อยู่ร่วมกันจนถือไม้เท้ายอดทอง กระบองยอดเพชรดีจริงหรือ? (2)

โดย...รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

ในสัปดาห์นี้ เรามาต่อกันที่ความสัมพันธ์ระหว่างสถานภาพสมรสและพฤติกรรมทางสุขภาพของผู้สูงอายุไทยกันค่ะ ท่านผู้อ่านเคยได้ยินคำว่า Amortality กันบ้างไหมค่ะ Mortality นั้นหมายความว่าการตาย เมื่อเติม A เข้าไป ก็ให้ความหมายในทางตรงกันข้ามว่า “การไม่ตาย” หรือการเป็นอมตะ คำศัพท์คำนี้คิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ โดย แคทเธอรีน เมเยอร์ (Catherine Mayer) นักเขียนชาวอเมริกัน และหัวหน้าบรรณาธิการของ Time Magazine แคทเธอรีนเขียนหนังสือเรื่อง Amortality : The Pleasures and Perils of Living Agelessly ในปี 2009 โดยได้แนวคิดมาจากการมองคนรอบๆ ตัวเธอ พ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย ที่อายุยืนยาวมากขึ้น แม้ร่างกายจะมีการเสื่อมถอยเมื่ออายุมากขึ้น แต่การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ รับประทานอาหารที่เหมาะกับวัยสูงอายุ และมีพฤติกรรมที่เหมาะสมกับอายุ ทำให้หน้าตาและผิวพรรณดูอ่อนวัยความเป็นจริง แคทเธอรีนมองว่าแท้จริงแล้วคนเราไม่แก่ขึ้นตามอายุที่เพิ่มขึ้น และการที่มีอายุยืนยาวขึ้นไม่ได้หมายความว่าเราจะใช้ชีวิตในวัยชรานานมากขึ้น วัยกลางคนอาจจะไม่ได้หมายถึงคนอายุ 30 ปีอีกต่อไป แต่เป็นคนอายุ 40 50 หรือ 60 ปีก็ได้

ในประเทศตะวันตกจะเห็นว่าผู้สูงอายุนั้นมีแนวโน้มที่จะใส่ใจในสุขภาพมากขึ้น ออกกำลังกาย เล่นกีฬา และดูแลเอาใจใส่การรับประทานอาหารมากขึ้น งานวิจัยหลายชิ้นทางตะวันตกพบว่าสถานภาพสมรสนั้นมีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมทางสุขภาพของผู้สูงอายุ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุชาย ที่พบว่าผู้สูงอายุชายที่แต่งงานมีแนวโน้มที่จะออกกำลังกายเป็นประจำ รับประทานอาหารเช้า และไม่สูบบุหรี่ สูงกว่าผู้สูงอายุชายที่ไม่เคยแต่งงาน เป็นม่าย หย่าหรือแยกกันอยู่กับภรรยา

สำหรับกรณีของประเทศไทยนั้น วิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ทำการศึกษาวิจัยถึงความสัมพันธ์ระหว่างสถานภาพสมรสกับพฤติกรรมทางสุขภาพที่ดีของประชากรสูงอายุใน 4 ด้านด้วยกัน ได้แก่ การออกกำลังกายเป็นประจำ การมีพฤติกรรมการรับประทานอาหารที่ดี (ซึ่งในการศึกษา หมายความถึงการดื่มน้ำสะอาดอย่างน้อยวันละ 8 แก้ว และการรับประทานผักและผลไม้เป็นประจำ) การไม่ดื่มสุรา และการไม่สูบบุหรี่ ในการศึกษาครั้งนี้ใช้ข้อมูลจากโครงการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2550 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ เน้นศึกษาความแตกต่างของพฤติกรรมทางสุขภาพในผู้สูงอายุชายและหญิงซึ่งอยู่ในสถานภาพสมรสที่แตกต่างกัน

ผลการวิจัยพบว่าผู้สูงอายุชายที่อยู่ในสถานภาพแต่งงานมีแนวโน้มที่จะออกกำลังกาย และรับประทานอาหารที่ดี มากกว่าผู้สูงอายุชายที่ไม่เคยแต่งงาน เป็นม่าย หย่าหรือแยกกันอยู่กับภรรยา และเป็นที่น่าสนใจว่า การแต่งงานดูเหมือนจะไม่ได้ส่งเสริมการมีพฤติกรรมทางสุขภาพที่ดีในผู้สูงอายุหญิง ผลจากการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุหญิงที่ไม่เคยแต่งงานมีแนวโน้มที่จะรับประทานอาหารที่ดี ไม่ดื่มสุรา และไม่สูบบุหรี่ สูงกว่าผู้สูงอายุหญิงที่แต่งงาน เป็นม่าย หย่าหรือแยกกันอยู่ ซึ่งเมื่อพิจารณาร่วมกับคุณลักษณะอื่นๆ พบเพิ่มเติมว่า ผู้สูงอายุหญิงที่ไม่เคยแต่งงานกลุ่มนี้ส่วนใหญ่จะมีการศึกษาสูงและมีรายได้มากที่สุด เมื่อเทียบกับผู้สูงอายุหญิงที่อยู่ในสถานภาพสมรสอื่นๆ

จากการศึกษาดังกล่าวข้างต้นชี้ให้เห็นว่าการส่งเสริมสุขภาพในวัยสูงอายุนั้น ควรพิจารณาถึงสถานภาพสมรสของผู้สูงอายุด้วย กลุ่มที่ต้องการการดูแล เอาใจใส่เป็นพิเศษ น่าจะได้แก่ผู้สูงอายุชายที่ไร้คู่ ที่ดูเหมือนจะปล่อยปละละเลยเรื่องสุขภาพของตนเอง และผู้สูงอายุหญิงที่มีคู่ครอง ซึ่งดูเหมือนว่าต้องรับภาระหนักในการดูแลครอบครัวและคู่ครองจนขาดความใส่ใจในสุขภาพของตนเอง