ฉัตรศนัน มาสว่างไพโรจน์ ถ้าจัดการขยะได้ ชุมชนเราจะยั่งยืน

โดย...วราภรณ์

ปัญหาหลักๆ ของขยะล้นเมือง คือ การขาดวินัยของประชาชนผู้บริโภคที่ไม่รู้จักและไม่ใส่ใจในการแยกขยะก่อนทิ้ง จึงไม่สามารถนำขยะที่สามารถรีไซเคิลนำกลับมาใช้ใหม่ได้ ทำให้เกิดขยะเป็นจำนวนมากในแต่ละวัน ด้วยแนวคิดนี้ ฉัตรศนัน มาสว่างไพโรจน์ ผู้จัดการโครงการ รวมมิตร 2011 จึงคิดกับเพื่อนร่วมอุดมการณ์รวมตัวกัน ทำการชักชวนให้คนในชุมชนใกล้เคียงหันมาทำการคัดแยกขยะก่อนทิ้ง โดยจัดตั้งในรูปแบบ “ธนาคารขยะออมทรัพย์” เพื่อสอนชาวบ้านถึงวิธีการคัดแยกขยะก่อนทิ้ง แล้วนำไปฝากกับธนาคารขยะออมทรัพย์ เพื่อสิ่งแวดล้อมที่ดี บ้านเรือนที่อยู่อาศัยก็ยังสะอาด แถมยังได้สตางค์ออมเอาไว้ใช้ในยามจำเป็นแบบไม่รู้ตัวอีกด้วย!

ส่งเสริมการออมของชุมชนผ่านขยะ : ฉัตรศนัน เล่าถึงกลุ่มรวมมิตร 2011 เกิดจากปัญหาของชุมชนที่เธออยู่ คือ แฟลตการเคหะดินแดง อายุ 50 ปี มี 3,000 กว่ายูนิต ผู้คนอยู่รวมกันร่วมแสนคน จึงมีปัญหาขยะล้นชุมชน และเธอก็มองเห็นปัญหามาตลอด

“เวลาเดินออกนอกบ้านได้กลิ่นเหม็นเพราะปัญหาขยะ เราต้องปิดจมูกเดิน ชุมชนที่ดิฉันอยู่คนอยู่รวมกันเยอะมาก เป็นแสนคน ไม่ใช่แฟลต แต่เป็นบ้านก็มีปัญหาขยะเช่นเดียวกัน ดังนั้นเราต้องจัดการกับขยะเหล่านี้”

ฉัตรศนัน จึงมองวิกฤตให้เป็นโอกาส ด้วยการตั้งธนาคารขยะออมทรัพย์ เพื่อส่งเสริมการออมของชุมชนผ่านขยะรีไซเคิล ด้วยการส่งเสริมคัดแยกขยะเหลือใช้ออกมา มีการจัดอบรมชาวบ้าน เพื่อให้ชาวบ้านมีความรู้ในการคัดแยกขยะออกมา ถือเป็นการเพิ่มมูลค่าให้ขยะอีกด้วย

“เราจึงขอความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ ของรัฐจัดตั้งเป็นธนาคาร ให้บริการเหมือนธนาคารพาณิชย์ โดยการรับฝากขยะรีไซเคิลที่คัดแยก แล้วเราตีมูลค่าออกมาเป็นเงิน เสร็จจะนำลงบันทึกบัญชีคู่ฝากธนาคารให้ เรามีเอกสารจากสถาบันการจัดการ รีไซเคิลและบรรจุภัณฑ์เพื่อสิ่งแวดล้อม สภาอุตสาห กรรมที่เป็นคนพิมพ์สมุดบัญชีธนาคารให้ สนับสนุนใบเบิกเงินให้เรา เมื่อชุมชนนำขยะที่คัดแยกแล้วมาฝาก เราจะตีเป็นเงินแล้วให้ชาวบ้านนำเงินมาฝาก เวลาที่ชาวบ้านอยากใช้เงินของเขาก็นำสมุดบัญชีมาถอนเงินของเขาออกไป เราทำอย่างเป็นระเบียบ เพราะดิฉันมองว่าพลังเปลี่ยนแปลงเพื่อสังคม ถ้าเราจัดการขยะได้ ชุมชนเราจะยั่งยืน”

 

จาก 1 ขยายเป็น 4 ชุมชน : สิ่งที่ทำให้ฉัตรศนัน อดีตผู้สื่อข่าวสายหุ้นหนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งสนใจด้านสิ่งแวดล้อม เกิดขึ้นภายใต้แนวคิด หากในบ้านเราสะอาดและนอกบ้านเราสกปรก เราได้รับผลกระทบอย่างแน่นอน จากจุดเริ่มตั้งธนาคารขยะที่แฟลตการเคหะดินแดง ขยายสู่อีก 3 ชุมชน 1 โรงงาน

“ชุมชนที่ 2 ที่ดิฉันขยายไป คือ ชุมชนทาวน์เฮาส์ 600 ยูนิต ที่เฟิร์สโฮม วัชรพล เพราะเรามีเพื่อนอยู่แถวนั้น แล้วเขาประสบปัญหาขยะเหมือนกัน จึงอยากให้เราไปช่วยจัดการกับชุมชนนั้น ก็กลายเป็นเครือข่ายเรา ส่วนโรงงานแห่งหนึ่งย่านสาธุประดิษฐ์ 48 ทำเรื่อง 5 ส. มา 10 ปี ไม่เคยประสบความสำเร็จ มีพนักงานในโรงงาน 1,400 คน ผลิตเสื้อผ้ากีฬาส่งนอก เมื่อคนเยอะ ขยะก็ต้องเยอะตาม เราจึงไปช่วยเขา แล้วก็จัดการกับขยะสำเร็จ อีก 1 ชุมชน คือ บ้านเดี่ยวอยู่ที่คลอง 4 บ้านเดี่ยวสวยงาม แต่หลังน้ำท่วมพบขยะทั้งนั้น และเราพบว่าจะคนรวยหรือคนจนเหมือนกัน คือ ไม่รู้จักการคัดแยกขยะ จริงๆ การคัดแยกขยะสำคัญ ควรแยกก่อนทิ้ง สร้างให้เป็นนิสัย สอนลูกสอนหลานด้วย ฝึกให้เป็นนิสัย”

