posttoday
ย้อนวิกฤตแม่น้ำสาย-กก เสียงฝ่ายค้านเตือนภัยสารพิษข้ามแดน ปัญหาที่ยังไร้คำตอบ

ย้อนวิกฤตแม่น้ำสาย-กก เสียงฝ่ายค้านเตือนภัยสารพิษข้ามแดน ปัญหาที่ยังไร้คำตอบ

18 พฤศจิกายน 2569

ย้อนเส้นทางตรวจสอบสารพิษข้ามแดน โลหะหนัก-สารหนู ปนเปื้อนแม่น้ำสาย-แม่น้ำกก ของสส.พรรคประชาชน เสียงเตือนกลางสภา สู่วิกฤตไร้ทางออก

โพสต์ทูเดย์พาย้อนเส้นทางตรวจสอบมลพิษโลหะหนักและสารหนูในแม่น้ำสาย-แม่น้ำกก ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคประชาชน ตั้งแต่การเปิดข้อมูลเหมืองแร่ต้นน้ำ การยื่นข้อเสนอเชิงรุกต่อผู้นำรัฐบาล จนถึงเหตุการณ์ลดกำลังการผลิตน้ำประปาส่วนภูมิภาคแม่สายในเดือนพฤศจิกายน 2569

 

วิกฤตการปนเปื้อนสารโลหะหนักและสารหนูในลุ่มน้ำภาคเหนือ กลายเป็นประเด็นสาธารณะที่ถูกติดตามอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ช่วงต้นปี 2568 ภายหลังหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมและสาธารณสุขตรวจพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย ส่งผลให้มีการประกาศแจ้งเตือนประชาชนงดใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติดังกล่าวชั่วคราว ควบคู่ไปกับการเคลื่อนไหวในสภาผู้แทนราษฎรของพรรคประชาชนในฐานะพรรคฝ่ายค้าน ที่ได้รวบรวมหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ข้อมูลการนำเข้าแร่ และยื่นข้อเสนอต่อรัฐบาลมาอย่างต่อเนื่องกว่า 1 ปี ก่อนที่สถานการณ์ความขุ่นและค่าสารปนเปื้อนในแม่น้ำสายจะทวีความรุนแรงจนกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปาอีกครั้งในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2569

 

จุดเริ่มต้นสัญญาณเตือนและข้อสังเกตต้นตอเหมืองแร่ข้ามพรมแดน

จุดเริ่มต้นของการส่งสัญญาณเตือนจากฝ่ายนิติบัญญัติ เกิดขึ้นภายหลังสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายออกประกาศแจ้งเตือนการพบสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำโขง เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2568 ต่อมาในวันที่ 27 พฤษภาคม 2568 น.ส.จุฬาลักษณ์ ขันสุธรรม สส.เชียงราย พรรคประชาชน ได้เปิดเผยข้อมูลตั้งข้อสังเกตถึงความเชื่อมโยงระหว่างเหตุการณ์อุทกภัยในอำเภอแม่สายกับปัญหาสารพิษปนเปื้อนในลำน้ำ โดยระบุว่าต้นตออาจมาจากการทำเหมืองทองคำและเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งเปิดการเจรจากับประเทศเพื่อนบ้าน รวมถึงผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ต้นน้ำเพื่อระงับแหล่งกำเนิดมลพิษ

ถัดมาในวันที่ 11 มิถุนายน 2568 นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน และผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร ได้แถลงเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีเข้ามาถือบทบาทนำในการแก้ไขปัญหาสารพิษในแม่น้ำกกและแม่น้ำสายโดยตรง แทนการปล่อยให้เป็นภาระของหน่วยงานระดับปฏิบัติการเพียงลำพัง โดยระบุว่าปัญหามลพิษข้ามพรมแดนจำเป็นต้องใช้กลไกการทูตและความร่วมมือระดับประเทศในการจัดการ

 

หลักฐานทางวิทยาศาสตร์และการเคลื่อนไหวในเวทีสภา

การติดตามตรวจสอบยังคงดำเนินต่อเนื่องเข้าสู่ปี 2569 เมื่อผลการตรวจวัดคุณภาพน้ำและตะกอนดินของหน่วยงานรัฐและสถาบันวิชาการยังคงพบค่าสารหนูและตะกั่วเกินมาตรฐานในหลายจุด

 1 กรกฎาคม 2569 ในระหว่างการประชุมสภาผู้แทนราษฎรเพื่อพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.เชียงใหม่ พรรคประชาชน ในฐานะประธานคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษามลพิษทางน้ำข้ามแดน ได้นำขวดแก้วบรรจุน้ำจากแม่น้ำกก จังหวัดเชียงราย ขึ้นมาแสดงกลางห้องประชุมสภา เพื่อสะท้อนสภาพปัญหาให้คณะรัฐมนตรีรับทราบถึงผลกระทบที่ประชาชนในพื้นที่ต้องเผชิญ

 

4 สิงหาคม 2569 ก่อนกำหนดการหารือระดับผู้นำไทย-เมียนมา นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ ได้เสนอ 5 ข้อเรียกร้องขั้นต่ำต่อรัฐบาลของ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เพื่อนำไปเจรจาแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนแม่น้ำข้ามพรมแดน อาทิ การเปิดเผยข้อมูลแหล่งกำเนิดมลพิษ การกำหนดมาตรการยุติการปล่อยสารพิษ และการยกระดับประเด็นเข้าสู่เวทีความร่วมมือระดับภูมิภาคอย่างอาเซียนและคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง

