อนันต์ ดีโรจนวงศ์ จัดการความสูญเปล่าเพื่อสิ่งแวดล้อม

โดย...โยธิน อยู่จงดี

เคยสังเกตไหมว่า การใช้ชีวิตประจำวันของเราทุกคนล้วนแต่ต้องการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างมหาศาล แต่เมื่อเทียบกับการใช้พลังงานในโรงงานอุตสาหกรรมแล้วนั้น แทบจะเรียกได้ว่าเทียบกันไม่ได้เลยกับความสูญเสียพลังงานที่เกิดขึ้นในระหว่างการผลิตไปอย่างเปล่าประโยชน์ หรือเราเรียกว่าความสูญเปล่าในระหว่างการผลิต

อนันต์ ดีโรจนวงศ์ ที่ปรึกษาเครือข่ายอุตสาหกรรม Lean Production สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี ไทยญี่ปุ่น และวิทยากร ในโครงการ ฝึกอบรมการจัดการสิ่งแวดล้อมและป้องกันมลพิษที่ยั่งยืน (Lean Management Program) ซึ่งจัดขึ้นโดย บริษัท ดาว เคมิคอล ร่วมกับมูลนิธิสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย และกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม

วิทยากรพิเศษผู้นี้ เล่าเรื่องราวปัญหาการจัดการอุตสาหกรรมสิ่งแวดล้อมในบ้านเราอย่างไว้อย่างน่าคิดว่า ที่ผ่านมาอุตสาหกรรมต่างๆ ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างผลผลิต และกำไรเป็นที่ตั้งมากกว่าการจัดการสิ่งแวดล้อมและการบริหารการผลิตอย่างมีประสิทธิภาพ

“ผมมองว่าปัญหาในระบบโรงงานอุตสาหกรรมในบ้านเรา จากประสบการณ์ที่ผมได้ไปให้คำปรึกษาแนะนำและอบรมกว่า 90% คือ เถ้าแก่รุ่นเก่าๆ ไม่ยอมเปลี่ยนแปลงระบบการจัดการผลิตให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ของเดิมคิดว่าทำได้ดีอย่างไรก็คือปล่อยไว้อย่างนั้น

ทั้งที่หากมองกันดีๆ แล้วเราจะเห็นความสูญเปล่าแฝงอยู่ในทุกจุด ความสูญเปล่าที่ว่านี้ก็คือการจัดการที่ไม่มีประสิทธิภาพ โดยไม่คำนึงถึงความสูญเปล่าที่เสียไป ความสูญเปล่าที่ว่านี้จะทำให้กำไรลดลง ใช้เวลาการผลิตมากขึ้น ใช้พลังงานเพิ่มขึ้น ซึ่งความสูญเปล่านี้จะทำให้ระยะเวลาการผลิตยาวขึ้นโดยไม่จำเป็น เช่น การผลิตล็อตหนึ่งที่สามารถทำให้เสร็จได้ภายในหนึ่งอาทิตย์ก็กลายเป็นหนึ่งเดือน ซึ่งทำให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น

แต่การจัดการอุตสาหกรรมแบบใหม่ จะยึดแนวทางที่เรียกว่า ลีน (Lean) ระบบนี้จะยึดในเรื่องการของการผลิตให้ได้ตามเป้าหมาย แต่ยังเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนการผลิต เพิ่มผลกำไร และช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมได้อีกด้วย” ที่ปรึกษาหนุ่มใหญ่ให้คำอธิบายถึงปัญหาของโรงงานอุตสาหกรรมในบ้านเราที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมโดยตรง

ถ้าหากโรงงานอุตสาหกรรมต่างๆ หันมาให้ความสำคัญกับการจัดการอย่างมีประสิทธิภาพลดความสูญเปล่าในระหว่างการผลิตแล้วละก็ สิ่งที่ได้ก็คือผลกำไรที่เพิ่มขึ้นอย่างน้อยๆ ที่ อนันต์ บอกกับเราจากประสบการณ์ในการให้คำปรึกษาแก่โรงงานต่างๆ เกือบร้อยกว่าโรงงานก็คือ 20–30% เป็นอย่างต่ำ

