ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ ‘อุปบัติ ณ โลกี’

โดย...อินทรชัย พานิชกุล

นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550 เป็นต้นมา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ส่วนพระองค์ นำมาจัดแสดงเผยแพร่สู่สาธารณชนเป็นประจำต่อเนื่องทุกปี

นับตั้งแต่นิทรรศการภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ “แสงคือสี สีคือแสง” ในปี พ.ศ. 2550 “ชีวิตที่หมุนไปไม่หยุดยั้ง” พ.ศ. 2551 “ถ้าเดินเรื่อยไปก็ย่อมถึงปลายทาง” พ.ศ. 2552 และ “สี แสง แสดงชีวิต” พ.ศ. 2553

ล่าสุด สมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ร่วมกับหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร และสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม จัดงานนิทรรศการภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ “อุปบัติ ณ โลกี” ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยนำภาพถ่ายฝีพระหัตถ์พระราชทานที่ทรงฉายระหว่างปี พ.ศ. 2553-2554 จำนวน 190 ภาพ จัดแสดงขึ้นเพื่อถ่ายทอดพระอัจฉริยภาพด้านการถ่ายภาพในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ให้เป็นบุญตาบุญใจกันอีกครั้ง

อุปบัติ ณ โลกี เป็นแรงบันดาลใจมาจากบทพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เรื่องคาวี ตอนหนึ่งว่า

“น้องเอยวิสัยสัตว์ อุปบัติ ณ โลกี

สุขทุกข์จำก็มี ตละอย่างบวางวาย”

หมายความว่าผู้ที่เกิดมาในโลกนี้ย่อมมีทั้งทุกข์และสุข เป็นเรื่องธรรมดาของโลก ซึ่งเวลาพระองค์ท่านเสด็จพระราชดำเนินไปยังสถานที่ต่างๆ ทั่วทุกมุมโลก ได้พบ ได้เห็น ได้สัมผัสเรื่องราวต่างๆ มากมาย ทั้งสุขและทุกข์ ผ่านวิถีชีวิตผู้คน ทิวทัศน์ โบราณสถานเก่าแก่ วัดวาอาราม สรรพสัตว์ พืชพันธุ์ดอกไม้ ประเพณีวัฒนธรรม ตลอดจนแง่มุมเล็กๆ น้อยๆ ใกล้ตัว จึงได้บันทึกภาพถ่ายเหล่านั้นด้วยกล้องถ่ายรูปที่ทรงพกพาติดตัวตลอดเวลายามทรงงาน

ไล่เรื่อยมาตั้งแต่ภาพความสดใสของเด็กๆ ที่ชายแดนไทยพม่า จ.ตาก หลากหลายทัศนียภาพทางธรรมชาติอันงดงามอุดมสมบูรณ์ราวสรวงสวรรค์ และวิถีชีวิตที่แตกต่างกันทั้งภาษา วัฒนธรรมของผู้คนในประเทศจีน อินเดีย เวียดนาม ตุรกี ญี่ปุ่น แอฟริกาใต้ สวาซิแลนด์ จนถึงทวีปยุโรปและอเมริกา ภาพกรุงเทพฯ ในมุมสูง วิถีชีวิตอันน่ารักน่าเอ็นดูของเหล่าสัตว์นานาชนิดในวังสวนจิตรลดา วัดเก่าแก่ในเมืองไทย ฯลฯ

ผลงานทุกชิ้นที่นำมาจัดแสดง นอกจากเป็นภาพที่สวยงามทรงคุณค่าทางศิลปะการถ่ายภาพแล้ว ยังสะท้อนให้เห็นถึงมุมมองจากสายพระเนตรที่ทรงประสบพบเห็นสิ่งต่างๆ ในโลกกว้างที่ทรงสนพระราชหฤทัย เต็มไปด้วยความเพลิดเพลินใจ สดใสเบิกบาน พระอารมณ์ขัน อีกทั้งยังแฝงข้อคิดเตือนใจสั้นๆ แต่คมคายไว้อย่างเต็มเปี่ยม โดยเฉพาะภาพเหตุการณ์อุทกภัยใหญ่เมื่อปลายปีที่ผ่านมา อันถือว่าเป็นการบันทึกจดหมายเหตุทางประวัติศาสตร์ที่ดีที่สุดที่ทรงฉายจากเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่ง ขณะเสด็จฯ ไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจช่วยเหลือผู้ประสบภัย

นิสิต นักศึกษา ประชาชนที่สนใจ สามารถเข้าชมนิทรรศการภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ “อุปบัติ ณ โลกี” ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้แล้ววันนี้จนถึง 19 ก.พ. 2555 เวลา 10.00-21.00 น. (หยุดทุกวันจันทร์) ณ ห้องนิทรรศการ ชั้น 9 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร สี่แยกปทุมวัน (ใกล้สถานีรถไฟฟ้าสยามและสนามกีฬาแห่งชาติ)

นอกจากนี้ ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ทั้งหมดที่จัดแสดงในนิทรรศการ ยังได้จัดทำเป็นหนังสือจัดพิมพ์ถวายโดยบริษัท ไซเบอร์พริ้นท์ ราคาเล่มละ 900 บาท จำหน่าย ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร และศูนย์หนังสือจุฬาฯ รายได้ทั้งหมดจะนำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายโดยเสด็จพระราชกุศลตามพระราชอัธยาศัย