การรู้แจ้งในความโง่ ธัมมะที่ควรศึกษา!! (ตอน ๑๒)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ลำดับนั้น อชิตมานพมีความโสมนัสเป็นอันมาก เบิกบานใจ กระทำหนังเสือเหลืองเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง เหมือนที่พระสงฆ์ลดไหล่เข้ากราบพระพุทธรูปหรือทำวัตร ต้องลดไหล่ลงข้างหนึ่ง หมอบลงแทบพระบาทยุคลด้วยเศียรเกล้า กราบทูลแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ผู้มีพระจักษุ พราหมณ์พาวรีผู้เจริญ มีจิตเบิกบาน ดีใจ พร้อมด้วยศิษย์ทั้งหลาย ขอไหว้พระบาทยุคลของพระผู้มีพระภาคเจ้า”

นี่เป็นการแสดงความนอบน้อมถวายนมัสการ ด้วยความเคารพเลื่อมในอันไม่มีประมาณของอชิตมานพ ด้วยพระพุทธเจ้าทรงวิสัชนาตามที่ได้ถามในเบื้องต้น

สืบต่อจากนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบตามการถวายความเคารพของอชิตะว่า “ดูก่อนมานพ พราหมณ์พาวรี พร้อมด้วยศิษย์ทั้งหลาย จงเป็นผู้ถึงความสุขเถิด แม้ถึงท่านก็จงเป็นผู้มีความสุขเถิด จงเป็นอยู่สิ้นกาลนานเทอญ ก็ท่านทั้งหลายมีโอกาสอันเราได้กระทำแล้ว ปรารถนาในใจเพื่อจะถามปัญหาข้อใดข้อหนึ่ง ก็จงถามความสงสัยทุกๆ อย่างของพราหมณ์พาวรี หรือของท่านทั้งปวงเถิด”

อชิตมานพมีโอกาสอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากระทำแล้ว จึงนั่งลงประนมอัญชลี ทูลถามคำถามปัญหา ณ พระที่นั่ง โดยคำถามของอชิตมานพในปัญหาที่หนึ่ง ซึ่งอาตมาจะยกมากล่าวแสดงในกาลครั้งนี้เพียงปัญหาเดียว เพื่อความเหมาะควรแก่เวลา จากคำถามที่อชิตมานพได้กราบทูลปุจฉาว่า

“โลก คือ หมู่สัตว์ อันอะไรปิดบังไว้ จึงหลงในที่มืด เพราะอะไรเป็นเหตุ จึงไม่มีปัญญาเห็นปรากฏ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสวิสัชนาว่า...

“โลกคือหมู่สัตว์อันอวิชชา คือความไม่รู้แจ้งเบียดบังไว้แล้ว จึงหลงดุจอยู่ในที่มืด เพราะความอยากมีประการต่างๆ และความประมาทเลินเล่อ จึงไม่มีปัญญาเห็นปรากฏ เรากล่าวว่า ความอยากเป็นเครื่องฉาบไล้สัตว์โลกให้ติดอยู่ และกล่าวว่าทุกข์เป็นภัยใหญ่หลวงของสัตว์โลกนั้น”

อชิตะได้ทูลถามต่อว่า

“อะไรเป็นเครื่องห้าม เป็นเครื่องกันความอยากอันเป็นดุจกระแสน้ำหลั่งไหลไปในอารมณ์ทั้งปวง ความอยากนั้น จะละได้เพราะธรรมอะไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสตอบว่า

“เรากล่าวว่า สติเป็นเครื่องห้าม เป็นเครื่องกันความอยากนั้น และความอยากนั้นจะละได้เพราะปัญญา”

อชิตะ ได้ทูลถามต่อว่า

“ปัญญา สติ กับนามรูปนั้น จะดับไป ณ ที่ไหน ข้าพระพุทธเจ้าทูลถามแล้ว ขอพระองค์ตรัสบอกความข้อนี้แก่ข้าพระพุทธเจ้าเถิด”

พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า

“เราจะแก้ปัญหาที่ท่านถามถึงที่ดับนามรูปสิ้นเชิง ไม่มีเหลือแก่ท่าน เพราะวิญญาณดับไปก่อน นามรูปจึงดับไป ณ ที่นั้นเอง”

อชิตะทูลถามต่อว่า

“ชนผู้มีธรรมได้พิจารณาเห็นแล้ว และชนผู้ยังต้องศึกษาอยู่ สองพวกนี้มีอยู่ในโลกเป็นอันมาก ข้าพระพุทธเจ้าขอทูลถามถึงความประพฤติของชนสองพวกนั้น พระองค์ทรงมีปัญญาแก่กล้า ขอทรงตรัสแก่ข้าพเจ้าเถิด

ทรงตรัสตอบว่า

“ภิกษุผู้มีธรรมได้พิจารณาเห็นแล้ว และชนผู้นั้นยังเป็นผู้ศึกษาอยู่ ต้องเป็นคนไม่กำหนัดในกามทั้งหลาย มีใจไม่ขุ่นมัว ฉลาดในธรรมทั้งปวง มีสติอยู่ทุกอิริยาบถ”

นั่นคือคำถามในโสฬสปัญหา เป็นปัญหาที่ ๑ ที่ถามโดยอชิตมานพ ที่ยกขึ้นกล่าว ณ ที่นี้เพียงปัญหาเดียว จริงๆ แล้วเป็นปัญหาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแทงตลอดจบสิ้น ให้จิตของผู้ฟังนั้นเข้าถึงธรรมอันสูงสุด ถึงซึ่งความดับทุกข์ได้อย่างแท้จริง เพราะได้แสดงถึงเรื่องของสติ คือ เครื่องห้าม เครื่องกันความอยาก มีสติกำหนดรู้ และดับ ละ ความอยากทั้งปวงด้วยปัญญา ซึ่งเป็นข้อประพฤติปฏิบัติในพระพุทธศาสนาของเรา ด้วยการเจริญสติปัฏฐาน ๔ ให้เห็นความจริงแท้แห่งความเกิดความดับของนาม รูป ด้วยสติปัญญา เมื่อมีสติปัญญารู้เท่าทัน ละ วิญญาณดับ นามรูปจึงดับ เมื่อนามรูปดับ ทุกข์ก็ดับ

(อ่านต่อฉบับหน้า)