ปรากฏการณ์แห่งสำนึกของสัตว์โลก... ที่ควร (ตอน ๔)

ปุจฉา : ขอกราบอาราธนาพระอาจารย์ได้กรุณาขยายความและยกตัวอย่าง

โดย..พระอาจารย์อารยะวังโส

กรณีการออกแบบกฎหมายที่ต้องเป็นไปอย่างควบคู่กับศีลธรรม เพื่อให้กฎหมายนั้นสามารถรักษากลไกของสังคมให้ดำเนินไปอย่างสงบสุข

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

สรชน บุญสอง อาจารย์พิเศษจากคณะนิติศาสตร์ และคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นำเสนอความเห็นและปุจฉาในที่ประชุม...

กราบนมัสการพระอาจารย์อารยะวังโส ผมสอนวิชากฎหมายให้กับนักศึกษาทั้งคณะนิติศาสตร์ และคณะเศรษฐศาสตร์ ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยในการสอนวิชาที่ออกแบบให้กับนักศึกษาที่ไม่เคยเรียนกฎหมายมาก่อน คือ กฎหมายเบื้องต้นในชีวิตประจำวันนั้น เพื่อให้นักศึกษารู้จักกฎหมายกันก่อน ผมมักจะตั้งคำถามให้นักศึกษาในชั่วโมงแรกของการสอนว่า “กฎหมาย กับ ศีลธรรม เหมือนหรือต่างกันอย่างไร” และให้ยกตัวอย่างว่า “การกระทำใดที่ผิดกฎหมายและผิดศีลธรรม” ซึ่งส่วนใหญ่จะตอบว่า การลักขโมย การฆ่าคนอื่น เป็นต้น

ต่อมา ผมมักจะถามคำถามที่สองว่า “มีสิ่งใดที่ผิดกฎหมาย แต่ไม่ผิดศีลธรรม” บ้าง ในประเด็นนี้ นักศึกษาก็จะเริ่มคิดและตอบกันหลากหลาย เช่น การขับรถฝ่าไฟแดงเป็นการผิดกฎหมายจราจร หรือการกระทำผิดกฎหมายปั่นหุ้น (Insider Trading) ที่ผิดกฎหมาย แต่ไม่น่าจะผิดศีลธรรม ความเห็นเหล่านี้ก็เริ่มทำให้ถกเถียงกัน และมีความเห็นที่ต่างๆ กันไป...

แม้ว่ากฎหมายเหล่านี้จะถูกพัฒนาขึ้นโดยที่ไม่ได้เกี่ยวกับศีลธรรมโดยตรง เช่น การปั่นหุ้น หรือการขับรถฝ่าฝืนกฎจราจร เราจะทำอย่างไรให้คนที่ทำผิดกฎหมายนั้น มีพื้นฐานความสำนึกว่า นั่นก็ผิดศีลธรรมด้วย เมื่อโลกทันสมัยขึ้นเรื่อยๆ กฎหมายที่ตราขึ้นก็เริ่มพัฒนาห่างจากศีลธรรมไป บางคนไม่รู้ว่า ในเรื่องหนึ่งๆ นั้น ได้มีกฎหมายบัญญัติไว้ จึงทำผิดกฎหมายได้โดยง่าย เพราะคิดว่าไม่ผิดศีลธรรม และขณะเดียวกัน ก็มีคนที่พยายามหาเทคนิคมากมายที่จะหลบเลี่ยงกฎหมาย และคิดว่าไม่ผิดศีลธรรม... เราจะมีวิธีการอย่างไรในการกระตุ้นจิตสำนึกของคนเหล่านั้น จะมีธรรมะในข้อไหนที่พัฒนาสำนึกเราให้ตระหนักและไม่หลีกเลี่ยงกฎหมายได้

(อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้)