ข้อดีของการคัดแยก : ฉัตรศนัน บอกถึงข้อดีของการคัดแยกขยะว่า ก่อนทิ้งต้องคิดว่าสิ่งที่จะทิ้งคือขยะชนิดไหน เช่น พลาสสติก แบตเตอรี่ หรือขยะเปียก เมื่อคุณรู้จักการคัดแยกแล้ว จะพบว่าพวกเขาไม่ใช่ขยะ เขาคือวัสดุเหลือใช้ เขาสามารถกลายมาเป็นเงินออมให้คุณได้

“นอกจากรู้จักการคัดแยกขยะแล้ว เรายังมีวินัยในการออมทรัพย์ด้วย เช่น ขยะบ้าน 1 ถุง มีทั้งหนังสือพิมพ์ กระดาษสีขาว ใบเสร็จเล็กๆ คุณก็แยกกระดาษขาวดำ 1 ถุง หนังสือพิมพ์ 1 ถุง ทุกวันนี้กระดาษหนังสือพิมพ์หากคัดแยกอยู่ที่กิโลกรัมละ 4 บาท กระดาษขาวดำกิโลกรัมละ 6 บาท ขวดน้ำดื่มใสกิโลกรัมละ 20 บาท แต่ถ้าขยะทุกอย่างรวมกัน เหลือกิโลกรัมละ 2 บาท อย่างแปรงสีฟันเก่าๆ เรามักนำไปขัดห้องน้ำหรือทิ้งไป แต่ถ้าเราคัดแยกก่อนทิ้ง มันคือพลาสติกสีซึ่งมีค่าสามารถนำมาขายได้ ให้เลือกเอา เราสามารถมีเงินออมได้ทุกวัน”

การบริหารจัดเก็บขยะ : ฉัตรศนัน เล่าว่า เธอมีระบบจัดเก็บขยะอย่างเป็นระบบ กล่าวคือ เมื่ออบรมเสร็จ เธอจะให้เวลาลูกบ้านจัดเก็บขยะ โดยธนาคารจะเปิดทำการชุมชนละ 1-2 วัน ในการนำธนาคารไปเปิดเวียน อย่างแฟลตดินแดง ธนาคารจะแวะไปวันเสาร์ที่ 2 และ 4 ของเดือน เปิดให้บริการตั้งแต่เวลา 10.00-16.00 น.

“ใครจะเป็นสมาชิกธนาคารขยะออมทรัพย์ ต้องสมัครเป็นสมาชิก 1 ครัวเรือนเปิดได้เพียง 1 บัญชี เพราะหากทุกคนในบ้านช่วยกันออมจะกลายเป็นเงินก้อนใหญ่ เงื่อนไขวันที่สมัครเราให้สมุดบัญชีฟรี เราแจกถุงดำเพื่อแยกขยะนำมาฝาก แต่มีบางคนที่ไม่ทำแต่เอาถุงไป เราจึงตั้งเงื่อนไขว่าต้องจ่ายค่าสมุดบัญชี 20 บาท ถุงดำไม่ให้ แต่ให้เขานำถุงก๊อบแก๊บใส่แยกเอง นอกจากเรายังจัดให้มีการอบรมคัดแยกขยะอย่างไรให้มีเงินเพิ่ม ปัจจุบันเรามีสมาชิกร่วมโครงการทั้งสิ้น 300 กว่าบัญชี แต่ทุกบัญชีต้องมีการเคลื่อนไหว เปิดแล้วต้องนำขยะมาฝาก...

...เมื่อชาวบ้านนำขยะมา เราก็จะชั่งน้ำหนักแล้วตีเป็นเงิน ให้เขานำฝากเข้าในบัญชี เขากลับบ้านไปพร้อมสมุดนำฝาก ตอน 5 โมงเย็น จะมีโรงงานนำขยะของชาวบ้านไปจัดเก็บ เราจะไม่มีขยะค้างเลย บ้านเรือนก็สะอาด ถ้าใครอยากถอนก็สามารถถอนได้ ซึ่งไม่น่าเชื่อว่าไม่ค่อยมีคนมาถอนเงิน บางครอบครัวมีเงินฝากจากขยะถึงหลักหมื่นบาท และเขาสามารถถอนเงินก้อนนี้ไปเป็นค่าเช่าบ้าน วันที่เขาตกงานได้ด้วย โดยเขาไม่ต้องไปกู้เงินนอกระบบ นอกจากนี้ทุกๆ เดือนเราจะจัดกิจกรรมเวิร์กช็อป สอนการแปรรูปวัสดุเหลือใช้ให้ชาวบ้าน เพื่อสร้างเป็นอาชีพให้พวกเขาได้ด้วย”

ทำโครงการมาร่วม 1 ปี ประสบความสำเร็จ ชาวบ้านสามารถขอสินเชื่อจากธนาคารขยะเพื่อนำเงินไปทำธุรกิจอื่นๆ ได้ด้วย

“ใครจะกู้ก็จะมีการค้ำประกันกัน เราก็จะช่วยลดปัญหาหนี้นอกระบบ อีกทั้งทำให้ชาวบ้านรู้จักการเกื้อกูลกันด้วย”