
เปิดแนวทางธรรมาภิบาล AI ในอุตสาหกรรมต่างๆ จากต่างประเทศมาถึงไทย
สหภาพยุโรป จีน สหรัฐฯ และไทย ต่างพัฒนากรอบกำกับดูแล AI เพื่อรับมือความเสี่ยงจากเทคโนโลยีที่มีบทบาทต่อเศรษฐกิจและสังคม และการขยับตัวของไทย
KEY
POINTS
- การกำกับดูแล AI มีความสำคัญระดับโลก โดยมีแนวทางที่แตกต่างกันในแต่ละประเทศ และมีการยกตัวอย่างแนวทางธรรมาภิบาลเฉพาะสำหรับอุตสาหกรรมต่างๆ เช่น การเงิน การแพทย์ และอีคอมเมิร์ซ
- ประเทศไทยจัดตั้ง "ศูนย์ปฏิบัติการด้านธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์" (AIGPC) โดย สพธอ. (ETDA) เพื่อพัฒนาแนวปฏิบัติ เฝ้าระวังความเสี่ยง และให้คำปรึกษาแก่องค์กรต่างๆ ในการวางระบบธรรมาภิบาล AI
- สพธอ. (ETDA) ได้พัฒนาเครื่องมือประเมินความพร้อมและการจัดการความเสี่ยงด้าน AI ให้แก่องค์กรต่างๆ พร้อมมีแผนจัดตั้ง Governance Sandbox และผลักดันร่างกฎหมายปัญญาประดิษฐ์ฉบับแรกของไทย
ปัจจุบันการใช้งาน AI เป็นเรื่องที่เราพบเห็นได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน องค์กรทั่วโลกกว่า 88% ต่างทยอยรับและนำ AI ไปใช้ในการทำงาน ในจำนวนนั้นกลับมีองค์กรเพียง 8% ที่มีกรอบการกำกับดูแลที่รัดกุมและมีธรรมาภิบาล AI อย่างเต็มรูปแบบ ก่อให้เกิดข้อกังวลในการใช้งานเทคโนโลยีที่กำลังเกิดขึ้นทั่วโลก
วันนี้เราจึงมาเจาะลึกความสำคัญของธรรมาภิบาลของ AI และแนวโน้มที่กำลังเกิดขึ้นทั่วโลกกันเสียหน่อย
ความสำคัญของธรรมาภิบาล ในยุคที่ AI ล้ำหน้าขึ้นทุกวัน
จุดหมายสำคัญของธรรมาภิบาล AI คือ การเป็นกรอบการดำเนินงานในการใช้ AI โดยให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชน ปลอดภัย โปร่งใส เป็นธรรม และมีความรับผิดชอบ นับเป็นหลักเกณฑ์และการกำกับดูแลที่จะช่วยสร้างความปลอดภัย ป้องกันความเสียหาย และสร้างความเชื่อมั่นในระดับสากล
โดยเฉพาะในปัจจุบันที่ AI กำลังพัฒนาอย่างก้าวกระโดดกลายเป็น AI Agent ที่สามารถคิดและตัดสินใจจัดการงานโดยอัตโนมัติ นำไปสู่เหตุการณ์ที่ AI Agent ของ OpenAI หลุดการควบคุมนำไปสู่การโจมตีทางไซเบอร์อย่างกว้างขวาง นั่นทำให้ธรรมาภิบาล AI สำหรับกำกับดูแลและควบคุมความปลอดภัยทวีความสำคัญ
หลักคิดของกรอบธรรมาภิบาล AI แตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ ที่โดดเด่นที่สุดคือ EU AI Act กรอบกำกับดูแลจากสหภาพยุโรปที่กำลังทยอยบังคับใช้ ตามด้วยจีนที่มีการออกกฎหมายควบคุมจัดการเพื่อป้องกันในหลายด้าน สำหรับผู้นำอย่งสหรัฐฯเน้นการควบคุมจากกฎหมายระดับท้องถิ่นเป็นหลัก ส่วนประเทศอื่นก็เริ่มทยอยออกกฎหมายรองรับเช่นกัน
วันนี้เราจึงมาลองเจาะลึกตัวอย่างหลักธรรมาภิบาลสำหรับอุตสาหกรรมต่างๆ
ตัวอย่างหลักธรรมมาภิบาลในอุตสาหกรรมต่างๆ
1.การเงินและธนาคาร
ปัจจุบันสถาบันการเงินเริ่มนำ AI เข้ามาใช้ในการอนุมัติสินเชื่อ แต่นั่นทำให้เกิดความเสี่ยงทางอคติในการอนุมัติสินเชื่อ ที่ยากต่อการตรวจสอบย้อนหลัง แนวทางธรรมาภิบาลทั่วไปจึงเป็นการสร้างระบบตรวจสอบย้อนหลัง พร้อมการป้อนข้อมูลที่เน้นข้อมูลสังเคราะห์แทนข้อมูลจริงป้องกันการหลุดรอดข้อมูลส่วนตัว
2.การแพทย์และสุขภาพ
AI การแพทย์นับเป็นส่วนที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง จากการเกี่ยวข้องกับชีวิตและสุขภาพของผู้ป่วยโดยตรง จึงเสี่ยงต่อการสร้างความผิดพลาดในการวินิจฉัย และขาดข้อมูลที่ครอบคลุมเชื้อชาติและเพศ แนวทางกำกับดูแลจึงต้องเป็นการควบคุมให้มีมนุษย์กำกับดูแลในทุกกระบวนการ เพื่อป้องกันข้อผิดพลาดที่อาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิต
3.อีคอมเมิร์ซ