วิธีการง่ายๆ ที่ผู้ผลิตหรือแม้กระทั่งร้านค้าต่างๆ สามารถประยุกต์นำไปใช้ก็คือ ตรวจดูว่า มีจุดใด ช่วงเวลาใดที่เรามีการเปิดใช้พลังงานอย่างสูญเปล่าหรือไม่ เช่น บอยเลอร์ในโรงงานอุตสาหกรรมจะเป็นตัวที่ใช้พลังงานมากที่สุด แต่หากเราวางแผนการเปิดใช้เป็นช่วงเวลา เช่น จากที่เคยเปิด 24 ชั่วโมง ก็เปลี่ยนมาเปิดใช้งานทั้งระบบอย่างเต็มที่เพียง 16 ชั่วโมง เขาก็ใช้พลังงานลดลง วางสายการผลิตใหม่ให้สอดคล้องกันทั้งระบบ

การทำแบบนี้ จะช่วยให้เจ้าของไม่จำเป็นต้องเพิ่มคนงานเพื่อเพิ่มกำลังการผลิต ใช้พลังงานน้อยลง ระยะเวลาการผลิตลดลงทำให้ผลิตสินค้าต่อเดือนเพิ่มขึ้น กำไรก็เพิ่มขึ้นด้วย

อีกจุดหนึ่งที่สำคัญก็คือ บ้านเราชอบผลิตเกินความต้องการของลูกค้า เพื่อรอโอกาสให้ลูกค้าซื้อไปใช้ เราก็เปลี่ยนมาใช้การผลิตตามความต้องการของลูกค้า ตามออร์เดอร์ ซึ่งช่วยใช้พลังงานและวัตถุดิบอย่างคุ้มค่า ทำให้ผู้ประกอบการไม่จำเป็นต้องมีคลังสินค้าขนาดใหญ่ วิธีนี้ก็สามารถใช้ในระดับเอสเอ็มอีได้เช่นกัน อย่างการผลิตสินค้าตามใบสั่ง ก็ช่วยให้ผู้ประกอบการไม่จำเป็นต้องเอาของมาผลิตก่อนโดยไม่จำเป็น

แต่สำหรับคนทั่วไปแล้ว อนันต์ บอกว่า แค่หลัก 3 ส. สะสาง สะอาด สะดวก ก็ช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมได้เกือบ 100% สะสาง ก็คือ การเคลียร์ของเก่าที่เราไม่ได้ใช้ออกมาใช้หรือออกมาขายให้เกิดประโยชน์ เชื่อว่าหลายๆ บ้านน่าจะซื้อของหลายๆ อย่างมาเก็บไว้โดยไม่ได้ใช้ทำให้เสียทรัพยากรไปอย่างเปล่าประโยชน์

สะอาด เราต้องทำให้ทุกอย่างให้สะอาด อย่างการทำความสะอาดหลอดไฟก็ช่วยทำให้หลอดไฟให้แสงสว่างได้อย่างเต็มที่ เช็ดฝุ่นที่เกาะพัดลมก็ช่วยทำให้พัดลมทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ

สุดท้ายคือทำทุกอย่างให้ สะดวก มองภาพรวมทั้งระบบตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ หากติดขัดตรงไหนก็เข้าไปเคลียร์ให้สะดวก เพื่อลดเวลาและพลังที่จะเสียไปโดยไม่จำเป็นนั้นเอง

แต่จุดที่ อนันต์ เน้นย้ำก็คือ การช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมที่ง่ายที่สุด ที่พวกเราทุกคนทำได้ง่ายมากๆ ก็คือ เลือกสินค้าที่มีความทนทานและไม่เปลี่ยนสินค้าบ่อยๆ ใช้เท่าที่จำเป็นแล้วเราจะช่วยลดการใช้พลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อมไปโดยอัตโนมัติ