สยบดราม่ากะเพรา คนไทยยังปลูกและขายได้อย่างเสรี-ไม่ปนเปื้อนสายพันธุ์เดิม

 

กลิ่นฉุนร้อนแรงอันเป็นเอกลักษณ์ของใบกะเพราเมื่อผัดคลุกเคล้ากับพริกกระเทียมในกระทะร้อน คือเสน่ห์ที่ทำให้ “ผัดกะเพรา” ครองแชมป์เมนูขวัญใจคนไทยมาทุกยุคสมัย

 

แต่กระแสข่าวการขึ้นทะเบียนคุ้มครองกะเพราสายพันธุ์ใหม่ทั้ง 4 สายพันธุ์ ในชื่อ “แก้วจุรี 01–04” ทำให้หลายคนกังวลและตั้งคำถามว่า เกษตรกรรายย่อย แม่ค้าร้านอาหารตามสั่ง หรือชาวบ้านที่ปลูกกะเพราริมรั้ว จะยังปลูกและค้าขายกะเพราสายพันธุ์ดั้งเดิมได้เหมือนเดิมหรือไม่

 

ในความเป็นจริง การขึ้นทะเบียนครั้งนี้ไม่ได้กระทบต่อการปลูกหรือค้าขายกะเพราทั่วไปแต่อย่างใด เพราะไทยมีกะเพราพื้นถิ่นกระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคมากกว่า 300 สายพันธุ์ ทั้งกะเพราขาว กะเพราแดง และกะเพราป่า 

 

ประชาชน เกษตรกร รวมถึงผู้ประกอบการร้านอาหารทุกระดับจึงยังเก็บเมล็ด เพาะปลูก ขยายพันธุ์ ตลอดจนนำไปบริโภคและจำหน่ายได้ตามปกติทุกประการ โดยไม่มีข้อกฎหมายใดมาจำกัดสิทธิ์หรือสร้างเงื่อนไขผูกขาดอย่างที่กังวลกัน

 

 

เวลาทำกับข้าวกินเองที่บ้าน กะเพราหนึ่งกำจากตลาดสดอาจให้กลิ่นและรสชาติต่างกันไปตามฤดูกาล วันไหนได้กะเพราแดงใบเล็กกลิ่นก็ฉุนจัดจ้าน วันไหนได้กะเพราขาวใบใหญ่กลิ่นก็อ่อนลงมา

 

แต่สำหรับธุรกิจอาหารพร้อมรับประทานที่ต้องผลิตผัดกะเพราวันละหลายแสนกล่อง ความไม่แน่นอนของวัตถุดิบคือโจทย์ใหญ่ที่ต้องตีให้แตก

 

บริษัท ซีพีแรม จำกัด (CPRAM) ผู้ผลิตอาหารพร้อมรับประทาน เล็งเห็นปัญหานี้มาอย่างยาวนาน เพราะกะเพราแต่ละสายพันธุ์มีปริมาณน้ำมันหอมระเหย กลิ่น และรสเผ็ดร้อนไม่เท่ากัน ซ้ำยังแปรผันตามสภาพอากาศ ดิน และน้ำในแต่ละพื้นที่

 

หากใช้วัตถุดิบที่มาตรฐานแตกต่างกัน คนที่ซื้อข้าวกล่องผัดกะเพราก็อาจรู้สึกได้ถึงกลิ่นและรสชาติที่ไม่เหมือนกันเลยในแต่ละกล่อง

 

 

ด้วยเหตุนี้ ซีพีแรมจึงวิจัยและพัฒนาพันธุ์กะเพรา “แก้วจุรี 01–04” ขึ้นมาเพื่อคุมมาตรฐานอาหารให้คงที่ ไม่ว่าผู้บริโภคจะหยิบข้าวกล่องผัดกะเพราจากสาขาไหนหรือเวลาใด รสชาติและกลิ่นหอมต้องเหมือนเดิมทุกกล่อง

 

ที่สำคัญ บริษัทพัฒนาสายพันธุ์นี้เพื่อใช้ป้อนสายการผลิตของตัวเองเท่านั้น ไม่ได้ทำเพื่อขายเมล็ดพันธุ์ในเชิงพาณิชย์หรือหวังผูกขาดตลาดแต่อย่างใด

 

ส่วนในขั้นตอนการเพาะปลูก ซีพีแรมได้ส่งต่อกะเพราสายพันธุ์นี้สู่มือชาวสวนผ่านโครงการ “เกษตรกรคู่ชีวิต” ที่ทำต่อเนื่องมากว่า 20 ปี

 

โดยบริษัทเข้าไปสนับสนุนทั้งต้นกล้าและถ่ายทอดความรู้ให้เกษตรกรในเครือข่ายนำไปปลูก ก่อนจะรับซื้อผลผลิตกลับคืนในราคาที่เป็นธรรม ซึ่งกระบวนการนี้สร้างประโยชน์โดยตรงต่อผู้บริโภคและสังคมใน 3 มิติหลัก ได้แก่

 