AI ในการค้าปลีกถูกนำมาใช้อย่างกว้างขวาง จนอาจมีการนำข้อมูลอ่อนไหวมาใช้ในเชิงการตลาดโดยไม่ได้รับความยินยอม ทั้งยังอาจทำให้เกิดการตั้งราคาแบบเลือกปฏิบัติได้ง่าย สำหรับกลุ่มนี้ธรรมาภิบาล AI จึงเป็นการเน้นเก็บรวบรวมข้อมูลที่จำเป็น ไม่จัดหมวดหมู่คุณลักษณะอ่อนไหวในฐานข้อมูล เพื่อให้เกิดความโปร่งใสยิ่งขึ้น
4.การศึกษา
หนึ่งในส่วนที่เป็นไม้เบื่อไม้เมากับ AI ที่สุดคงเป็นภาคการศึกษา ทั้งความซื่อสัตย์ทางวิชาการ การพึ่งพาเทคโนโลยีมากเกินไป และขาดมาตรการกำกับดูแลการใช้งานอย่างเหมาะสม ด้วยเหตุนี้แนวทางธรรมาภิบาล AI จึงอาจต้องปรับเปลี่ยน รูปแบบการเรียนรู้ การประเมินผล ตลอดจนหลักสูตร ซึ่งต้องใช้เวลาและเปลี่ยนโครงสร้างการศึกษาจากเดิมโดยสิ้นเชิง
5.เทคโนโลยี ซอฟต์แวร์ และ AI
นับเป็นส่วนที่ต้องมีความละเอียดอ่อนเป็นพิเศษ ทั้งในส่วนการสร้างเนื้อหาเป็นอันตราย รับคำสั่งทีอาจก่อความเสียหาย ตลอดจนการทำงานอัตโนมัติของ AI Agent ที่ต้องรับผิดชอบตลอดห่วงโซ่อุปทาน ล้วนเป็นรากฐานและต้นตอปัญหา ด้วยเหตุนี้จึงต้องมีการพัฒนาระบบควบคุม ดูแล ตรวจสอบ และยับยั้งในกรณีฉุกเฉิน เพื่อให้รับมือขีดความสามารถและก้าวหน้าของ AI ที่พัฒนาขึ้นทุกวัน
แนวทางธรรมาภิบาล AI ในประเทศไทย
สำหรับไทยประเด็นธรรมาภิบาล AI เองก็เป็นหนึ่งในประเด็นที่ได้รับความใส่ใจไม่แพ้กัน สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA หรือ สพธอ.) ภายใต้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม จึงได้มีการจัดตั้ง ศูนย์ปฏิบัติการด้านธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ (AIGPC) ขึ้นมาโดยเฉพาะ
ภารกิจหลักของหน่วยงานมี 4 ด้าน ได้แก่พัฒนาแนวปฏิบัติและเครื่องมือด้านธรรมมาภิบาล AI และจริยธรรม AI ที่สอดคล้องมาตรฐานสากลและบริบทไทย, เฝ้าระวังติดตามความเสี่ยงและกฎหมาย AI เพื่อนำมาวิเคราะห์, พัฒนาบุคลากรและหลักสูตรอบรมแก่หน่วยงานรัฐและเอกชน ตลอดจนให้คำปรึกษาแก่องค์กรที่ต้องการวางระบบธรรมาภิบาล AI
ETDA ยังมีการออกแบบกรอบแนวทางกำกับดูแล สำหรับสร้างธรรมาภิบาล AI แก่องค์กรเบื้องต้น ได้แก่จัดตั้งโครงสร้างกำกับดูแลภายในองค์กร การวางกลยุทธ์การใช้งานไปจนแผนรับมือความเสี่ยงที่อาจจะเกิดจาก AI และกำกับดูแลการใช้งานตลอดวงจร ตั้งแต่ในส่วนข้อมูลที่ป้อนเข้าไป การใช้งาน ยาวถึงการจัดการข้อมูลวันที่ยุติให้บริการ
นอกจากนี้ยังมีการออกแบบเครื่องมือสำหรับประเมินตนเองขององค์กร ตั้งแต่ AI Readiness Scan ที่ใช้ประเมินความพร้อมด้าน AI ขององค์กร, AI Use Case Canvas เครื่องมือวิเคราะห์ความพร้อมข้อมูล ธุรกิจ และจริยธรรมก่อนการลงทุน และ AI Risk Assessment ที่ช่วยประเมินความรุนแรงและจัดการความเสี่ยงแก่ AI พร้อมแนวทางปฏิบัติด้านการใช้ AI อย่างมีธรรมาภิบาลและจริยธรรมอีกหลายด้าน
นับเป็นรากฐานสำคัญต่อการวางรากฐานด้าน AI ของไทย
ในปี 2570 นี้ ETDA ยังมุ่งมั่นในการยกระดับกลไกการกำกับดูแล AI ให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น ผ่านการจัดตั้ง Governance Sandbox ที่จะยกรับศูนย์ AIGPC ให้เป็นพื้นที่ทดสอบความเสี่ยงในสภาพแวดล้อมจำลองก่อนนำไปใช้จริง พร้อมเตรียมผลักดันร่างกฎหมายว่าด้วยปัญญาประดิษฐ์ฉบับแรกของไทย ที่เน้นการกำกับดูแลใกล้เคียงกับ AI EU Act ต่อไป
ที่มา
https://evolvancemarketresearch.com/statistics/ai-governance-statistics/
https://www.techsterhub.com/ai-radar/ai-governance-framework/
https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/AI_JOB_REDESIGN_GUIDELINE.aspx







