด้วยความที่เราอยู่กับเขามานาน เฝ้าสังเกตพฤติกรรมของเขา เรารู้สึกว่าบางทีเขาอย่างทำนั้นทำนี้ อยากเป็นนั่นนี่เหมือนคนอื่นที่มีความฝันเหมือนกัน แต่เขาไม่ได้บอกเราหรอกว่า มันคืออะไร เราสังเกตเอาจากพฤติกรรม ดังนั้น งานที่เราสร้างขึ้นก็มีทั้ง ซูสีไทเฮา เรารู้สึกเขาอยากมีอำนาจ ผลงานเจ้าหญิง ผลงานเด็กอัจฉริยะ เหมือนเป็นภาพเหมือนของลูกสาว งานชุดนี้ทำแล้วสนุกมีความสุขมาก เพราะไม่ต้องมีการอ้างอิงผลงานวิจัย ไม่มีถูกมีผิด เราทำไปตามความรู้สึก อย่างหัวตุ๊กตาถอดได้ทุกตัว เราทำให้เป็นเครื่องใช้ที่เป็นประโยชน์ เป็นแจกันก็ได้ โถใส่น้ำก็ได้”