การประชุมนานาชาติณ เมืองพาราณสีอินเดียกรณีพระธรรมวินัยกับกฎหมายรัฐธรรมนูญ (ตอน ๗)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ดังนั้น ดุลยธรรมที่เกิดจากหลักไตรสิกขานั้นจึงนำไปสู่สุขแบบชาวโลก (โลกียสุข) และสุขที่เหนือโลก (โลกุตตรสุข) ดังรูปธรรม ๒ และ ๓

เมื่อเข้าใจในกระบวนการพัฒนาชีวิต อันมุ่งประโยชน์สูงสุด ทั้งในขณะที่สัมพันธ์อยู่กับโลก และเพื่อความสิ้นไปจากความสัมพันธ์กับโลก ก็จะเข้าใจถึงการวางหลักพระธรรมวินัยในพระพุทธศาสนาที่แสดงให้เห็นในประโยชน์ที่เกิดขึ้นทั้งสองส่วน ดังทฤษฎีสามเหลี่ยมดุลยธรรมรูปปฏิบัติตามหลักไตรสิกขาทั้งสองแบบ ที่มุ่งสู่ธรรมที่เป็นธงชัย มีธรรมเป็นตราชู และเป็นไปตามวิถีธรรม ให้ประโยชน์สุขทั้งทางโลกและทางธรรม อันได้แก่ สันติและความสุข...โดยธรรม ซึ่งที่สุดแห่งความสุขโดยธรรม คือ พระนิพพานหรือความสิ้นทุกข์

เมื่อเรามองกลับมาดูความสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธศาสนากับโลกอย่างละเอียด ก็จะเห็นหลักธรรมในพระพุทธศาสนาเป็นไปเพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล และเพื่อความสุขในหมู่สัตว์ทั้งหลาย จึงมีการจัดรูปแบบด้วย ทฤษฎีสามเหลี่ยมดุลยธรรม ที่มีจุดมุ่งหมายดังกล่าว เพื่อการอนุเคราะห์โลก ซึ่งแสดงอยู่ในรูปความสัมพันธ์ระหว่างหลักธรรม ๓ ประการ ได้แก่ พรหมวิหารธรรม สังคหวัตถุธรรม และอิทธิบาทธรรม

บนพื้นฐานแห่งการขับเคลื่อนเพื่อมุ่งสู่สันติสุข ไม่ว่าจะประกอบด้วยหลักธรรมใดๆ ความสำเร็จแห่งการพัฒนาชีวิตหรือการพัฒนาจิตสำนึกนั้น จะต้องวางรากฐานไว้บนข้อวัตร ศีล หรือพระวินัย ที่เรียกรวมว่า กฎศาสนา เป็นสำคัญ และในขณะเดียวกัน สำหรับการจัดความสัมพันธ์ทางสังคม ก็ย่อมจะต้องเกิดขึ้นไปพร้อมกันกับการพัฒนาจิตสำนึกที่อ้างอิงกฎศาสนา ตามหลักธรรมในแต่ละความหมาย จึงต้องมีกฎหมายเข้ามาประกอบเพื่อควบคุมดูแลให้การพัฒนาจิตสำนึกเป็นไปด้วยความเรียบร้อย และด้วยการอ้างอิงอาศัยหลักความจริงในกฎศาสนา การจัดวางรากฐานทางสังคมจึงต้องมีวินัย กฎระเบียบขึ้น

เพื่อดูแลการประพฤติปฏิบัติในสังคมให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย ซึ่งจะต้องอ้างอิงจิตสำนึกที่มีคุณภาพ และจะต้องประกอบด้วยนิติหรือกฎระเบียบที่อ้างอิงหลักธรรม ที่เรียกว่า นิติธรรม ซึ่งจะสอดคล้องกับระเบียบประเพณีที่ถือปฏิบัติทางสังคม จนเป็นที่ยอมรับของชนส่วนใหญ่ ที่เรียกว่ากฎสังคมขึ้น ทั้งสามกฎ ได้แก่ กฎศาสนา กฎหมาย และกฎสังคม จึงต้องมีความสัมพันธ์ ถ่ายเทถึงกันและกัน เพื่อความสืบต่อเนื่องกันในการร่วมกันวางกรอบปฏิบัติเพื่อการพัฒนาชีวิตของสัตว์ในสังคมนั้น ให้เป็นไปอย่างมีระเบียบแบบแผนเป็นแบบอย่างเดียวกัน มีจุดมุ่งหมายเดียวกัน ได้แก่ ความสันติสุขแห่งชีวิตทั้งในทางโลก และที่สุดคือทางธรรม เพื่อความสิ้นทุกข์ เราจึงเห็นความจริงของความสัมพันธ์ในทั้ง ๓ กฎแห่งสังคมอารยธรรม ที่สืบเนื่องให้โลกมีสันติสุขมายาวนาน จนเป็นที่ยอมรับกันว่า เมื่อไหร่ ๓ กฎดังกล่าวเข้มแข็งมั่นคง

อ่านต่อฉบับวันจันทร์