• ความปลอดภัยตั้งแต่ต้นน้ำ: ทีมนักวิชาการตรวจสอบคุณภาพดิน น้ำ แหล่งเพาะปลูก และตรวจวัดสารตกค้างอย่างเข้มงวด เพื่อให้มั่นใจว่าใบกะเพราทุกใบสะอาดปลอดภัยก่อนเข้าสู่โรงงาน

 

• การดูแลสิ่งแวดล้อม: ส่งเสริมให้เกษตรกรเพาะปลูกในพื้นที่เกษตรกรรมที่เหมาะสมและถูกกฎหมาย ไม่บุกรุกพื้นที่ป่า และใช้แนวทางเกษตรที่เป็นมิตรต่อระบบนิเวศ

 

• คุณภาพที่สม่ำเสมอ: คัดสรรสายพันธุ์ที่ให้กลิ่นหอมเฉพาะตัว รสชาติจัดจ้าน และคงความสดใหม่ของใบกะเพราได้ตามมาตรฐานวัตถุดิบอาหารพร้อมรับประทาน

 

 

 

 

ผ่าข้อกฎหมาย พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช 

 

อีกหนึ่งประเด็นที่สังคมมักเข้าใจคลาดเคลื่อน คือเรื่องการขึ้นทะเบียนตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ซึ่งปัจจุบันกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ออกประกาศกำหนดชนิดพืชที่สามารถขอรับความคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ได้รวม 107 รายการ

 

เจตนารมณ์ของกฎหมายฉบับนี้เปรียบเสมือนการมอบ “รางวัลทรัพย์สินทางปัญญา” ให้แก่นักปรับปรุงพันธุ์พืชที่ทุ่มเทเวลา งบประมาณ และองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ในการพัฒนาสายพันธุ์ใหม่ที่มีลักษณะเด่นเฉพาะตัว

 

สิทธิความคุ้มครองจึงจำกัดวงอยู่เฉพาะ “พันธุ์พืชใหม่ที่ขึ้นทะเบียนเท่านั้น” ในกรณีนี้คือคุ้มครองเฉพาะสายพันธุ์แก้วจุรี 01–04 ที่ผ่านการวิจัยพัฒนาขึ้นมาใหม่

 

ไม่ได้มีผลครอบคลุมไปถึงกะเพราพื้นเมือง กะเพราป่า หรือกะเพราสายพันธุ์การค้าทั่วไปกว่า 300 สายพันธุ์ที่มีอยู่เดิมในประเทศไทย เกษตรกรและประชาชนจึงยังคงเก็บเมล็ดพันธุ์พื้นบ้านมาปลูกซ้ำหรือพัฒนาต่อยอดได้อย่างเสรี

 

 

 

นอกจากประเด็นทางกฎหมายแล้ว หลายคนยังตั้งคำถามถึงผลกระทบต่อระบบนิเวศว่า หากเกษตรกรปลูกกะเพรา “แก้วจุรี 01–04” ในแปลงเปิด แล้วแมลงนำเกสรไปผสมกับกะเพราพื้นบ้านในละแวกใกล้เคียง จะทำให้กะเพราตามธรรมชาติกลายพันธุ์หรือเสียเอกลักษณ์ดั้งเดิมไปหรือไม่

 

ในมุมวิทยาศาสตร์ เราแทบไม่ต้องกังวลเรื่องนี้เลย เพราะกะเพราทั่วไปตามธรรมชาติมีโครโมโซม 2 ชุด ขณะที่นักวิจัยพัฒนาสายพันธุ์แก้วจุรี 01–04 ให้มีโครโมโซม 4 ชุด เพื่อให้ได้ใบที่ใหญ่สมบูรณ์และมีกลิ่นหอมจัดจ้านยิ่งขึ้น

 

จำนวนโครโมโซมที่ต่างกันนี้เองที่ช่วยป้องกันการปนเปื้อนทางพันธุกรรมได้โดยธรรมชาติ เพราะหากกะเพราแก้วจุรีผสมข้ามพันธุ์กับกะเพราทั่วไป ต้นพันธุ์ที่ออกมาก็จะมีโครโมโซม 3 ชุด ส่งผลให้เมล็ดฝ่อและเป็นหมันทันที ลักษณะเดียวกับแตงโมไร้เมล็ดหรือกล้วยหอมที่เราคุ้นเคยกันดี

 

ดังนั้น กะเพราสายพันธุ์ใหม่จึงไม่สามารถกระจายเมล็ดไปรบกวนหรือกลืนสายพันธุ์กะเพราพื้นบ้านได้อย่างแน่นอน

 

การพัฒนากะเพรา “แก้วจุรี 01–04” จึงไม่ใช่การผูกขาดทรัพยากรอาหาร แต่เป็นก้าวสำคัญในการนำเทคโนโลยีชีวภาพมายกระดับอุตสาหกรรมอาหารไทยให้เติบโตไปพร้อมกับเกษตรกร

 

ส่วนกะเพราพื้นบ้านกว่า 300 สายพันธุ์ ก็ยังคงงอกงามอยู่ตามรั้วบ้าน แปลงผักสวนครัว และแผงผักในตลาดสดทั่วประเทศ คอยส่งกลิ่นหอมคู่ครัวไทยได้อย่างอิสระเหมือนเดิม