23 - 29 ตุลาคม 2569 นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ เปิดเผยผลตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างดินเพาะปลูก เมล็ดข้าว และแกลบในพื้นที่การเกษตรริมแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย ซึ่งพบสารหนูและตะกั่วปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย พร้อมตั้งกระทู้ถามสดในที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2569 ขอให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเร่งออกมาตรการตรวจสอบผลผลิตทางการเกษตรรายแปลงก่อนออกสู่ตลาด

 

วิกฤตน้ำดิบแม่สายปะทุซ้ำและการเปิดโปงเส้นทางค้าแร่

สถานการณ์ในพื้นที่ทวีความตึงเครียดขึ้นเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 เมื่อการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาแม่สาย ตรวจพบค่าความขุ่นและสารปนเปื้อนในน้ำดิบแม่น้ำสายสูงเกินเกณฑ์มาตรฐาน จนต้องประกาศลดกำลังการผลิตน้ำประปาลงเหลือร้อยละ 60 ส่งผลกระทบต่อการใช้น้ำของประชาชนในวงกว้าง ขณะที่ข้อมูลงานวิจัยจากกลุ่มวิจัย AI CARE มหาวิทยาลัยนเรศวร ซึ่งตรวจวัดคุณภาพน้ำในแม่น้ำสาย 22 รอบ ระหว่างเดือนเมษายน 2568 ถึงกันยายน 2569 ระบุว่าพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานทุกรอบ และเคยพุ่งสูงสุดถึง 28.4 เท่า ในเดือนสิงหาคม 2569

 

"ความเคลื่อนไหวของฝ่ายค้านจึงยกระดับสู่การเปิดเผยข้อมูลเชิงโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุ"

16 พฤศจิกายน 2569: นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ เปิดเผยสถิติการนำเข้าและส่งออกแร่ของประเทศไทยผ่านเว็บไซต์ของคณะอนุกรรมาธิการฯ พบว่าในช่วงปี 2567-2568 ปริมาณการนำเข้าแร่พลวงจากเมียนมาเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดเกือบ 70,000 ตัน และมียอดส่งออกใกล้เคียงกับยอดนำเข้า สะท้อนว่าไทยอาจถูกใช้เป็นทางผ่านของแร่จากพื้นที่ทำเหมืองต้นน้ำ พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งออกกฎหมายควบคุมการนำเข้าและระบบตรวจสอบย้อนกลับแหล่งกำเนิดแร่

 

 คณะรัฐมนตรีเงาของพรรคประชาชน นำโดย นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ แถลงเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีใช้กลไกทางกฎหมายภายในประเทศ อาทิ พระราชบัญญัติแร่ และกฎหมายของสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ตรวจสอบเส้นทางการเงินของกลุ่มทุนนำเข้าแร่ ควบคู่กับการหารือทวิภาคีกับผู้นำจีนเพื่อร่วมกันกำกับดูแลผู้ประกอบการเหมืองแร่ในภูมิภาค

 

18 พฤศจิกายน 2569 ภายหลังการประชุมคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษามลพิษทางน้ำข้ามแดน นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ แถลงติดตามความคืบหน้า โดยระบุว่าตลอดระยะเวลากว่า 1 ปีที่ผ่านมา การแก้ไขปัญหาที่ต้นตอยังไม่มีความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมย้ำข้อเสนอให้รัฐบาลเร่งเจรจากับทางการเมียนมาและบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายกับแร่ที่ไม่มีการตรวจสอบแหล่งที่มา

 

ท่าทีและการขยับตัวของฝ่ายบริหาร

ในฝั่งของรัฐบาล ภายหลังสถานการณ์น้ำดิบแม่สายวิกฤตในเดือนพฤศจิกายน 2569 รัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องได้ลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์และวางมาตรการรับมือ โดยเมื่อวันที่ 14-15 พฤศจิกายน 2569 นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ได้ลงพื้นที่ตรวจสอบระบบผลิตน้ำประปาของ กปภ. สาขาแม่สาย พร้อมกำชับให้เพิ่มความถี่ในการตรวจคุณภาพน้ำและสารหนูทุก 30 นาที ขณะที่ นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ลงพื้นที่แม่น้ำสายและแม่น้ำกกเพื่อสนับสนุนการตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์หาแหล่งที่มาของสารปนเปื้อน นอกจากนี้ ในการประชุมคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 รัฐบาลได้สั่งการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเตรียมความพร้อมด้านอุปกรณ์ กำลังพล และเร่งรัดการเบิกจ่ายงบประมาณเพื่อจัดหาน้ำสะอาดบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนในจังหวัดเชียงราย

ข่าวล่าสุด

ย้อนวิกฤตแม่น้ำสาย-กก เสียงฝ่ายค้านเตือนภัยสารพิษข้ามแดน ปัญหาที่ยังไร้คำตอบ

ย้อนวิกฤตแม่น้ำสาย-กก เสียงฝ่ายค้านเตือนภัยสารพิษข้ามแดน ปัญหาที่ยังไร้คำตอบ