สภาพแวดล้อมของผู้สูงอายุ

เรื่อง : รศ.ดร.วิมลพรรณ ประจวบเหมาะ

สัปดาห์ที่แล้ว ได้นำเสนอว่า การหกล้มเป็นปัญหาที่เกี่ยวเนื่องกับสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ซึ่งมีสาเหตุที่สำคัญประการหนึ่ง คือ สภาพแวดล้อมทางกายภาพไม่เอื้อต่อการมีคุณภาพชีวิตที่ดีและมีส่วนร่วมทางสังคมของประชากรสูงอายุ

สภาพแวดล้อมทางกายภาพนี้ หมายรวมทั้งสภาพแวดล้อมภายในบ้านและนอกบ้าน แม้ว่ามีผลการวิจัยที่แสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุปัจจุบันอาศัยอยู่ในบ้านที่มีสภาพที่คงแข็งแรงกว่าในอดีต แต่จากการติดตามและประเมินผลการดำเนินงานตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ 2 โดยวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พบว่ามีผู้สูงอายุเพียงร้อยละ 1 เท่านั้นที่อยู่อาศัยในบ้านที่มีสภาพเหมาะสมและเอื้อต่อการดำเนินกิจวัตรประจำวันของผู้สูงอายุ ได้แก่ บันไดบ้านมีราวให้ยึดเกาะ ห้องน้ำมีราวให้ยึดเกาะ ห้องนอนอยู่ชั้นล่าง ห้องน้ำอยู่ในบ้าน ชนิดของห้องส้วมเป็นส้วมนั่งห้อยเท้า โดยกรุงเทพมหานครมีผู้สูงอายุที่อาศัยในบ้านที่ได้มาตรฐานหรือมีสภาพเหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุในสัดส่วนสูงที่สุด ร้อยละ 3.2 ส่วนภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีสัดส่วนต่ำสุด เพียงร้อยละ 0.2

ส่วนสภาพแวดล้อมในที่สาธารณะนั้น แม้ว่าในปี พ.ศ. 2548 ได้มีการประกาศใช้กฎกระทรวงกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพและคนชรา โดยบังคับใช้กับอาคารที่สร้างหลังวันที่กฎกระทรวงนี้ประกาศบังคับใช้ แต่จากการประเมินการดำเนินงานตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ 2 เกี่ยวกับเรื่องนี้โดยการสำรวจสถานที่สาธารณะต่างๆ ได้แก่ โรงพยาบาล ศาลากลางจังหวัด ที่ว่าการอำเภอ ห้างสรรพสินค้า สวนสาธารณะ สถานีขนส่ง สนามบิน ท่าอากาศยาน และสถานีรถไฟ ในเขตกรุงเทพมหานคร และเมืองหลัก เมืองรองทั้ง 4 ภาค และใช้การมีทางลาดเป็นทางเดิน การมีราวบันไดหรือบันไดเลื่อนหรือลิฟต์ในกรณีที่อาคารสูงกว่า 1 ชั้น และการมีห้องสุขาเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุและเปิดให้ใช้และไม่ชำรุด เป็นเกณฑ์ในการประเมิน พบว่า โดยภาพรวมสถานที่ต่างๆ ที่สำรวจยังไม่ผ่านตามเกณฑ์ สะท้อนให้เห็นว่าการจัดการสภาพแวดล้อมและสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับผู้สูงอายุนี้ยังได้รับความสนใจและการนำไปปฏิบัติน้อยมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาคารและสถานที่ราชการซึ่งเป็นอาคารเก่าสร้างขึ้นก่อนปี พ.ศ. 2548 แทบจะไม่มีการปรับปรุงสภาพแวดล้อมหรือติดตั้งสิ่งอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้สูงอายุ

การขาดการเตรียมหรือปรับปรุงสภาพแวดล้อมทางกายภาพเพื่อรองรับสังคมสูงวัยนี้ เป็นอุปสรรคที่สำคัญต่อการดำเนินชีวิตประจำวันของผู้สูงอายุให้มีความสะดวกและปลอดภัย และน่าจะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดอุบัติเหตุจากการพลัดตกหกล้มในกลุ่มผู้สูงอายุ รวมทั้งน่าจะเป็นปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการมีส่วนร่วมหรือเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมต่างๆ ของผู้สูงอายุด้วย