ข้าวตอกลิไท

โดย...กาญจน์ อายุ

วัดเขาพระบาทใหญ่ จ.สุโขทัย มีสิ่งมหัศจรรย์และเป็นที่ศรัทธาของชาวสุโขทัยอยู่ มันเป็นหินทรงสี่เหลี่ยมลูกเต๋าที่ธรรมชาติสร้างมาให้มีมุมและเหลี่ยมตั้งแต่แรก ตามวิทยาศาสตร์แล้วมันคือแร่ไพไรต์ เป็นแร่โลหะชนิดหนึ่ง แต่ตามหลักความเชื่อความศรัทธาหินทรงสี่เหลี่ยมนี้คือ “ข้าวตอกพระร่วง” หินศักดิ์สิทธิ์ที่เกิดจากวาจาสิทธิของพระร่วง

เรื่องมีอยู่ว่า พระร่วงออกผนวชในวันตักบาตรเทโวที่บนลานวัดเขาพระบาทใหญ่ เมื่อได้ฉันภัตตาหารเสร็จพระองค์ทรงโปรยข้าวก้นบาตรลงบนลานวัดนั้น และอธิษฐานให้ข้าวตอกดอกไม้นี้กลายเป็นหินชนิดหนึ่งและมีอายุยั่งยืนนานชั่วลูกชั่วหลาน

เมื่อบรรพบุรุษสืบทอดเรื่องราวมาดังนี้ ความเชื่อเรื่องข้าวตอกพระร่วงจึงยังศักดิ์สิทธิ์จนถึงปัจจุบัน และมีเชื่อกันว่าข้าวตอกพระร่วงสามารถป้องกันเภทภัยและภยันตรายที่มองไม่เห็นในป่าลึก ชาวบ้านที่ต้องเข้าป่าล่าสัตว์หรือออกศึกสงครามจึงนิยมพกข้าวตอกพระร่วงนี้เป็นเครื่องรางของขลังติดตัว นอกจากนี้ข้าวตอกพระร่วงที่ยังไม่เจียระไนเมื่อนำมาฝนกับน้ำมะนาวแล้วไปวางบนแผล ข้าวตอกพระร่วงจะช่วยถอนพิษจากสัตว์มีพิษได้ สำหรับชาวบ้านธรรมดาจะนำข้าวตอกพระร่วงบูชาไว้บนหิ้งพระ เพราะเชื่อว่าจะทำให้ตัวเองและครอบครัวเจริญรุ่งเรืองด้วยโภคทรัพย์อยู่ดีมีสุข

ด้วยความเชื่อที่ฝังแน่นของชาวสุโขทัยทำให้ในอดีตมีผู้คนแห่ไปเก็บหินบนวัดเขาพระบาทใหญ่เพื่อนำกลับมาบูชาและนำมาขาย แต่ปัจจุบันไม่สามารถเก็บหินบนวัดได้แล้ว ทำให้ข้าวตอกพระร่วงเป็นของมีจำนวนจำกัดในบ้านเรือนที่ผู้เฒ่าผู้แก่เก็บสะสมไว้แต่ก่อน เหมือนกับครอบครัวทองคำในชุมชนลิไท จ.สุโขทัย ที่มีข้าวตอกพระร่วงเป็นมรดกจำนวนมาก ทำให้ครอบครัวทองคำมีอาชีพเจียระไนข้าวตอกพระร่วงเป็นเครื่องประดับสร้างรายได้แก่ครอบครัว

ข้าวตอกพระร่วงเมื่อเจียระไนแล้วจะมีสีน้ำตาลปนดำมีลักษณะสีเฉพาะไม่เหมือนหินอื่น ด้านในจะมีลายของแร่คล้ายลายของโอปอ ครอบครัวทองคำจะนำข้าวตอกพระร่วงที่เจียระไนมาทำเป็นจี้ สร้อยข้อมือ ตุ้มหู แหวน สร้างมูลค่าเพิ่มและเสริมความสวยงามกลายเป็นของขวัญของฝากที่มีค่าและมีความหมาย

จากการสอบถามลูกสาวของตระกูลทองคำ ทายาทรุ่นที่หนึ่งที่สืบทอดสมบัติข้าวตอกพระร่วงว่า “จะมีข้าวตอกพระร่วงให้ทำอีกกี่ปี” เธอตอบ “คงได้อีกหลายรุ่น” และชี้ไปทางภูเขากระสอบด้านในบรรจุข้าวตอกพระร่วงดิบๆ ที่คุณแม่ของเธอเก็บมาจากวัดเขาพระบาทใหญ่สมัยยังไม่มีกฎห้าม

ตำนานและความเชื่อในข้าวตอกพระร่วงของชาวสุโขทัยท่าจะไม่มีวันหายไป เพราะครอบครัวทองคำเพียงครอบครัวเดียวก็มีจนนับไม่ถ้วน ถ้าได้ลองนำข้าวตอกพระร่วงจากทุกบ้านมารวมกันคงมีมากมายมหาศาล แต่ทั้งนี้ก็เป็นการดีที่ปัจจุบันห้ามเก็บเพิ่ม

ใครอยากเห็นขั้นตอนการเจียระไน สามารถชมได้ที่บ้านนายเลิศ ทองคำ อยู่ที่ชุมชนลิไท ติดต่อขอข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับสินค้าข้าวตอกพระร่วงได้ที่โทร. 0869355422 หรือขึ้นไปดูสถานที่จริงด้วยตาตัวเองที่วัดเขาพระบาทใหญ่ ต.เมืองเก่า ตำบลเดียวกับชุมชน